IV SAB/Gl 166/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.M. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w przedmiocie zasiłku okresowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu [...] K.M. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego. Motywując wniosek skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, aktualnie pozostaje bez pracy i ubiega się o przyznanie renty. Powołał się przy tym na trudną sytuację materialną swojej rodziny (w skład której wchodzi jego żona oraz dwóch synów), uzasadniającą objęcie Programem Operacyjnym "Pomoc Żywnościowa 2014-2020", oraz świadczeniami z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Jest przy tym - wraz z żoną - współwłaścicielem dwudziestoletniego samochodu, którego wartość "odbiega daleko w dół" od tej kwoty. Miesięczny dochód netto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na który składa się pobierany przezeń zasiłek rodzinny ([...] zł), wynagrodzenie jego małżonki za pracę świadczoną w niepełnym wymiarze ([...] zł) i z tytułu umowy o dzieło ([...] zł) oraz stypendia dla młodszego - małoletniego syna - socjalne, w wysokości [...] zł i szkolne - w kwocie [...] zł (warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że suma wszystkich wymienionych świadczeń wynosi [...] zł, a nie, jak podał skarżący, [...] zł). Dodatkowo wnioskujący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, wśród których, obok wyżywienia, leków oraz opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem, wymienił między innymi czesne za szkołę młodszego syna, w kwocie [...] zł, należność za akademik dla starszego, w wysokości [...] zł, opłatę za Internet i TV ([...] zł), koszty eksploatacji samochodu ([...] zł), opłatę za telefon ([...] zł) i bilet okresowy dla młodszego syna ([...] zł). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W toku rozpoznania wniosku uwzględniono fakt, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, pozostaje bez pracy, zaś deklarowany dochód jego czteroosobowej rodziny jest niewątpliwie niski. Pomimo to uznano jednak, że nie spełnił on przesłanki określonej w przywołanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy tu podkreślić, iż z brzmienia tego przepisu wynika, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może zatem nastąpić wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący wymogu tego nie zachował. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że K.M. składał na przestrzeni ostatnich miesięcy liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy. W kilku sprawach (np. sygn. akt IV SA/Gl 1142/15 i IV SAB/Gl 154/15 - wnioski złożone w grudniu 2015 r.) zostały one uwzględnione, z kolei w kilku innych (np. sygn. akt IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15 - wnioski złożone w styczniu 2016 r. oraz IV SAB/Gl 22/16 - wniosek złożony w lutym 2016 r.) odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Zestawienie treści powyższych wniosków z wnioskiem złożonym w zakresie sprawy niniejszej wskazuje na istotne rozbieżności pomiędzy oświadczeniami skarżącego co do ponoszonych kosztów utrzymania. Po pierwsze, uwagę zwracają bardzo znaczne różnice pomiędzy wydatkami ponoszonymi na żywność: we wnioskach składanych w grudniu 2015 r. skarżący oświadczał, że na wyżywienie swojej rodziny przeznacza [...] zł, następnie - we wnioskach złożonych w styczniu 2016 r. podał kwotę [...] zł (ponad trzykrotnie wyższą niż poprzednio), we wniosku, który złożył w lutym (sygn. akt IV SAB/Gl 22/16), określił wysokość tych wydatków jako zaledwie [...] zł (tu kwota jest ponad dziesięciokrotnie niższa niż w miesiącu poprzednim), natomiast we wniosku niniejszym podał kwotę ok. [...] zł. Warto podkreślić, że z treści wszystkich przywołanych wyżej formularzy "PPF" nie wynika, aby w składzie jego gospodarstwa domowego dochodziło w tym czasie do jakichkolwiek zmian, ani też, aby miały miejsce inne okoliczności mogące tłumaczyć aż tak wielkie różnice pomiędzy wspomnianymi wydatkami. Po drugie, we wnioskach złożonych w zakresie powyższych spraw o sygn. akt IV SA/Gl 1142/15, IV SAB/Gl 154/15, IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15, skarżący wymienił wśród kosztów utrzymania (poza żywnością): lekarstwa ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł), opłatę za szkołę syna A. ([...] zł), opłatę za akademik syna Piotra ([...] zł) oraz ratę kosztów sądowych ([...] zł). Tymczasem w treści późniejszych wniosków, w tym we wniosku złożonym w sprawie niniejszej, poza wskazanymi kosztami, skarżący wymienia inne wydatki, na które w cytowanych wyżej wcześniejszych wnioskach się nie powoływał, a mianowicie: Internet i TV ([...] zł), eksploatację samochodu ([...] zł) oraz telefon ([...] zł). Oznacza to, że albo w ostatnim okresie wnioskodawca wraz z żoną zakupił samochód, nabył telefon i zawarł umowę z operatorem internetowo-telewizyjnym (a wszystko to świadczyłoby o poprawie sytuacji materialnej i o istnieniu niewątpliwych możliwości płatniczych - nawet przyjąwszy, że chodzi o samochód dwudziestoletni, musiałby on przecież kosztować co najmniej około tysiąca złotych), albo koszty eksploatacji pojazdu oraz opłaty za korzystanie z sieci Internet i za telefon musiały być przezeń ponoszone także w miesiącach poprzednich. W tym drugim przypadku wątpliwości budzić musi jednak fakt, iż nie wykazał tych kosztów we wcześniej złożonych wnioskach, pomimo, że opiewają one w sumie na znaczną przecież kwotę [...] zł. Opisane wyżej rozbieżności są na tyle poważne, że rzucają cień na wiarygodność oświadczeń skarżącego. Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, prawo pomocy stanowi gwarancję realizacji prawa do sądu, przeznaczoną wyłącznie dla osób ubogich czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają wyłącznie podstawowe, egzystencjalnie niezbędne potrzeby życiowe (por. między innymi postanowienia NSA: z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt. II OZ 1112/12 oraz z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I OZ 1258/15 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym kontekście przyjdzie zwrócić uwagę, że choć skarżący we wszystkich swoich wnioskach określa siebie jako osobę ubogą, to jednak z jego oświadczeniami o ubóstwie nie da się pogodzić części deklarowanych przezeń wydatków, które ponosi. Trudno przecież uznać za ubogiego kogoś, kto miesięcznie przeznacza na opłatę za korzystanie z telewizji i sieci Internet kwotę [...] zł miesięcznie (choć na rynku istnieją znacznie tańsze oferty), bądź wydatkuje na żywność dla czteroosobowej rodziny aż [...] zł (jak deklarował to we wnioskach złożonych w styczniu 2016 r.). Marginalnie warto dodać, że wydatkiem tego rodzaju jest również kwota [...] zł w ramach miesięcznej opłaty za szkołę młodszego syna, uczęszczającego do gimnazjum. Jakkolwiek nie sposób kwestionować zasadności finansowania edukacji dziecka, to jednak nie można się zgodzić, aby wspomniany - znaczny przecież - wydatek zaliczał się do kosztów niezbędnych, związanych z zaspokojeniem elementarnych, koniecznych potrzeb życiowych, skoro A.M. mógłby równie dobrze pobierać naukę nieodpłatnie, w szkole publicznej. W świetle powyższego nie sposób zgodzić się, aby wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z opłaceniem radcy prawnego mogło poskutkować uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Skoro bowiem jest on w stanie ponosić wydatki zdecydowanie wykraczające poza zakres elementarnych, podstawowych kosztów utrzymania, to trudno przyznać, aby zachował przesłankę, od której ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności, uznano, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.