I SA/Go 125/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 125/16 odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na czynność Naczelnika Urzędu Celnego w Gorzowie Wielkopolskim w przedmiocie podatku akcyzowego i opłaty paliwowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A Sp. z o.o. wniosła skargę na czynność Naczelnika Urzędu Celnego w zakresie podatku akcyzowego i opłaty paliwowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na kwotę 500 zł, skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że po przejściowym ograniczeniu działalności gospodarczej, nie ma pieniędzy na uiszczenie należnego w sprawie wpisu od skargi. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów przedstawionych przez spółkę wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 30.000 zł, a bilansowa wartość środków trwałych 1.467.428,99 zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 585.560,58 zł (przy przychodach wynoszących 439.135,04 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 1.024.695,62 zł). W 2016 roku, do kwietnia, spółka wykazała dochód w wysokości 65.716,94 zł. Kwota ta nie uwzględnia jednak podlegającej odliczeniu straty z lat ubiegłych w wysokości 292.780,29 zł. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r. spółka zadeklarowała łącznie sprzedaż towarów i usług o wartości netto 495.568 zł (w kwietniu 2016 r. 111.467 zł). Deklarowała również nabycie towarów i usług (łącznie netto za kolejne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r.: 293.331 zł, a za kwiecień 2016 r. 38.482 zł.). Spółka nie ma wolnych środków na rachunkach bankowych. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 125/16 referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz wskazał, że w świetle oświadczeń spółki oraz przedstawionych przez nią dokumentów wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Wyjaśnił, że w przypadku wniosków składanych przez osoby prawne badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej, a nie tylko posiadane przez spółkę kwoty pieniężne czy też bilansowe wyniki finansowe (post. NSA z 14 lutego 2014 r. II FZ 1609/13 LEX 1450494). Zaś ocena przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych odbywa się poprzez porównanie obiektywnych możliwości finansowych wnioskodawcy z obciążającymi ją kosztami sądowymi. Referendarz zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie jedyną opłatą podlegającą potencjalnie uiszczeniu jest wpis od skargi ustalony na 500 zł. W ocenie referendarza spółka nie wykazała, że nie jest w stanie go uiścić. Ze złożonych przez nią odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika bowiem, że spółka prowadzi działalność gospodarczą - nabywa oraz sprzedaje towary i usługi. Zdaniem referendarza uprawnia to wniosek, że spółka - pomimo straty z działalności gospodarczej - posiada źródła pozwalające na comiesięczne finansowanie wydatków w wysokości wielokrotnie przewyższającej kwotę wpisu od skargi. Nadto referendarz zauważył, że przychody spółki w 2016 r. są wyższe od bieżących kosztów ich uzyskania (do końca kwietnia o 65.716,94 zł bez uwzględnienia straty z lat ubiegłych). Wobec tego uznał, że spółka może sfinansować koszty sądowe w całości. Od powyższego postanowienia A Sp. z o.o. wniosła sprzeciw zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 – powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), poprzez jego błędną wykładnię w wyniku uznania, iż spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem Administracyjnym. Skarżąca wniosła o uchylenie wydanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź zmianę wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sądowego. Zdaniem Spółki, wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane pozwalają na ocenę sytuacji finansowej, w jakiej Spółka się znajduje i uznanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Skarżąca zaznaczyła, że wniosek ten umotywowany jest złą kondycją finansową Spółki, spowodowaną dotychczasową nieobecnością Prezesa Zarządu Spółki, który z powodu proceduralnych rozbieżności interpretacyjnych, dotyczących kwestii należności publicznoprawnych został zatrzymany przez organa postępowania przygotowawczego, a tym samym brak osoby decyzyjnej w kwestiach finansowych Spółki przez okres około 7 miesięcy. Spółka z uwagi na wskazane okoliczności zmuszona była ograniczyć działalność gospodarczą, a co za tym idzie na chwilę obecną nie posiada obrotowych środków finansowych, które pozwoliłyby jej na uiszczenie określonego wpisu. Spółka wskazała, iż posiada majątek ruchomy w postaci samochodów i innych ruchomości, jednakże nie jest możliwa ich natychmiastowa sprzedaż, aby w ten sposób pozyskać środki niezbędne do uiszczenia wpisu. Ruchomości te są także niezbędne Spółce do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, a ich zbycie równałoby się zaprzestaniu prowadzenia przez A sp. z o.o. jakiejkolwiek działalności i koniecznością likwidacji Spółki. Ponadto, Spółka ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością. Na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej składają się wynagrodzenie dla pracowników, amortyzacje, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, pozostałe koszty rodzajowe. Nadto spółka wskazała, że w związku z równolegle prowadzonymi wobec niej działaniami administracyjnych organów egzekucyjnych, aktualnie wszystkie rachunki bankowe Spółki pozostają zajęte w toku prowadzonych przeciwko Spółce postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 §1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Zgodnie z regulacją art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zaś w zakresie częściowym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tym samym, stosownie do ww. przepisu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również trzeba, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Dodatkowo od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W ocenie Sądu przestawione w zaskarżonym postanowieniu argumenty referendarza sądowego, dotyczące oceny możliwości finansowych spółki, są prawidłowe, tym samym brak jest podstaw do uwzględniania wniesionego przez skarżącą sprzeciwu. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy ocena przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych odbywa się poprzez porównanie obiektywnych możliwości finansowych wnioskodawcy z obciążającymi go kosztami. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 30.000 zł, a bilansowa wartość środków trwałych 1.467.428,99 zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 585.560,58 zł (przy przychodach wynoszących 439.135,04 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 1.024.695,62 zł). W 2016 roku, do kwietnia, spółka wykazała dochód w wysokości 65.716,94 zł. Kwota ta nie uwzględnia jednak podlegającej odliczeniu straty z lat ubiegłych w wysokości 292.780,29 zł. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r. spółka zadeklarowała łącznie sprzedaż towarów i usług o wartości netto 495.568 zł (w kwietniu 2016 r. 111.467 zł). Deklarowała również nabycie towarów i usług (łącznie netto za kolejne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r.: 293.331 zł, a za kwiecień 2016 r. 38.482 zł.). Wobec powyższego zgodzić się należy z wnioskami referendarza sądowego, iż ze złożonych przez skarżącą odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą - nabywa oraz sprzedaje towary i usługi. Uprawnia to wniosek, że spółka - pomimo straty z działalności gospodarczej - posiada źródła pozwalające na comiesięczne finansowanie wydatków w wysokości wielokrotnie przewyższającej kwotę wpisu od skargi. Dodatkowo przychody spółki w 2016 r. są wyższe od bieżących kosztów ich uzyskania (do końca kwietnia o 65.716,94 zł bez uwzględnienia straty z lat ubiegłych). Tym samym skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi. Oceny tej nie zmienia podniesiona przez skarżącą w sprzeciwie okoliczność, iż znajduje się ona w trudnej kondycji finansowej z uwagi na zatrzymanie przez organy postępowania przygotowawczego Prezesa Zarządu Spółki wskutek czego brak osoby decyzyjnej w kwestiach finansowych Spółki przez okres około 7 miesięcy. Spółka stwierdziła, że w zaistniałych okolicznościach była zmuszona ograniczyć działalność gospodarczą, a co za tym idzie na chwilę obecną nie posiada obrotowych środków finansowych W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie wynika by zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym samym brak jest podstaw do traktowania jej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. We wniesionym sprzeciwie skarżąca podniosła, iż ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością, na które składają się wynagrodzenie dla pracowników, amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, pozostałe koszty rodzajowe. Zaznaczyła również, że aktualnie wszystkie rachunki bankowe Spółki pozostają zajęte w toku prowadzonych przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych. Wobec powyższego wskazać należy, co też zaznaczył referendarz sądowy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy bądź też fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony oraz, że samodzielną podstawą do przyznania prawa pomocy nie jest wykazanie przez spółkę straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Zwraca się również uwagę, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2016 r. nr I SA/Bd 284/16 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzceznia.nsa.gov.pl). Nadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzceznia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.