I SA/Go 1293/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2011 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości oraz podatku leśnego za 2009 r. postanawia 1. Zwolnić stronę skarżącą od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 600,00 (sześćset) złotych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżący, K.I., zarządzeniem z dnia 23 grudnia 2010 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w wysokości 1.274 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podnosząc, że przeciwko niemu toczą się postępowania egzekucyjne. Oświadczył też, że jest żonaty i wraz z żoną wychowuje dwie córki (w wieku 15 i 12 lat). Skarżący jest właścicielem trzynastoipółhektarowej nieruchomości, która jednak jest obciążona hipoteką. Skarżący nie posiada innego majątku ani oszczędności. Pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 1.317 zł brutto. Skarżący poinformował jednocześnie, że pomiędzy nim i żoną obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zw. dalej P.p.s.a.) skarżący przedstawił wyciągi ze swych rachunków bankowych, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia oraz inne dokumenty potwierdzające deklarowany we wniosku stan posiadania. Oświadczył jednocześnie, że - z uwagi na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej - nie może przedstawić wyciągów bankowych żony. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r. odmówił K.I. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący nie złożył żądanych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej małżonki: oświadczenia dotyczącego źródła oraz wysokości dochodów żony, jak również posiadanego przez nią majątku, powołując się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, co w konsekwencji uniemożliwiło poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych czy ewentualnego przyznania stronie skarżącej pomocy z budżetu państwa. Bez znaczenia jest ustrój majątkowy panujący w małżeństwie K. i D.I., gdyż stosownie do brzmienia art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nawet pomimo istnienia w małżeństwie rozdzielności majątkowej, istnieje obowiązek alimentacyjny wzajemnego wsparcia materialnego małżonka, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący, w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia referendarza sądowego, wniósł sprzeciw. Wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i przyznanie stronie całkowitej lub częściowej pomocy w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zaznaczył, że przedmiotem zaskarżonego aktu jest nieruchomość poł. w [...], stanowiąca jego odrębny majątek. Dodał, że toczące się przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego oraz Urząd Skarbowy uniemożliwiają mu poniesienie kosztów postępowania. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy dodatkowo podkreślił, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, która zawisła przed tut. sądem, a suma opłat z tytułu wpisów sądowych we wszystkich sprawach znacznie przekracza roczne jego przychody. W jego ocenie, tak wysokie wpisy sądowe znacznie przekraczają jego możliwości finansowe, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, zaś odmowa przyznania prawa pomocy naruszy jego podstawowe, konstytucyjne prawo do sądu zapewniające każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do sądu o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Do sprzeciwu dołączył oświadczenie małżonki – D.I., która nie wyraziła zgody na ujawnienie jakichkolwiek informacji na temat jej dochodów czy posiadanych rachunków bankowych podkreślając, że niniejsza sprawa sądowa związana jest z nieruchomością należącą wyłącznie do jej męża, którą nabył na długo zanim zawarli związek małżeński, a dodatkowo wyłączyli istniejącą w ich małżeństwie ustawową wspólność majątkową. W związku z powyższym, w jej opinii, wszelkie sprawy związane z niniejszą nieruchomością, w tym podatki i koszty postępowań sądowych, w całości powinny obciążać jedynie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zaś, przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. W oparciu o całokształt złożonych dokumentów, w szczególności sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy, opartą na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony, Sąd doszedł do przekonania, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu do skargi w wysokości przekraczającej 600,00 zł. W niniejszym sprawie Sąd wskazuje uwagę na liczne postępowania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego, które doprowadziły do zajęcia komorniczego posiadanych przez skarżącego nieruchomości, wierzytelności firm M sp. z o.o. i V, zaś na rachunku bankowym należącym do skarżącego jest saldo ujemne. Sąd wziął pod uwagę również czynnik prowadzenia dwóch postępowań sądowych i to, że w obu skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego w łącznej wysokości trzykrotności wynagrodzenia netto skarżącego. Z drugiej jednak strony, podkreślić należy, że skarżący uzyskuje stałe wynagrodzenie, a całość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, ze spłatą kredytu (jak sam oświadczył w piśmie z dnia [...] marca 2011 r.) przejęła żona skarżącego, co również sama przyznała w piśmie z dnia [...] marca 2011 r. stanowiącym załącznik sprzeciwu. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne, niezbędne wydatki związane z postępowaniem, które zresztą sam K.I. zainicjował. Mógł się więc liczyć z koniecznością ich uiszczenia, nawet pomimo uzyskiwania niewielkich dochodów, tym bardziej, że ponad rok temu Wójt Gminy po raz pierwszy wydał niekorzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie (decyzja z dnia [...] marca 2010r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości oraz podatku leśnego za 2009 r.). Wobec tego, iż sytuacja K.I. może ulec zmianie na dalszym etapie postępowania, Sąd uznał, że aktualne możliwości finansowe skarżącego pozwalają na częściowe uiszczenie wpisu w wysokości 600,00 zł Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji.