I SA/Go 1180/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 stycznia 2011 r. wniosku M.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do kwietnia 2006 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników za zobowiązania spółki cywilnej w podatku akcyzowym za te okresy postanowił: 1. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. Postanowieniem z 15 grudnia 2010 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu M.W. prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, że nie jest w stanie ich ponieść, ponieważ nie ma majątku, a jego jedynym dochodem jest emerytura wynosząca 1370 zł netto. Skarżący oświadczył, że jest żonaty a jego żona prowadzi niedochodową działalność gospodarczą. Podkreślono, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a. do złożenia dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wysokość dochodów i stan posiadania jego i żony. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił wyciągi ze swych rachunków bankowych oraz odpis decyzji emerytalnej. Potwierdzają one deklarowaną we wniosku wartość dochodów skarżącego oraz fakt, że nie posiada on oszczędności na rachunku bankowym. Skarżący oświadczył jednocześnie, że deklaracje i zeznania podatkowe, ani wyciągi z rachunku bankowego żony "nie będą brane pod uwagę", z uwagi na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Wskazano, że przesłanki prawa pomocy w zakresie, żądanym przez skarżącego wskazane są w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten nakazuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stronie, która wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 P.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 P.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślono, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Wskazano również, że wprawdzie złożone przez skarżącego dokumenty potwierdzały deklarowany we wniosku stan majątkowy skarżącego, niemniej jego oświadczenie, że pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje z żoną w separacji, obligowały do poczynienia bliższych ustaleń dotyczących wysokości dochodów małżonki skarżącego, gdyż samo oświadczenie skarżącego nie pozwalało na sformułowanie jakichkolwiek ustaleń w tej kwestii. Stąd też wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy żony skarżącego w celu stwierdzenia, czy są one wystarczające do sfinansowania udziału męża w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów powołując się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Brak jakichkolwiek informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwia poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia eksponowany w pismach procesowych fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. Wskazano, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. np. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8). Na skarżącym spoczywał bowiem ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu. Ograniczył się jedynie do oświadczenia, że żona w prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, czyli ujemną różnicę pomiędzy dochodami a kosztami ich uzyskania. Samo to oświadczenie nie jest jednak równoznaczne z wykazaniem braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od postanowienia, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że z przedłożonych przez niego dokumentów jednoznacznie wynika, iż znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Natomiast nie przedłożył dokumentów finansowych małżonki, ponieważ z uwagi na rozdzielność majątkową sądził, że jej sytuacja finansowa nie ma znaczenia przy przyznawaniu prawa pomocy. Dokumenty finansowe małżonki przedłożył jako załącznik do sprzeciwu wskazując, że działalność gospodarcza prowadzona przez żonę wykazuje stratę, co przemawia za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zaś, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący), W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cyt. wyżej art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika jednak, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. z. 1 poz. 8). Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". W ocenie Sądu skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza dołączonych do sprzeciwu dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki skarżącego w szczególności PIT-36 za 2009 r., deklaracji podatkowych VAT, rachunku bankowego skarżącej, jak również informacji Banku o wysokości kredytu wraz z odsetkami, uzasadnia takie stanowisko. Z tych też przyczyn oraz na podatnie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.