I SA/Go 1017/06

Dnia 4 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G.R. – P. W. "K" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od listopada 2001 roku do lutego 2003 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Dnia 2 maja 2007 roku pełnomocnik skarżącego G.R. złożył skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sygnatura akt ISA/Go1017/06 z 21 marca 2007 roku w przedmiocie odrzucenia skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 11 maja 2007 roku strona skarżąca została wezwana do uiszczenia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej wpisu sądowego ustalonego na 22.334zł. W zakreślonym do uiszczenia wpisu terminie pełnomocnik złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od złożonej skargi kasacyjnej wskazując, iż skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, że jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę wynoszące 1.200 zł brutto, że jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, który jednak jest przedmiotem zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym, że zamieszkuje z rodzicami, którzy wspomagają go finansowo, przy czym świadczeniem tej pomocy obciążony jest głównie jego ojciec, albowiem tylko on uzyskuje dochody - z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 2000zł miesięcznie. Na zarządzenie referendarza sądowego, skarżący został wezwany w trybie art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153 poz.1270 ze zm. zw. dalej p.p.s.a.) do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej jego ojca, udokumentowania wysokości poniesionych alimentów na rzecz dzieci skarżącego za ostatnie trzy miesiące. Dokumentów tych i oświadczeń strona skarżąca nie złożyła. Referendarz sądowy postanowieniem z 25 lipca 2007 roku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Tutejszy Sąd rozpoznając przedmiotowy wniosek na skutek wniesionego sprzeciwu dnia 20 września 2007 roku również wydał orzeczenie odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 roku sygnatura akt IFZ533/07 oddalił zażalenie. W motywach uzasadnienia sąd ów w pierwszej kolejności zaznaczył, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest już kolejnym tego rodzaju złożonym w przedmiotowej sprawie. WSA w Gorzowie Wlkp. prawomocnym postanowieniem z 21 marca 2007 roku odmówił wówczas skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Podkreślił, iż jak wynika z art.165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Tylko takie zmiany okoliczności uzasadniać mogą zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Ponowny wniosek złożony po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienie od kosztów sądowych podlega merytorycznemu rozpoznaniu, jednak w przypadku braku zmiany okoliczności powinien być oddalony. NSA wskazując na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, oraz omówiwszy treść przepisów ją normujących (art.246, art.252 oraz art.255 p.p.s.a.) zaakcentował też, iż wezwanie skarżącego przez sąd pierwszej instancji do doręczenia określonych dokumentów i oświadczeń miało służyć jak najwłaściwszej ocenie możliwości płatniczych strony, oraz sprawdzenia czy nastąpiła zmiana sytuacji finansowej wnioskodawcy uzasadniająca zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia. Strona poprzez nie złożenie przedmiotowych dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła zbadanie czy nastąpiła zmiana okoliczności od momentu wydania pierwotnego postanowienia o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 11 stycznia 2008 roku strona skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej wpisu sądowego ustalonego na 22.334zł. Pełnomocnik w zakreślonym do uiszczenia wpisu terminie złożył na urzędowym formularzu kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Przytoczona przez niego argumentacja była identyczna z tą którą się posłużył w poprzednim wniosku - z 25 maja 2007 roku, wniesionym w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Prawo pomocy obejmuje na podstawie art.244 §1 p.p.s.a. m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, a jego zakres częściowy zgodnie z art.245 § 3 i §4 p.p.s.a. może obejmować zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Sąd, oceniając przedmiotowy wniosek jest zobowiązany badać aktualną sytuację materialną skarżącego. Przepis art.246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd podziela stanowisko ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba ze przepis szczególny stanowi inaczej{ por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 roku sygnatura akt IIFSK741/06}. Należy więc kategorycznie podkreślić, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taki wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności na które się powołuje, zaś uznanie czy nastąpiło to w sposób dostateczny należy do oceny sądu. Dokonując analizy niniejszego wniosku, powinno się w pierwszej kolejności podkreślić, iż jest on już czwartym w sprawie, a drugim złożonym po wniesieniu skargi kasacyjnej. Poza tym, przytoczona w nim argumentacja jest identyczna z tą która była przedstawiona przez skarżącego we wcześniejszym podaniu, i która była już przedmiotem oceny sądu (postanowienie WSA Gorzów Wlkp. z 20 września 2007 roku o odmowie prawa pomocy oraz postanowienie NSA z 14 grudnia 2007 roku - oddalające zażalenie wniesione na w/w postanowienie sądu pierwszej instancji). Wypada również zauważyć, iż jedyna różnica, która zachodzi pomiędzy tymi dwoma wnioskami nie dotyczy samej treści, lecz formy ich sporządzenia. Niniejszy wypełniono komputerowo, poprzedni ręcznie. Sąd badając treść powołanych obecnie podstaw, które w ocenie skarżącego mają uzasadniać zwolnienie go od kosztów sądowych, dokonuje tego w kontekście przesłanki wynikającej z art.165 p.p.s.a. i oceny stopnia pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego, która ewentualnie mogłaby stanowić okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Treść wniosku dowodzi, iż skarżący , ani nie dowiódł, że jego sytuacja rodzinna, majątkowa się zmieniła, ani też by uległa jakiemukolwiek pogorszeniu. Nie wykazał też, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sad nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.(por. postanowienie NSA sygn. akt I GZ 235/07 z 20 listopada 2007 roku). W obecnym stanie sprawy sąd nie dysponuje materiałem, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy, albowiem z akt sądowych nie wynika, by od czasu ostatniego prawomocnego orzeczenia wydanego w niniejszym przedmiocie sytuacja skarżącego uległa zmianie, ani tym bardziej pogorszeniu. Należy również mieć na uwadze, iż pomimo tego, że w związku z poprzednio składanym wnioskiem Stronę wzywano do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczeń, które potwierdzałyby fakt prowadzenia przez ojca skarżącego działalności gospodarczej, wysokości uzyskiwanych przez niego z tego tytułu dochodów, czy też wyjaśniały kwestie współpracy syna z ojcem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – to także i tym razem nie poczyniono żadnych starań, by okoliczności te zostały wyjaśnione. Nie sposób też uznać, by pełnomocnik reprezentujący skarżącego nie posiadał wiedzy, co do tego iż nie wyjaśnienie powyższych kwestii miało znamienny wpływu na rodzaj podjętych dotychczas rozstrzygnięć. Pomimo tego, nie dołożył należytej staranności, by stan ten zmienić. Zachowanie takie dowodzi raczej biernemu oczekiwaniu na ewentualne wezwanie sądu do uzupełnienia materiału, co należałoby ocenić jako zmierzające do celowego przedłużania postępowania w sprawie. W ocenie sądu, biorąc pod uwagę dotychczasowe ustalenia, oraz sposób działania strony skarżącej - negatywnie należy ocenić próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego jednej osoby na współobywateli, albowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów, uznając iż skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek do udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzekł jak w sentencji.