I SA/Go 128/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2011 r. wniosku K.I. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 1284 zł skarżący wniósł o zwolnienie od tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że przeciwko niemu toczą się postępowania egzekucyjne. Oświadczył też, że jest żonaty i wraz z żoną wychowuje dwie córki (w wieku 15 i 12 lat). Skarżący jest właścicielem trzynastoipółhektarowej nieruchomości, która jednak jest obciążona hipoteką. Skarżący nie posiada innego majątku ani oszczędności. Pracuje i zarabia miesięcznie 1.317 zł brutto. Skarżący poinformował jednocześnie, że pomiędzy nim i żoną obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) skarżącego wezwano do złożenia dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wysokość dochodów i stan posiadania jego i żony. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił wyciągi ze swych rachunków bankowych, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia oraz inne dokumenty potwierdzające deklarowany we wniosku stan posiadania. Złożył również zaświadczenie o wynagrodzeniu małżonki, z którego wynika, że zarabia ona 2.000 zł brutto miesięcznie. Oświadczył jednocześnie, że nie może przedstawić wyciągów bankowych żony, ponieważ ta - z uwagi na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej - odmówiła finansowania sporów sądowych prowadzonych przez męża i udostępnienia żądanych dokumentów. Skarżący jednocześnie przedłożył dokumenty potwierdzające, że przeciwko niemu prowadzona była egzekucja sądowa. Oświadczył, jednak, że tytuł egzekucyjny na podstawie którego prowadzono to postępowanie, został prawomocnie pozbawiony wykonalności, a sama egzekucja umorzona, co jednak nie spowodowało uchylenia zajęć egzekucyjnych jego majątku i wynagrodzenia za pracę. W piśmie procesowym (k. 43) oświadczył, że wnosi o zwolnienie od wpisu w całości bądź w części przekraczającej 120 zł. Przesłanki prawa pomocy, w zakresie żądanym przez skarżącego, wskazane są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten nakazuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stronie, która wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.), nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy oświadczenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie, chociaż złożone dokumenty potwierdzały deklarowany we wniosku stan majątkowy skarżącego, to jednak jego oświadczenie, iż pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje z żoną w separacji, obligowało do poczynienia bliższych ustaleń dotyczących wysokości dochodów małżonki skarżącego, gdyż złożone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie pozwalało na sformułowanie jakichkolwiek ustaleń w tej kwestii. Stąd też wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy jego żony w celu stwierdzenia, czy są one wystarczające do sfinansowania udziału męża w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W odpowiedzi na tak sformułowane wezwanie skarżący przedstawił zaświadczenie o zarobkach żony. Nie złożył jednak żądanych wyciągów z rachunków bankowych, powołując się odmowę ze strony małżonki uzasadniany obowiązującym w małżeństwie skarżącego ustrojem rozdzielności majątkowej. Brak informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwia poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia eksponowany w pismach procesowych fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. np. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8). Na skarżącym spoczywał zatem ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Nie jest wystarczającym argumentem uchylającym ten obowiązek informacja o odmowie finansowania ze strony żony. Należy bowiem zauważyć, że skarżący - jak sam twierdzi - pozostaje na utrzymaniu żony i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Jednocześnie kwota wpisu od skargi jest wielokrotnie niższa od deklarowanych wydatków bieżących rodziny skarżącego. Nie zasługuje zatem na wiarę twierdzenie o braku możliwości poniesienia należnej w sprawie opłaty sądowej. Należało zatem uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, w związku z czym postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy.