I SA/Go 1042/10

Dnia 28 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 12 stycznia 2009 r. postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skarżący został zwolniony w całości od wpisu sądowego przysługującego od wniesionej skargi. Wyrokiem z dnia 3 lutego 2009 r. skarga została uwzględniona poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. II FSK 717/09 uchylił wyrok z dnia 3 lutego 2009 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie I SA/Go 1042/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę. W dniu 25 stycznia 2011 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna strony skarżącej od wyroku. Skarżący 2 lutego 2011 r. wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść opłat sądowych albowiem nie dysponuje wymaganymi środkami . Nie posiada żadnej nieruchomości, ani żadnych wartościowych rzeczy ruchomych. Nie posiada lokat pieniężnych, nie uzyskuje dochodu, albowiem nie pozostaje w stosunku pracy, ani też w innym stosunku z którego osiągałby dochód. Wskazał również, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze swoją żoną oraz niepełnoletnim synem. Dalej podał, że jest na wyłącznym utrzymaniu żony oraz że nie posiada informacji co do sytuacji majątkowej i finansowej żony z uwagi na posiadaną z żoną rozdzielność majątkową. Zarządzeniem z dnia 9 lutego skarżący został wezwany w trybie wart. 255 p.p.s.a. o dodatkowe oświadczenie oraz dokumenty. Odpowiedź na powyższe przesłał pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] lutego 2011 r. (24 lutego 2011 r. data wpływu do Sądu). Wojewódzki Sąd zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8, NSA stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Należy pamiętać, że samo udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się również opłatę kancelaryjną i wpis od skargi kasacyjnej, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 31 lipca 2008r. II FZ 297/08 LEX nr 493855). Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Osoba która mogłaby skorzystać z pomocy państwa polegającej na zwolnieniu jej od kosztów sądowych, kosztem innych obywateli, powinna przedstawić pełną i rzetelną informację o swojej sytuacji majątkowej. Skarżący takiej informacji jednak nie przedstawił. Wymaga podkreślenia, to iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego też względu pismem z 10 lutego 2011 r. skarżący został wezwany do przedłożenia: - oświadczenia o wysokości obecnie ponoszonych miesięcznych wydatków rodziny (skarżącego i wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na żywność, leki, opłaty stałe (energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, abonament za korzystanie z telewizji kablowej/cyfrowej, telefon, szkoła i koszty nauki dzieci itp.) oraz na inne potrzeby (np. papierosy, prasa itp.) jak również związanych z dojazdem skarżącego do sądu; - oświadczenia jakie warunki mieszkaniowe posiada, czyją własność stanowi nieruchomość w którym zamieszkuje i jakie ponosi wydatki związane z zamieszkaniem; - oświadczenia z jakiego źródła wydatki skarżącego ponoszone; - odpisu deklaracji podatkowych w podatku dochodowym oraz w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące; zeznania podatkowego PIT skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata; - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony z ostatnich trzech miesięcy; - oświadczenia jakiego rodzaju prowadzi działalność gospodarczą, jakie z tego tytułu uzyskuje przychody i jakie ponosi koszty związane z jej prowadzeniem oraz na jakich zasadach jest ona opodatkowana; - oświadczenia z jakich środków i kto ponosi ciężar wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego; - oświadczenia jakie i z jakiego tytułu żona skarżącego w chwili obecnej uzyskuje dochody; - oświadczenia skarżącego jakich nieruchomości jest właścicielka jego żona; - oświadczenia czy skarżący korzysta z samochodów, jakiej wysokości ponosi koszty związane z korzystaniem z pojazdów oraz czyją stanowią własność. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż strona nie posiada informacji o ponoszonych miesięcznych wydatkach swojej rodziny albowiem wszelkie koszty przeznaczone na bieżące utrzymanie rodziny ponosi małżonka skarżącego, pokrywa ona również z własnych środków finansowych wszelkie koszty związane z dojazdem skarżącego do sądu, wynagrodzenie jego pełnomocnika. Skarżący mieszka w domu jednorodzinnym wraz ze swoją żoną i małoletnim synem, nieruchomość ta stanowi wyłączną własność małżonki skarżącego. Ponadto wskazał, że wszelkie wydatki ponoszone przez skarżącego pokrywa jego żona. Korzysta on z pojazdu który stanowi wyłączną własność żony i to ona ponosi wszelkie koszty związane z jego utrzymaniem. Skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej oraz nie osiąga żadnych przychodów z innego tytułu , gdyż zajmuje się bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto wskazał, że nie ma obowiązku podawać jakichkolwiek informacji co do sytuacji majątkowej i finansowej żony, nie ma obowiązku podawania informacji co do posiadanych przez żonę nieruchomości, nie ma obowiązku przedkładania zeznań podatkowych żony, wyciągów bankowych, nie posiada wglądu do dokumentacji podatkowej żony. Jednocześnie załączył deklaracje dla podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2010 r. – "Przedsiębiorstwo M.I." oraz PIT -36L za 2008 i 2009 r. Z zeznań podatkowych wynika, że skarżący w 2008 r. uzyskał stratę w wysokości 6.427,42 zł, a w 2009 r. dochód z działalności gospodarczej w wysokości 178,10 zł. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił ( nie wykazał) ani nawet nie uprawdopodobnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona ograniczyła się do lakonicznej informacji dotyczącej braku jakichkolwiek środków finansowych będących w jej dyspozycji. W ocenie Sądu strona w ogóle nie wykazała w jakiej sytuacji majątkowej się znajduje. Pomimo podania, że zajmuje się "bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego" nie wskazał rodzaju ani wysokości ponoszonych wydatków takich jak żywność, energia elektryczna, gaz itp. Nawet przyjmując, że prawdziwe jest oświadczenie strony, że wydatki te pokrywa w całości jego żona, to nie jest zrozumiałym - przy bieżącym prowadzeniu przez niego gospodarstwa domowego – oświadczenie zgodnie z którym "nie posiada informacji o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków swojej rodziny". Nadto strona jest niekonsekwentna w swoich oświadczeniach. Strona skarżąca podała, iż nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej oraz nie osiąga żadnych przychodów z innego tytułu (odp. 6 na k- 260 akt sądowych) , jednocześnie przedkłada deklaracje w podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2010 r. oraz zeznania PIT -36 L zaa 2008 i 2009 r. świadczące o prowadzeniu działalności gospodarczej. Jednocześnie strona nie podaje czy działalność gospodarczą od stycznia 2011 r. przestała prowadzić i zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy też działalność tę dalej prowadzi. Złożenie deklaracji w ocenie Sądu świadczy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a pomimo wezwania Sądu nie wskazał jakiego rodzaju jest to działalność jakie koszty ponosi w związku z jej prowadzeniem (chociażby koszty ubezpieczenia społecznego), na jakich zasadach jest ona opodatkowana. W ocenie Sądu oświadczenie skarżącego w tym zakresie jest nie tyle nieścisłe co niewiarygodne. Jako wątpliwe należy również uznać oświadczenie strony, że nie posiada rachunku bankowego, skoro skarżący prowadził (prowadzi) działalność gospodarczą. Strona również nie przedłożyła dokumentów ani nawet nie złożyła oświadczeń obrazujących całokształt sytuacji majątkowej swojej żony. Wprawdzie w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednak nie oznacza to, że skarżący nie ma obowiązku wykazania źródeł przychodów czy też wskazanie majątku swojej współmałżonki z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe jest niezbędne do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślić należy, że niezależnie od ustroju majątkowego, który obowiązuje w danym związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Jak wyżej wskazano, brak w aktach jakichkolwiek dokumentów, których analiza umożliwiłaby dokonanie oceny sytuacji majątkowej współmałżonki wnioskodawcy. Skarżący nie tylko uchylił się od wskazania konkretnego majątku, którym dysponuje jego żona – wskazania nieruchomości, rzeczy ruchomych znacznej wartości w tym również samochodów, które używa skarżący, ale nawet skarżący nie wskazał z jakiego tytułu żona uzyskuje przychody - czy jest to stosunek pracy, służbowy czy też prowadzona działalność gospodarcza. Pomijając zupełnie kwestię wysokości przychodu. Powyższe informacje są niezbędne do ustalenia jaka w rzeczywistości jest sytuacja majątkowa skarżącego i czy rzeczywiście nie może on ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Co należy podkreślić z treści złożonych oświadczeń wynika, że strona skarżąca nie czyniła próby uzyskania w tym zakresie informacji przyjmując bezpodstawnie, że nie ma ona "takiego obowiązku". Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo iż już na urzędowym formularzu wniosku PPF, w jego uzasadnieniu, powołał się na istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Ustrój majątkowy małżeński nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Skarżący pomimo ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku, nie wykazał jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jego żony, nie nadesłał żadnych dokumentów czy chociażby oświadczeń w tym zakresie. Skarżący jedynie stwierdził, że pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej i nie ma z tego tytułu obowiązku przedkładania jakichkolwiek dokumentów i udzielania jakichkolwiek informacji. Poprzez to Sąd nie ma podstaw do stwierdzenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a w konsekwencji do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji