IV SO/Gl 1/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku U. R.-W. o wymierzenie [...] Centrum Kultury w B. grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a., w związku z nieprzekazaniem Sądowi skargi na bezczynność wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. ustanowić radcę prawnego dla wnioskującej, 2. odmówić wnioskującej zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, w kwocie 100 zł U. R.-W. uiściła wspomnianą opłatę sądową. Równocześnie złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści rzeczonego wniosku strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotnym małżonkiem i pobiera rentę inwalidzką, w kwocie brutto 1436 zł. Posiada przy tym mieszkanie o powierzchni 93 m2 obciążone kredytem hipotecznym oraz lokal o powierzchni 40 m2 (stanowiący odziedziczoną 1/12 prawa własności w kamienicy), który wynajmuje uzyskując z tego tytułu miesięcznie 1.400 zł. Wspomniana kamienica jest jednak w złym stanie technicznym i otrzymane w niniejszym zakresie środki przeznacza na konieczne remonty, których przeprowadzenie nakazał właściwy powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. Strona dodała, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i powołała się na relatywnie znaczne koszty bieżącego utrzymania. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (pismo z dnia 4 lutego 2015 r.), wnioskująca nadesłała decyzję ZUS potwierdzającą wysokość pobieranej renty (kwota netto 1.205,88 zł), orzeczenie, mocą którego została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności, umowę najmu lokalu użytkowego położonego w D., z tytułu której uzyskuje kwotę 1.400 zł miesięcznie, odpis księgi wieczystej tej nieruchomości oraz pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. dotyczące wykonania przez nią (oraz pozostałych współwłaścicieli kamienicy, w której wspomniany lokal się znajduje) obowiązku przeprowadzenia stosownych napraw i usunięcia usterek. Przedstawiła również wystawione na Wspólnotę Mieszkaniową dokumenty potwierdzające koszty przeprowadzenia tych robót, które jednak poniesione zostały w latach 2011 i 2012. Nadto strona przedłożyła plik dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (czynsz, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości, opłata za energię elektryczną), kopię umowy zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz przelew bankowy dot. jego miesięcznej spłaty (394,76 zł). Nadesłała również zestawienie ponoszonych kosztów, gdzie podała, że ich miesięczna suma to 2.857 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni przedłożyła pismo procesowe datowane na 13 lutego 2015 r., w którym dała wyraz swojemu niezadowoleniu z faktu wezwania jej o dokumenty źródłowe potwierdzające okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej. Równocześnie wskazała, że jej małżonek przebywa obecnie u rodziny we F. w związku z czym nie jest w stanie udokumentować faktu, iż nie osiąga on żadnych dochodów. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskującej doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wymóg warunkujący uwzględnienie jej żądania, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczeń U. R.-W. i z nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych wynika, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych i osiąga dochód wynoszący 2.605,88 zł (renta, w kwocie netto 1.205,88 zł oraz dochód z czynszu w wysokości 1.400 zł), co uwzględniwszy ponadprzeciętną wysokość obciążających ją kosztów utrzymania (które w znacznej części należycie udokumentowała), nie pozwala na wygenerowanie środków umożliwiających pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, a w szczególności na opłacenie należności, jakie mogą wiązać się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni nie sposób jednak uznać, aby spełnione zostało kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie niniejszej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie całkowitym adresowane jest jedynie do osób ubogich i może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem trudno przyjąć, aby strona do osób takich się zaliczała, skoro poza zamieszkiwanym lokalem mieszkalnym o relatywnie dużej powierzchni (93 m2) posiada drugą nieruchomość, a mianowicie lokal użytkowy o powierzchni 40 m2, stanowiący 1/12 kamienicy, a równocześnie - jak już zwrócono uwagę wyżej - osiąga stały dochód w kwocie 2.605,88 zł, który znacznie przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (wynoszącą 1.750 zł - vide: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. - Dz. U. poz. 1220). Zgodnie zaś z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). W tym kontekście trudno zgodzić się, aby sytuacja materialna strony była aż tak ciężka, bu uniemożliwiać uiszczenie jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym, zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania wyżej wymieniona nie jest obowiązana do uiszczania jakichkolwiek kosztów sądowych. Wpis od wniosku o wymierzenie organowi grzywny, w kwocie 100 zł opłaciła bowiem już miesiąc temu i aktualnie nie musi uiszczać w sprawie żadnych należności. Ewentualna konieczność ponoszenia wymaganej prawem opłaty może pojawić się dopiero w przyszłości, to jest po wydaniu przez Sąd orzeczenia kończącego postępowanie, kiedy to - w przypadku gdy strona zdecyduje się to orzeczenie zaskarżyć - obowiązana będzie uiścić wpis od zażalenia. Także jednak ta opłata wynosi zaledwie 100 zł (najniższa wysokość opłaty w postępowaniu przed sądem administracyjnym), co zważywszy sytuację majątkową wnioskującej nie stanowi obciążenia, które mogłoby poskutkować uszczerbkiem w jej koniecznym utrzymaniu, to znaczy uniemożliwić jej zapewnienie sobie minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 tej ustawy.