I SA/Go 143/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2017 r. wniosku M s.c. M.M., A.F. o zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi M s.c. M.M., A.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2014 rok postanawia: 1. Zwolnić skarżącą Spółkę od wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 zł (tysiąc złotych), 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. M M.M., A.F. spółka cywilna, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2014 rok. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 19.706 zł, spółka złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. Z zawartych w nim informacji wynika, że z uwagi na wstrzymanie zwrotu podatku VAT za miesiąc sierpień 2014 r. w kwocie 1.070.524,64 zł, co jest przedmiotem sporu zainicjowanego postępowania sadowoadministracyjnego, a także wrzesień 2014 r. w kwocie 1.560.517,00 zł, skarżąca Spółka, jak i jej wspólnicy stali się całkowicie niewypłacalni. Wszczęto przeciwko nim postępowania egzekucyjne. Spółka nie posiada żadnego majątku, środków finansowych i środków trwałych. W maju 2015 r. zawiesiła działalność gospodarczą. W 2016 i 2017 r. nie osiągnęła żadnych dochodów i kosztów związanych z prowadzeniem działalności. Za 2016 r. nie sporządzała bilansu. Spółka posiada 8 rachunków bankowych z "zerowym" stanem środków każdy. Wspólnicy oświadczyli nadto, że Spółka posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek na łączną kwotę prawie 2 mln zł. Jednocześnie, każdy ze wspólników skarżącej Spółki złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi (PPF). Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.M. wynika, że jest żonaty. Wspólnie z żoną i dwójką dzieci (lat 9 i 15) prowadzą gospodarstwo domowe. Po uwzględnieniu zajęć komorniczych z tytułu alimentów (1.858,66 zł) osiąga on dochód z tytułu emerytury wojskowej w kwocie netto 689,90 zł oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu w wysokości 195 zł miesięcznie. Z kolei żona, jako nauczyciel, uzyskuje dochód netto 2.525,23 zł miesięcznie. Oświadczył nadto, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym. Dodał, że wszystkie bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego pokrywa jego żona. W oświadczeniu nadesłanym na wezwanie Sądu, małżonkowie M. określili swoje bieżące wydatki miesięczne na łączną kwotę około 1.554 zł (gaz, prąd, abonamenty telefoniczne, telewizja, odpady komunalne, internet, woda, zajęcia karate córek). Oświadczyli nadto, że korzystają z samochodu [...] rok prod. 2014, który jest przedmiotem umowy leasingowej. Miesięczny koszt jego utrzymania wynosi 1.400 zł Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. wynika, że M.M. osiągnął przychód w wysokości 57.955,23 zł i poniósł koszty w wysokości 528,43 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 57.426,80 zł. Z kolei K.M. w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 63.177,89 zł i poniosła koszty jego uzyskania w kwocie 1.335,00, co pozwoliło uzyskać dochód w 61.842,89 zł. Z zaświadczenia z dnia [...] kwietnia 2017 r. wystawionego przez Gimnazjum wynika, że wynagrodzenie netto K.M. za luty 2017 r. wynosi 3.884,07 zł, za marzec 2017 r. - 3.892,01 zł oraz za kwiecień 2017 r. – 3.900,94 zł. Z przedłożonych wydruków operacji bankowych wynika, że na konto M.M. w [...] za okres od [...].01.2017 r. do [...].04.2017 r. wpłynęło łącznie 19.809,78 zł, a wypłacono 18.352,41 zł, po czym saldo dostępnych środków wynosiło - 46.883,60 zł, zaś na koncie K.M. w [...] za okres od [...].01.2017 r. do [...].04.2017 r dokonano przelewów na kwotę przekraczającą 15.000,00 zł, zaś wpłat dokonano na ponad 19.000,00 zł, co daje saldo na ostatni dzień okresu rozliczeniowego na kwotę 4.298,42 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A.F. -drugiego ze wspólników spółki cywilnej M, wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną S.W. oraz 18-letnią córką N.. Jest właścicielem domu o powierzchni 138,00 m², który ma obciążoną hipotekę oraz samochodu osobowego [...] rok produkcji 2012, który to pojazd został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z kolei S.W. posiada samochód [...] rok prod. 2008 o wartości ok. 13.000 zł. Miesięczny koszt użytkowania ww. pojazdów wynosi około 350 zł. Wszystkie wydatki związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego określone na kwotę około 2.520 zł (kredyt hipoteczny za dom, gaz, prąd, woda, telefon, telewizja, internet, odpady komunalne, podatek od nieruchomości) pokrywane są z dochodów S.W.. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. wynika, że S.W. uzyskała przychód w wysokości 203.369,15 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 163.702,28 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 39.666,87 zł. Z kolei zestawienia przychodów i kosztów za okres od stycznia do marca 2017 r. wynika przychód w kwocie 27.985,31 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 32.221,90 zł, stratę w kwocie 4.236,59 zł. A.F., jak oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie jest też zarejestrowany jako bezrobotny. Pomaga konkubinie w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Na jego rachunku bankowym za okres od [...].02.2017 r. do [...].04.2017 r. zanotowano jedynie comiesięczne wpłaty kwoty 24,50 zł z przeznaczeniem na opłatę za rachunek. Saldo dostępnych środków wynosiło 0,00 zł. Z kolei S.W., na swoim koncie w [...] za okres od [...].02.2017 r. do [...].04.2017 r. dokonała przelewów na kwotę przekraczającą 16.000,00 zł i otrzymała wpływy na kwotę przekraczająca 15.000,00 zł. Saldo rachunku po wykonanych operacjach finansowych na dzień [...] kwietnia 2017 r. zamknęło się kwotą dostępnych środków na poziomie 4.473,96 zł. Na koncie w [...] za okres od [...].02.2017 r. do [...].04.2017 r. dokonała przelewów w kwotach zbliżonych do wpływów, po czym saldo dostępnych środków na dzień [...] kwietnia 2017 r. wynosiło 101,33 zł. Podobnie na koncie firmowym S.W. prowadzonym przez [...]: wpływy w kwocie 9.060,98 zł równoważyły się z wypłatami w wysokości 9.053,03 zł, z tym, że w tym przypadku, brak jest informacji o saldzie na tym rachunku na początek i koniec okresu rozliczeniowego ([...].02.2017 r. do [...].04.2017 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej czy innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podnieść też należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez stronę skarżącą Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Spółki od wpisu od skargi w całości. Co prawda spółka cywilna M wskazała, że nie prowadzi działalności, bo w maju 2015 r. ją zawiesiła. Nie posiada majątku, środków finansowych i środków trwałych. W związku z wstrzymaniem jej zwrotów w podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2014 r. Spółka zaprzestała regulować swoje zobowiązania. Jej zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek wynoszą prawie 2 mln zł, a przeciwko niej wszczęto liczne postępowania egzekucyjne. Jednakże w tym miejscu Sąd zauważa, że jednocześnie z kondycją finansową spółki cywilnej należy ocenić sytuację finansową jej wspólników. W myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r. poz. 380), wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy, przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że M.M. nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym, i to żona pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego. M.M. uzyskuje dochody z tytułu emerytury wojskowej w kwocie netto 689,90 zł (po uwzględnieniu zajęć komorniczych z tytułu alimentów w kwocie 1.858,66 zł) oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu w wysokości 195 zł miesięcznie, zaś jego małżonka - ze stosunku pracy w kwocie 3.892,34 zł (średnie wynagrodzenie netto za ostatnie 3 miesiące). Nadto K.M., jak wynika z analizy jej rachunku bankowego prowadzonego przez [...], uzyskuje dochód w wysokości 1.858,66 zł miesięcznie z Wojskowego Biura Emerytalnego. Z przedłożonych wydruków ww. rachunku bankowego wynika również, że K.M. operuje kwotami rzędu kilku tysięcy złotych, z czego co miesiąc wpływy przekraczają wypłaty (w lutym +675,35 zł, w marcu +2.116,84 zł, w kwietniu +1.336,52 zł), co pozwoliło jej na poczynienie oszczędności. Saldo na dzień [...] kwietnia 2017 r. to kwota 4.298,42 zł. Na podobną ocenę zasługuje sytuacja drugiego wspólnika spółki M, A.F.. Oświadczył on, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada oszczędności. Jego dom ma obciążoną hipotekę, zaś samochód został zajęty przez organ egzekucyjny. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z konkubiną S.W., która prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych dokumentów wynika, że S.W. w 2016 r. uzyskała dochód w wysokości 39.666,87 zł, zaś za okres od stycznia do marca 2017 r. wykazała stratę w kwocie 4.236,59 zł. Pomimo jednak tego, zgodnie z oświadczeniem A.F., to ona ponosi wszystkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, leczeniem, spłatą zobowiązań itp. Jak ustalono w wyniku analizy jej rachunku bankowego prowadzonego przez [...], dokonuje wpłat własnych, kilka w miesiącu, na różne kwoty: w lutym 2017 r. - łącznie 3.300 zł, w marcu 2017r. - 3.900 zł, w kwietniu 2017r. - 3.500 zł. Powyższe świadczyć może, że S.W. czy A.F. posiadają inne źródła dochodów bądź oszczędności, poza systemem bankowym. Ponadto, saldo ww. rachunku S.W. po wykonanych operacjach finansowych na dzień [...] kwietnia 2017 r. zamknęło się kwotą dostępnych środków w kwocie 4.473,96 zł. W ocenie Sądu opartej na podstawie dotychczasowego przebiegu postępowania, oświadczeń wspólników oraz dokumentów przedłożonych przez nich znajdujących w aktach postępowania, uznać należy, że wprawdzie spółka cywilna M znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi, to jej wspólnicy nie wykazali braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jak bowiem wykazano, wspólnicy bądź osoby pozostające z nimi we wspólnych gospodarstwach zapewniają warunki mieszkaniowe, posiadają stałe źródła dochodów, z których pokrywane są bieżące wydatki, i to nie tylko te niezbędne, konieczne, w tym również spłata kredytów na dom, opłata leasingowa za samochód. Nadto, zarówno na rachunku bankowym żony M.M., jak i konkubiny A.F. odnotowano oszczędności w wysokości kilku tysięcy złotych. Zauważyć w tym miejscu należy, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Nadto skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Tym bardziej, że w rozpoznawanej sprawie, na obecnym etapie postępowania, jedyną opłatą jest wpis od skargi. Co więcej, wspólnicy skarżącej Spółki podjęli decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika w zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeszcze przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Tymczasem, dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu, nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m.in. pełnego wpisu od skargi. Zauważyć też należy, że wspólnicy nie postawili spółki w stan likwidacji, a jedynie zawiesili działalność, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe nie zostało zakończone i będzie kontynuowane. W takiej sytuacji aktualność zachowuje pogląd, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo, które zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13). Mając jednak na względzie wysokość ustalonego w niniejszej sprawie wpisu na kwotę 19.706 zł, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wspólników skarżącej Spółki. Z tego też względu, a także celem zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do Sądu, przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 1.000,00 zł. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 4 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.