IV SAB/Gl 166/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2015r. sprawy ze skargi K. M. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. W dniu 1 sierpnia 2015 r. K.M. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wniosek o przyznanie zasiłku okresowego od 1 sierpnia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. W jego treści wniósł o nadanie decyzji o przyznaniu zasiłku rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego w terminie 2 dni roboczych od wpływu wniosku oraz o nieodraczanie wypłaty zasiłku w kasie MOPS o więcej niż 2 dni robocze od dnia wydania decyzji. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. w wysokości 408,03 zł oraz od 1 września 2015 r. do 30 września 2015 r. w wysokości 408,03 zł. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wniosek dotyczył zaspokojenia potrzeb, które uprzednio zostały objęte pomocą organu, rodzina strony nie jest pozbawiona dochodu a w ostatnim czasie wypłacono K.M. zasiłek okresowy i świadczenia rodzinne. Ponadto w opinii organu od ostatniego wywiadu, nie zaszły żadne nadzwyczajne okoliczności wymagające zażegnania sytuacji kryzysowej i dlatego wywiad został przeprowadzony w ogólnym 14-dniowym terminie. Następnie organ wskazał, że mając na uwadze zmianę sytuacji dochodowej, rodzinnej oraz przepisów prawa od 1 października 2015 r. pomoc przyznano na okres 2 miesięcy. Decyzję doręczono stronie w dniu 20 sierpnia 2015 r. Strona odwołała się od powyższej decyzji, kwestionując w szczególności okres, na który przyznano zasiłek oraz jego wysokość. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 8 września 2015 r. wypłacono K.M. świadczenie w postaci zasiłku okresowego na wrzesień 2015 r. Jednocześnie Kolegium uznało, że organ I instancji powinien był odnieść się do całego wniosku strony, czyli orzec w sentencji decyzji co do całego okresu na jaki strona wnioskowała przyznanie zasiłku okresowego tj. od 1 sierpnia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. W związku z powyższym naruszeniem, mając na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż nie może uwzględnić wniosku strony o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy lecz musi decyzję z dnia [...] uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Ponadto Kolegium wskazało, że z uwagi na brak uzasadnienia spełniającego warunki określone w art. 107 K.p.a. nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, co dodatkowo uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu, pismem z dnia 2 października 2015 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wezwał K.M. do nadesłania w terminie 14 dni dokumentów obrazujących w szczególności jego sytuację zdrowotną oraz materialną. W uzasadnieniu powyższego pisma wskazano również, iż z uwagi na konieczność uzupełnienia akt administracyjnych może nastąpić przedłużenie postępowania w sprawie rozpoznania wniosku z dnia 1 sierpnia 2015 r. Pismem z dnia 22 października 2015 r. organ I instancji poinformował stronę o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy – 20 listopada 2015 r. Jednocześnie w dniu 22 października 2015 r. organ wystąpił z wnioskiem o udostępnienie informacji ze zbioru danych osobowych do: Zespołu Ogólnokształcących Szkół Społecznych w B. (podanie m.in. wysokości kosztów nauki A.M. we wrześniu 2015 r., kwoty wynagrodzenia B.M. za wrzesień 2015 r.), Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (wskazanie, czy toczy się nadal postępowanie o przyznanie świadczeń z ZUS K.M.), Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (wyjaśnienie, czy K.M. złożył wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a jeżeli tak to czy je wydano), Akademii [...] im. [...] w K. (podanie m.in. kosztów studiów P.M.), [...] w B. (wskazanie, czy B.M.jest zatrudniona oraz jakie dochody osiągnęła za miesiące od lipca do września i w październiku 2015 r.), "A"S.A. (podanie wysokości i terminów wypłaty wynagrodzenia P.M. w sierpniu i wrześniu 2015 r.) oraz "B"(wyjaśnienie, czy B.M.jest zatrudniona i jakie dochody osiągnęła za miesiące od lipca do września i w październiku 2015 r.). W dniu 3 listopada 2015 r. K.M., działając na podstawie art. 37 K.p.a., złożył zażalenie na niezałatwienie w terminie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.. W uzasadnieniu stwierdził, że do dnia wniesienia powyższego zażalenia organ nie rozpatrzył ponownie sprawy ani nie poinformował o przyczynach zwłoki, a także nie ustalił nowego terminu załatwienia sprawy. Z uwagi na brak odpowiedzi organ w dniu 17 listopada 2015 r. ponownie zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie informacji ze zbioru danych osobowych do [...]w B., "A" S.A., Zespołu Ogólnokształcących Szkół Społecznych w B. oraz "B". Pismem z dnia 19 listopada 2015 r. organ poinformował stronę o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy na dzień 21 grudnia 2015 r. