I SA/Go 1165/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2011 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku S.M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2005 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący S.M. wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, od której został określony wpis w wysokości 500zł. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu, skarżący złożył wniosek o zwolnienie jego od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że nie ma oszczędności. Jest natomiast właścicielem domu mieszkalnego oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 44ha. Skarżący mieszka z żoną i utrzymuje studiującą córkę. Zajmuje się prowadzeniem działalności gospodarczej, która, według oświadczenia przynosi stratę rzędu 30.000zł miesięcznie, zaś z prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 4.660zł. Łącznie dochody miesięczne skarżący zadeklarował na 2.160 zł. Podał również, że spłaca kredyt zaciągnięty na działalność rolniczą w wysokości 330.000 zł i posiada "zobowiązania na nawozy" w wysokości 111.000 zł. Nadto wskazał, że choruje i ponosi koszty leczenia. Wezwany w trybie art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) do złożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, zestawienia wartości przychodów i kosztów ich uzyskania z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, odpisów deklaracji VAT, zestawienia płatności otrzymanych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak również oświadczenia o ilości i wartości posiadanych samochodów oraz o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów. Przesłał jedynie pismo, w którym oświadczył, że z jego majątku prowadzona jest egzekucja administracyjna, w ramach której zajęto rachunki bankowe oraz ustanowiono zastaw na ruchomościach. W związku z tym - jak stwierdził - nie dysponuje środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów postępowania. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 29 grudnia 2010r. sygn. akt I SA/Go 1165/10 odmówił S.M. przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia podniósł, że skarżący nie zastosował się do wezwania Sądu i poza oświadczeniem, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego nie dysponuje obecnie żadnymi środkami, z których mógłby uiścić żądaną opłatę, nie przedłożył żadnych wymaganych dokumentów. Uniemożliwiło to Sądowi ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości jego rzeczywistego stanu posiadania i możliwości płatniczych; tym bardziej, że z samych oświadczeń skarżącego wynikają dość istotne sprzeczności. Z jednej strony twierdzi on bowiem, że ponosi stratę z działalności gospodarczej (czyli ujemną różnicę pomiędzy wartością przychodów, a kosztów ich uzyskania) w wysokości 30.000zł miesięcznie i uzyskuje dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 4.660zł, z drugiej zaś strony deklaruje, że łącznie uzyskuje z obu źródeł dochód w wysokości 2.160zł. Uznano, że wynikająca z oświadczenia skarżącego wartość tych dochodów nie jest wystarczająca do pokrycia deklarowanej straty z działalności gospodarczej, co w konsekwencji może dawać podstawy do uznania, że posiada on niewymienione we wniosku źródła finansowania wydatków uznawanych za koszty uzyskania przychodów. Skarżący nie wskazał bowiem, że deklarowane koszty stanowią wartości uznawane za koszty a niezwiązane z bieżącymi wydatkami (np. odpisy amortyzacyjne). Od postanowienia referendarza S.M. wniósł sprzeciw zarzucając błędną interpretację przepisu art.246 §1 p.p.s.a. oraz sprzeczność w dokonanych ustaleniach przez bezzasadne twierdzenia, że skarżący ponosi stratę z działalności gospodarczej w wysokości 30.000zł miesięcznie, kiedy on żadnego tej treści oświadczenia nie składał. W konsekwencji za nieprawdziwe i bezpodstawne uznał dalsze twierdzenia referendarza zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego, ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie go od kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). Pismem z dnia [...] stycznia 2011r. skarżący ponownie został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Jednocześnie został pouczony, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie. W odpowiedzi, skarżący złożył jedynie oświadczenie, że na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2010 r. zajęto jego wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank Spółdzielczy i [...] S.A., dokonano zastawu skarbowego na jego ruchomościach, dokonano wpisu hipoteki na jego gospodarstwie rolnym. Podał też, że z powodu braku środków na prowadzenie działalności gospodarczej, nie prowadzi jej, nie uzyskując od trzech miesięcy z tego tytułu żadnych przychodów. Tego oświadczenia skarżący nie poparł jednak żadnymi dowodami. Jednocześnie zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów, gdyż z uwagi na krótki termin wyznaczony przez Sąd oraz swoją chorobę, jeszcze ich nie zgromadził. W dniu 18 lutego 2011r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego, do którego – jak podał – załączył dokumenty, o które został wezwany. Były to oświadczenia dot.: kosztów utrzymania córki na studiach, posiadanych samochodów i sprzętu rolniczego, obciążenia miesięcznego związanego ze spłatą kredytu na zakup kombajnu zbożowego. Skarżący przedstawił także dwie decyzje w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010, zestawienie kosztów i przychodów gospodarstwa rolnego za 2010r., sześciu wyciągów z rachunku bankowego przedsiębiorstwa skarżącego PPH "D", zestawienie kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej za listopada i grudzień 2010r. oraz styczeń 2011r., kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za listopad i grudzień 2010r. oraz za styczeń 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do brzmienia art.246 §1 pkt1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem ( np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 oraz z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08, obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to strona powinna przekonać rozpoznającego wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłożyć, na wezwanie wydane w trybie art.255 p.