I SA/Go 131/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 131/18 w sprawie ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K.I. złożył skargę na decyzję wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. Następnie 17 maja 2018 r., na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł m.in, że od z uwagi ciężką sytuację materialną, a także z uwagi na podwyższone koszty związane z ochroną zdrowia wnioskodawcy, wynikającymi z przebytego w okresie od grudnia do marca ostrego zapalenia płuc z powikłaniami oraz z uwagi, że od stycznia 2018 r. pozostaje bez pracy i wynagrodzenia, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z uiszczeniem opłaty sądowej. Nie otrzymuje zasiłku ani innej pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema uczącymi się córkami. Jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni około 13,7 ha, częściowo zabudowanej ruinami budynków. Nie posiada żadnego innego majątku. Oświadczył ponadto, że mieszka w mieszkaniu żony, z którą zawarł umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej majątku. Skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu żony. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów żony, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony, oświadczenia i wysokości miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, kopie rocznego zeznania podatkowego skarżącego i jego żony, informacji o powierzchni i rodzaju nieruchomości posiadanych przez skarżącego i jego żonę. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał: wyciąg z rachunku w [...] za ostatnie trzy miesiące oraz wrzesień i marzec 2017 r., wyciąg z rachunku w [...] za lipiec 2013 r., elektroniczny wydruk okładki księgi wieczystej oraz kopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej w formie aktu notarialnego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że przedstawione przez skarżącego informacje są niewystarczające do oceny jego możliwości finansowych, a tym samym wpływu poniesienia kosztów sądowych na utrzymanie konieczne skarżącego i jego rodziny. W złożonym sprzeciwie na przedmiotowe postanowienie strona wskazała, że na wezwanie Referendarza przesłał wyciągi z rachunku bankowego z uwzględnieniem dostępnej historii za ostatnie cztery miesiące. Jest to jedyny rachunek osobisty jaki posiada. Saldo tego rachunku od wielu lat wykazuje kwotę 0 zł. Ponadto posiada zajęcie na kwotę 600.000 zł. Kłopoty finansowe strony związane są "jedynie z posiadaniem kilku ruin, które Wójt z uporem stara się traktować jako pełnowartościowe budynki, które mogą właścicielowi przynosić dochody." Dalej wskazał, że na chwilę obecną "te ruiny" generują kolejne zobowiązania, a brak możliwości ponoszenia przez stronę kosztów procesów, "znacznie przybliża kolejne zadłużenia". Wskazał, że poinformował o rozdzielności majątkowej z małżonką, dzięki czemu żona ma możliwość utrzymać dom i wychować dzieci, które ze względu na sytuację skarżącego nie mają wakacji, tylko pracują aby w okresie roku szkolnego mieć na konieczne wydatki. Ponadto poinformował, że z uwagi na brak dochodów osobistych nie składa od kilku lat rocznych zeznań podatkowych. Głównym powodem przez który nie może sprzedać nieruchomości jest wielomilionowe obciążenie jej hipoteki. Zdaniem strony organ podatkowy niesłusznie nalicza mu podatek od "ruin", a dodatkowo windykacja prowadzona wobec niego "przez niesłusznie naliczającego podatki Wójta", uniemożliwia mu dowiedzenie przed niezawisłym sądem, że podatki są nienależne, gdyż nie stać go na poniesienie opłaty sądowej i przez to zostaje pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu. Dalej wskazał, że jeśli Sąd odmówi mu prawa pomocy i nie pozwoli na merytoryczne rozpoznanie sprawy pozostanie mu jedynie ogłoszenie upadłości konsumenckiej, gdyż nie ma żadnego źródła, z którego mógłby uzyskać środki na poniesienie opłaty sądowej, a odbieranie środków rodzinie, byłoby z jego strony nie tylko nie etyczne, ale wręcz barbarzyńskie, tym bardziej, że nieruchomość ta nie służy rodzinie w żaden sposób, a jest jedynie balastem, którego z uwagi na windykacje realizowaną przez Wójta, nie może się pozbyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2018 poz. 1302) dalej zwaną p.p.s.a. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1), sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...). Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że sytuacja majątkowa małżonki jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym musi podlegać ocenie w ramach badania szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony, w celu ustalenia, czy przy niemożności samodzielnego poniesienia przez wnioskodawcę kosztów związanych z wniesieniem skargi, nie jest w stanie pokryć tych kosztów przy pomocy osób bliskich. Bez znaczenia pozostają w związku z tym wywody zawarte w sprzeciwie, w których wnioskodawca stara się wykazać niestosowność zwracania się do małżonki o pokrycie kosztów postępowania. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, powinien bowiem wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do opłacenia kosztów sądowych obiektywnie niemożliwe. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez niego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe, przy czym dotyczy to zarówno środków własnych jak i środków pozostających w dyspozycji osób prowadzących ze stroną wspólne gospodarstwo domowe. Zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia. W toku prowadzonego postępowania wskazano skarżącemu, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego i wykazały to w toku prowadzonego postępowania. Wskazano ponadto, że wnioskodawca ubiegający się o pomoc ze strony Skarbu Państwa musi mieć świadomość, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Podstawą odmowy przyznania prawa pomocy było stwierdzenie Referendarza, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniona w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Zdaniem Referendarza brak dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonki skarżącego, a także wydatków ich wspólnego gospodarstwa domowego, uniemożliwia uznanie, że spełnia on przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Referendarza, Sąd się w pełnym zakresie zgadza. Dodatkowo wskazać należy, że z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynik, że skarżący od wielu lat posiada konto osobiste na którym saldo wynosi od wielu miesięcy (według strony lat) 0 zł. Wskazał również, że z uwagi na brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów nie składa zeznania podatkowego. Skarżący jednak nie wskazał z jakich powodów nie może podjąć zatrudnienia lub prowadzić działalności gospodarczej w ramach której mógłby uzyskiwać dochody. Podjęcie zatrudnienia, jakiegoś odpłatnego zajęcia czy też działalności gospodarczej umożliwiłoby pozyskanie przez skarżącego choćby w części środków na utrzymanie rodziny i pokrycie swoich zobowiązań. Szczególnie gdy skarżący wskazuje, że jego dzieci w okresie wakacji zmuszone są do podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność uzyskania środków na pokrycie koniecznych wydatków w ciągu roku szkolnego. Ponadto w twierdzeniach skarżącego są nieścisłości. W złożonym w dniu 12 kwietnia 2018 r. piśmie wskazuje, że nie uzyskuje wynagrodzenia od stycznia 2018 r. natomiast w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. wskazuje, że z uwagi na brak dochodów osobistych nie składa od kilku lat rocznych zeznań podatkowych. Te okoliczności dodatkowo oprócz braku dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego małżonki skarżącego, a także ich wspólnego gospodarstwa domowego uniemożliwiają ocenę jego stanu majątkowego pod kątem spełnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto na tym etapie postępowania Sąd nie jest uprawniony do oceny zasadności zarzutów skargi i w tym zakresie argumentacja podnoszona przez stronę nie może mieć wpływu na ocenę zaistnienia przesłanki umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.