I SA/Go 1128/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska- Pastuszko Sędziowie Sędzia WSA Stefan Kowalczyk (spr.) Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. I SA / Go 1128 / 10 U Z A S A D N I E N I E Skarżący, J.M. wniósł skargę na decyzję nr [...] z dnia [...].09.2010 roku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymują w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].08.2010 roku nr [...] roku wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Z akt sprawy wynika że : Decyzją z dnia [...].08.2010 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych /ZUS/ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres do [...].12.1998 roku w łącznej kwocie na dzień złożenia wniosku to jest [...].05.2010 roku 69.313,48 złotych. W uzasadnieniu organ wskazał że w dniu [...].05.2010 roku skarżący wniósł wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Jak wywiódł zadaniem ZUS jest określenie czy na dzień złożenia wniosku o umorzenie istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie, natomiast przyczyny powstania zaległości nie wpływają na decyzję o umorzeniu. Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo "P" w okresie od [...].05.1987 roku do dnia [...].10.1997 roku. Przedmiotem działalności było budownictwo ogólne, instalacje elektryczne, kanalizacyjne, centralne ogrzewanie, produkcja, usługi stolarskie, szklarskie, ślusarskie i transportowe. W okresie od [...].09.1998 roku do dnia [...].07.1999 roku skarżący prowadził działalność pod nazwą "I" w przedmiocie ekspertyz badań i opinii technicznych oraz dokumentacji zakresie budownictwa, realizacji robót budowlanych w systemie generalnego realizatora i zastępstwa inwestycyjnego, nadzoru inspektorskiego i kierowania pracami w budownictwie, opracowań działań reklamowych marketingowych oraz wykonawstwa robót budowlanych, instalatorskich i innych w pełnym zakresie budownictwa. Organ ustalił że skarżący jest bezrobotny bez prawa do zasiłku i jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym na stale od dnia [...].07.2009 roku, Wymaga okresowo pomocy osób trzecich, może wykonywać prace lekkie. Na utrzymaniu ma małoletnią córkę. Utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...].12.2009 roku z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Nadto wobec byłej żony G.M. posiada zadłużenie z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych wysokości alimentów bieżących wraz z kosztami egzekucyjnymi w kwocie 1.152,0 złote, oraz zaległe alimenty w kwocie 109.500 złotych, odsetek za zwłokę w kwocie 68.977,881 złotych i kosztów egzekucyjnych w kwocie 26.851,47 złotych. W 2007 roku skarżący osiągnął dochody w kwocie 4.255,68 złotych. Z zeznań podatkowych natomiast wynika że dochód rodziny był następujący za rok 2001 dochód skarżącego 0, małżonki strata 3.227,39 złotych, rok 2002 dochód skarżącego 21.884,88 złotych, rok 2003 dochód 15.820,52 złote, rok 2004 dochód 40.127,25 złotych, rok 2008 przychód z prowadzonej działalności 3.500 złotych. Skarżący jest współużytkownikiem wieczystym gruntu w ½ części nieruchomości KW nr [...] o pow. 630m2. Z ewidencji wynika iż w okresie od [...].06.2004 roku do dnia [...].12.2004 roku skarżący wykonywał prace na podstawie umowy o prace na rzecz firmy E i osiągnął przychód m.in. w kwocie 6.421,0 złotych za 06.2004, za 07.2004 7.236,0 złotych , za 8.2004 6.964,0 za 12.2004 w kwocie 2.155,0 złotych. Posiada nadto zaległości podatkowe u osób fizycznych i zaległości podatkowe i bankowe. Wskazał nadto, iż ZUS dokonał zabezpieczenia wpisem hipoteki przymusowej do księgi wieczystej KW [...] prowadzonej przez SR. Powołując się na art. 28 ust. 1 w zw. z art. 32 , a także na art. 28 ust. 3,3a, 4 ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych / Dz.U. z 2007 r nr 11 poz. 74 z zm./, a także na § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne / Dz.U. nr 41 poz. 1365 / ZUS uznał iż skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jednak wynika z niego iż może skarżący wykonywać prace lekkie, a więc nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Zdaniem organu występuje przesłanka zagrożenia że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący posiada bowiem zobowiązania alimentacyjne, bankowe, podatkowe, które są niewspółmiernie wysokie do uzyskanych w ostatnich latach dochodów. Zakład stwierdził iż sytuacja życiowa skarżącego uległa pogorszeniu w 1999 roku kiedy uległ on wypadkowi, a zaległości dotyczą okresu przez 1999 rokiem. Podjęcie zatrudnienia w 2004 roku i osiągane wówczas przychody wskazują iż możliwa była spłata zadłużenia, jednak skarżący nie podjął działań zmierzających do wywiązania się z w / w obowiązków. Nadto skarżący posiada nieruchomość na której zabezpieczone zostały należności składkowe, istnieje więc składnik majątkowy z którego zakład ma możliwość odzyskania zaległych należności. Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wnosząc o uchylenie decyzji, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. W uzasadnieniu wniosku wskazał, dołączając postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...].07.2010 roku że organ podatkowy umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność, bowiem w toku postępowania nie uzyskano kwoty przewyższających koszty egzekucyjne. Z dołączonego natomiast wyroku SO z dnia [...].06.2010 roku wynika że kwestia dotycząca prowadzenia przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie 01.1999 roku do 06.1999 roku została rozstrzygnięta negatywnie dla skarżącego. Na skutek ponownego rozpoznania sprawy przez Prezesa ZUS, odwołując się do art. 28 st. 1,2,3, ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych / Dz.U. z 2007 r nr 11 poz. 74 z zm./, organ stwierdzi że w sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Nadto odwołując się do art. 28 ust. 1 w / w ustawy organ wskazał, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materalno - bytowej i występuje przesłanka zagrożenia że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy uzasadnieniu okoliczności wskazujących na udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności Prezes ZUS uznał iż obecna sytuacja materialne jest trudna i skarżący nie ma możliwości jednorazowego uregulowania zaległych należności, Jednak z uwagi na skuteczne ustanowienie hipoteki zabezpieczającej zaległe należności z tytułu składek na posiadanej przez skarżącego nieruchomości postanowił utrzymać decyzję z dnia [...].08.2010 roku w mocy. Ze strony podatnika nie było działań zmierzających do wywiązania się z obowiązku opłacenie składek, zarówno w okresie prowadzonej działalności jak również w okresie po jej likwidacji. Zdaniem Prezesa ZUS skarżący wiedział o stanie zadłużenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednak nie ubiegał się o ulgę w jego opłaceniu w formie układu ratalnego, jak również nie podejmował innych działań zmierzających do wywiązania się z obowiązku. Od powyższej decyzji skargę złożył skarżący wnosząc o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że uzasadnienie decyzji Prezesa ZUS jest wewnętrznie sprzeczne i niespójne co do dowodów. Organ stwierdził bowiem, że zapłata należnych kwot wpłynęłaby bardzo niekorzystnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, a w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nadto brak jest majątku z którego można uzyskać egzekucję, a mimo tego zobowiązania nie umorzył. Nadto, organ ustalając, że jest niepełnosprawnym wymagającym okresowo pomocy osób trzecich, stwierdził że ma możliwość zarobkowania. Stwierdził również, że ma zaległości alimentacyjne wobec żony i córki co wskazuje na zagrożenie braku zaspokojenia potrzeb życiowych. To powoduje, iż codziennie boryka się z trudnościami, bowiem każdy dochód z dorywczego zajęcia natychmiast jest wykorzystywany na pokrycie potrzeb rodziny. Skarżący wskazał również, że jest pozbawiony pracy, ma uniemożliwiony dostęp do środków pomocowych, nie jest w stanie założyć działalności gospodarczej do wykonania pracy lekkiej. Jego zdaniem ZUS nie uzyska nigdy kwot z egzekucji, bowiem na nieruchomościach istnieją wpisane hipoteki z tytułu kredytu bankowego na budowę domu, a hipoteka ta została wpisana jako pierwsza, przez hipoteką ZUS. Wielokrotnie zwracał się do ZUS o zawarcie porozumienia, ale zawsze ZUS żądał pieniędzy, natychmiast i w wysokości nie do spełniania. Podniósł nadto, że nie miał wpływu na sytuację w Polsce, na inflację, wysokie odsetki od należności głównej, upadłości banków i firm, niespłacalność dłużników, bowiem były to okoliczności od niego niezależne. Do akt dołączył postanowienie o wpisaniu na listę dłużników niewypłacalnych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podniósł iż skarga nie wnosi nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazał powołując się na art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych / Dz.U. z 2007 r nr 11 poz. 74 z zm./ że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Organ wskazując na art. 28 ust. 2 i 3 w / w ustawy wskazał w jakich wypadkach należy uznać że zachodzi całkowita nieściągalność składek. Powołał się również na art. 28 ust. 3a w / w ustawy wskazując iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku uch całkowitej nieściągalności. Nadto powołując się na § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne / Dz.U. nr 41 poz. 1365 / wskazał na przypadki które ze względu na stan majątkowych i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy i § 3 ust. 1 pkt. 2 i 3 w /w rozporządzenia, jednak skarżący może podejmować lekkie prace zarobkowe, a na jego nieruchomości ustanowiono hipotekę na zabezpieczenie zaległych należności z tytułu składek. Dodał iż instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji w indywidualnej sprawie jest decyzją uznaniową / uznanie administracyjne / tak więc organ może ale nie musi umorzyć zadłużenia. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje : Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm /, a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne / Dz.U. nr 41 poz. 1365 / Zgodnie z art. 28 ust. 1 w / w ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należy podkreślić, że instytucja umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy, a wydanie decyzji przez organ następuje w drodze uznania administracyjnego. Fakt ten ma wpływ na przeprowadzenie przez sąd kontroli postępowań prowadzonych przez ZUS. Do kompetencji Sądu administracyjnego nie należy kontrola zasadności umorzenia należności z tytułu składek, czy też odmowa ich umorzenia, bowiem materia ta należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd bada jednie sposób dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie, sposób prowadzenia postępowania dowodowego, a także to czy organ zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy i czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów / wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2008 r., II GSK 512/08, niepublikowany /. Podkreślić należy że sąd nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej, bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy podjęcie przez organ decyzji nie można przypisać cech dowolności. W art. 28 ust. 3 w / w ustawy wskazano siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi katalog zamknięty. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek tam określonych, daje możliwość umorzenia tych należności / wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2008 r., II GSK 512/08, niepublikowany /. Przesłankami uzasadniającymi umorzenie należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 / są przypadki : 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy podkreślić, że ZUS może odmówić umorzenia należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 w / w ustawy, jak również w przypadkach określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. /Dz. U. Nr 141, poz. 1365 /, również w przypadku gdy nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności zaległości z tytułu składek / por. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., I UZP 6/04, OSNP 2004, Nr 16, poz. 285 /. W niniejszej sprawie organ uznał, iż w sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Uznał również, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna i skarżący nie ma możliwości uregulowania zaległych należności, z tego też względu występuje przesłanka polegająca na zagrożeniu, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczyć należy również, że podejmując decyzję z dnia [...].08.2010 roku w I instancji organ uznał, iż nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności bowiem zaległe należności dochodzone są przymusowo w trybie egzekucji sądowej. Organ rozpatrując ponownie sprawę, wskazał, że ustanowiono hipotekę zabezpieczającą zaległe należności z tytułu składek na posiadanej przez skarżącego nieruchomości i wobec powyższego postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...].08.2010 roku, a więc odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu nie sposób z zaskarżonej decyzji wywieść motywów jakie legły u podstaw rozstrzygnięcia. Uzasadnienie orzeczenia wydanego w wyniku ponownego rozpoznania sprawy ogranicza się w zasadzie do przedstawienia stanu faktycznego sprawy i przebiegu postępowania, przytoczenia przepisów prawa znajdujących zastosowanie przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zaległości, wskazania dowodów jakie zostały zgromadzone w sprawie i ich treści oraz bardzo lakonicznego uzasadnienia faktycznego. Uzasadnienie co do tego dlaczego organ uznał, iż skarżący nie zasługuje na umorzenie zaległości z tytułu składek ogranicza się do stwierdzenia iż skutecznie ustanowiono hipotekę zabezpieczającą zaległe należności z tytułu składek na posiadanej nieruchomości i że z strony skarżącego nie było właściwych działań zmierzających do wywiązania się z obowiązku zapłacenia składek. Skarżący znając stan zadłużenia z tytułu prowadzonej działalności, nie ubiegał się o ulgę w jego opłaceniu. Zdaniem Sądu organ nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku sporządzenia uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami art. 107 k.p.a. i to zarówno orzekając w pierwszej jak i w drugiej instancji. Nie wiadomo jakimi motywami kierował się ZUS stwierdzając, że należności objęte wnioskiem nie podlegają umorzeniu. Organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. nie wyjaśnił i nie uzasadnił szczegółowo podjętego rozstrzygnięcia,, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi ich kontrolę. Uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia w zasadzie żadnych motywów jakimi kierował się organ przy jego podejmowaniu i odbiega od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, przede wszystkim co do obowiązku wyjaśniania przesłanek zasadności rozstrzygnięcia oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i podnoszenia ich świadomości i kultury prawnej, co w efekcie przesądza o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy że organ, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczeniowych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Z uzasadnienia organu winno jasno wynikać, dlaczego podjęto takie, a nie inne rozstrzygnięcie, zwłaszcza w sytuacji gdy, chociażby tylko w subiektywnej ocenie strony, nie uwzględniono jej żądania w ogóle. Powyższe dokonuje się na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrane i ocenione dowody. Natomiast zarówno organ I jak i II instancji nie dopełnił powyższych obowiązków. Organ I instancji uznał, iż zachodzi przesłanka określona w § 3 w / w rozporządzenia. Uzasadniając natomiast odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek wskazał, że sytuacja życiowa skarżącego uległa pogorszeniu w 1999 roku gdy uległ on wypadkowi, a zaległości dotyczą okresu przed 1999 roku, Nadto podjęcie zatrudnienia w 2004 roku i uzyskiwane wówczas dochody wskazują iż możliwa była spłata zadłużenia, jednak skarżący nie podjął działań w tym kierunku. Nadto posiada nieruchomość na której zabezpieczono należności składkowe. W przypadku natomiast decyzji wydanej przez organ II instancji organ również odwołał się do zdarzeń przeszłych, jak i faktu zabezpieczenia należności poprzez ustanowienie hipoteki. Zauważyć należy w związku z tym, iż ocena organu co do możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek winna odnosić się do aktualnej sytuacji skarżącego, a nie do zdarzeń przeszłych skutkujących powstaniem zaległości. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien rozważyć wskazane okoliczności i na tej podstawie ukształtować swoją ocenę sytuacji skarżącego, wydając w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sędzia WSA J. Wierchowicz Sędzia WSA K. Skowrońska-Pastuszko Sędzia WSA S. Kowalczyk