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że zażalenie nie jest uzasadnione. Kolegium uznało, iż organ I instancji nie jest bezczynny albowiem będąc obowiązany do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sytuacji, gdy strona nie przedłożyła żądanych informacji był uprawniony do wystąpienia nie tylko do sądów, organów i jednostek organizacyjnych, ale i do innych podmiotów, w szczególności pracodawców, czy osób fizycznych o przedłożenie informacji niezbędnych w prowadzonym postępowaniu. Poza tym podkreśliło, że organ I instancji prawidłowo powiadomił stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Pismem z dnia 2 grudnia 2015 r. organ I instancji wezwał stronę do nadesłania informacji o: liczbie osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym od października 2015 r. do nadal, uzyskanych dochodach wszystkich pełnoletnich członków rodziny w listopadzie 2015 r., wysokości stypendium szkolnego syna – A.M.. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 2 grudnia 2015 r. strona poinformowała, iż wszystkie niezbędne do rozpatrzenia sprawy dowody już przedłożyła. Natomiast w dniu 5 grudnia 2015 r. wnioskodawca podał żądane informacje. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. w wysokości 524,03 zł, od 1 września 2015 r. do 30 września 2015 r. w wysokości 611,85 zł, od 1 października 2015 r. do 31 października 2015 r. w wysokości 330,86 zł, od 1 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w wysokości 93,00 zł i od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. w wysokości 93,00 zł oraz odmówił przyznania zasiłku okresowego od 1 listopada 2015 r. do 30 listopada 2015 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzję doręczono stronie w dniu 17 grudnia 2015 r. W dniu 30 listopada 2015 r. K.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w sprawie zasiłku okresowego. W treści skargi domagał się, w szczególności: zobowiązania organu do wydania decyzji w przedmiocie wniosku z dnia 1 sierpnia 2015 r. (w terminie trzech dni od wydania wyroku), stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, przyznania od organu sumy pieniężnej określonej w art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w kwocie 18.917 zł. Następnie oświadczył, że do dnia wniesienia skargi Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. nie rozpatrzył ponownie sprawy natomiast o przyczynach zwłoki poinformował stronę dopiero w dniu 22 listopada 2015 r. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że miesięczny termin na załatwienie sprawy, o którym mowa w art. 35 K.p.a. upłynął w dniu 24 października 2015 r., zaś ustalenie nowego terminu nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisu art. 35 § 3 K.p.a. Poza tym, w ocenie skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nie zobowiązało organu I instancji do przeprowadzenia ponownego postępowania jednakże Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. ponownie dokonał ustaleń faktycznych, czym spowodował przewlekanie postępowania, które jest bardzo uciążliwe dla strony oraz naruszył w sposób rażący przepis art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Reasumując zauważył, że w analogicznych postępowaniach o przyznanie zasiłku okresowego, przeprowadzanych przez ten sam organ na skutek wniosków złożonych przez skarżącego w czerwcu i sierpniu 2015 r., załatwienie sprawy nie trwało dłużej niż 19 dni – przy czym w czerwcu 2015 r. organ musiał przeprowadzić całe postępowania od podstaw, nie mogąc się posłużyć żadnymi ustaleniami faktycznymi poczynionymi wcześniej. Obecnie postępowanie trwa już 67 dni, a termin załatwienia sprawy wyznaczony został na 88 dzień trwania tego postępowania. W odpowiedzi na skargę organu wniósł o jej oddalenie, ewentualnie umorzenie postępowania. Jednocześnie wyjaśnił, że organ po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem przez Sąd załatwił sprawę w przedmiocie zasiłku okresowego. Z tej przyczyny postępowanie sądowe co do zobowiązania organu do wydania decyzji stało się bezprzedmiotowe. Ponadto, zdaniem organu, po doręczeniu akt podjął niezwłocznie postępowanie i dokonywał wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, informując o nich skarżącego. Konieczność gromadzenia rozproszonych danych będących w posiadaniu różnych instytucji, przy braku współdziałania w tym zakresie skarżącego, niemożność wykorzystania dokumentów dotyczących wniosku K.M. o przyznanie świadczeń rodzinnych na potrzeby prowadzonego przez organ postępowania, z uwagi na odrębne zdefiniowanie pojęcia rodziny, dochodu, czy też okresu na jaki ustalony jest dochód rodziny w obu ustawach spowodowało, że organ nie mógł wykorzystać w całości tych dokumentów dla celów przyznania zasiłku okresowego. Powyższe przeszkody uniemożliwiły organowi terminowe podjęcie rozstrzygnięcia. Podsumowując stwierdzono, że skarżący nie doznał szkody, która uzasadniałaby przyznanie świadczenia o odszkodowawczym charakterze tym bardziej, że nie współdziałał z organem w trakcie prowadzonego postępowania i sam się przyczynił do jego wydłużenia. Pismem z dnia 18 stycznia 2016 r. skarżący powtórzył i rozwinął zarzuty zawarte w skardze. W piśmie z dnia 2 lutego 2016 r. pełnomocnik organu odniósł się do zarzutów zawartych w powyższym piśmie i podtrzymał dotychczasowo prezentowane stanowisko. W kolejnym piśmie skarżącego z dnia 26 stycznia 2016r. zauważono brak doręczenia stronie wszystkich pism pozostających w aktach sprawy, a nadto brak numeracji stron akt. Z tytułu nieuporządkowania akt skarżący domagał się, na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a., wymierzenia organowi grzywny. Opisał nadto dalsze uchybienia organu prowadzące, jego zdaniem, do przewlekłości postępowania. Podkreśliło, że organ prowadził zbędne postępowanie wyjaśniające w kwestiach, które nie miały żadnego wpływu na załatwienie sprawy i uszczegółowił wniosek o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.). Zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego możliwe jest natomiast tylko w takim zakresie, w jakim możliwe jest zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1-4 P.p.s.a.). Przepisy te bowiem określają przedmioty zaskarżenia, wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, a tym samym zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem skarga na bezczynność jest pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność organów zasadna może być tylko w tych przypadkach, w których organy zobowiązane do wydania decyzji i postanowień, bądź do dokonania określonej czynności, z ustawowego obowiązku nie wywiążą się w określonym terminie, a także wówczas, gdy skargę składa uprawniony do tego podmiot. Przystępując do rozpoznania skargi na bezczynność sąd administracyjny zobligowany jest do kontroli, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. oraz czy zwłoka w załatwieniu sprawy przekroczyła terminy określone w przepisach prawa i czy przed wniesieniem do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji strona wyczerpała tryb, o którym mowa w art. 37 § K.p.a. Przesłanki te zaistniały w kontrolowanej sprawie, gdyż skarżący wyczerpał tryb, o którym mowa w art. 37 K.p.a. przed wniesieniem skargi do tut. Sądu składając zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie, a sprawa jego mieści się w katalogu wymienionym w art. 3 § 2 pkt 1 -4 P.p.s.a. Przechodząc natomiast do oceny zasadności wniesionej skargi stwierdzić należy, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Wbrew stanowisku skarżącego Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. nie można postawić skutecznie zarzutu, że pozostaje w bezczynności. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych organ prowadził permanentnie czynności zmierzające do dokonania określonych ustaleń o czym zawiadamiał stronę informując jednocześnie o przedłużeniu postępowania w sprawie. Co istotne, na podstawie decyzji organu z dnia [...]r. przyznano mu wnioskowany zasiłek począwszy od sierpnia 2015r. do stycznia 2016r. Jak wynika z przepisu art. 149 P.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W tym miejscu należy podkreślić, że w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej sąd administracyjny orzeka według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie orzekania. Bada zatem, czy skarżona bezczynność istnieje w chwili orzekania. Wobec załatwienia sprawy w dniu 16 grudnia 2015r. nie jest możliwe uwzględnienie skargi stosownie do dyspozycji art. 149 P.p.s.a. Nie celowe byłoby zobowiązywanie organu do wydania decyzji, którą już wydał i która funkcjonuje w obrocie prawnym. W sprawach skarg na bezczynność nie jest natomiast rolą Sądu dokonywanie oceny i kontroli aktów wydanych przez organy w toku prowadzonego postępowania. Dodać nadto należy, że sprawa ze skargi na przewlekłość postępowania toczącego się przed Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w sprawie zasiłku okresowego została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/GL 167/15 i w tej sprawie oceniona zostanie zasadność zarzutów skarżącego co do zbędności działań podejmowanych przez organ w toku postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.