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, gdyż to ona jest w posiadaniu dokumentów dotyczących własnej sytuacji majątkowej czy rodzinnej i co więcej, posiada największą wiedzę w tym temacie, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje jedynie oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący dwukrotnie został zobowiązany (wezwaniami z dnia [...] grudnia 2010r. oraz z dnia [...] stycznia 2011r.) do złożenia wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl §4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku i dochodach. Wezwano go zatem do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, zestawienia wartości przychodów i kosztów ich uzyskania z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, odpisów deklaracji VAT. Skarżący miał również przedstawić zestawienie wysokości otrzymanych w 2010 roku płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jak również oświadczenie o ilości i wartości posiadanych samochodów i maszyn rolniczych czy oświadczenie o miesięcznych obciążeniach związanych ze spłatą kredytu. Zobowiązano go także do podania miesięcznych kosztów utrzymania, w tym także kosztów związanych z utrzymaniem córki na studiach. Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w art.246 §1 pkt 1 p.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżący bowiem, oprócz lakonicznej informacji o prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i nieprowadzeniu działalności gospodarczej, zawartej w sprzeciwie oraz w piśmie z dnia [...] stycznia 2011r., na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i nie wyjaśnił powstałych wątpliwości. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w sprawie wysokości uzyskiwanych dochodów wynikają sprzeczności. Z jednej strony twierdzi on bowiem, że z działalności gospodarczej ponosi stratę w znacznej wysokości, a z prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości 4.660zł. Jednak dochód z tego źródła nie jest w żadnym razie wystarczający na tzw. pokrycie straty z działalności gospodarczej, a mimo to skarżący wykazał dochód ogółem ze wszystkich źródeł. Wyjaśnieniu tych sprzeczności nie służyły też twierdzenia i zarzuty skarżącego zawarte w sprzeciwie na postanowienie referendarza w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Natomiast w przedstawionym po terminie zestawieniu kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej skarżący zamieścił m.in. odpisy amortyzacyjne (stanowiące 1/3 miesięcznych kosztów), czyli tzw. koszty w ujęciu podatkowym, tj. wartości uznawane za koszty a niezwiązane z bieżącymi wydatkami firmy. Wnioskodawca pragnący skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się nie tylko do sytuacji materialnej jego samego, ale także członków rodziny wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami. To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy i to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Skarżący prowadzi duże gospodarstwo rolne, wskazuje jednak tylko obciążenia z nim związane, natomiast mimo wyraźnego dwukrotnego wezwania nie przedstawił w ogóle danych dotyczących płatności otrzymanych z tego tytułu w 2010 r. Wezwanie Sądu dotyczyło także przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące. W tym przypadku skarżący poprzestał jedynie na przedstawieniu wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w związku z działalnością gospodarczą PPH "D", co do której już wcześniej oświadczył, że zaprzestał jej prowadzenia. Nie złożył przy tym żadnego oświadczenia, czy obecnie jest to być może jedyny rachunek bankowy, jaki posiada. Zdaniem Sadu, dowodzi to wybiorczego potraktowania przez skarżącego obowiązków płynących z wezwania, co czyni uzyskane od strony dane niepełnymi i niepozwalającymi dokonać oceny co do aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego na potrzeby postępowania o przyznanie prawa pomocy. O tym, że skarżący dysponuje innymi środkami finansowymi co najmniej pośrednio świadczy to, że we wszystkich deklaracjach VAT-7 za okresy listopad oraz grudzień 2010r., jak również za styczeń 2011r. w rozliczeniu podatku naliczonego (część D) wykazał nabycie towarów i usług odpowiednio o wartości netto: 3.282zł, 5.982zł oraz 3.177zł. W tej sytuacji uznając, że skarżący ma możliwość wygospodarowania z posiadanego majątku, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwot niezbędnych na opłacenie swego udziału w postępowaniu sądowoadministracyyjnym, jak również uznając, że skarżący nie wykazał , iż nie jest w stanie ponieść kosztów tego postępowania, Sąd na podstawie art.246 §1 oraz art.260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.