II FZ 532/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Sp. z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Poznaniu z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Po 1317/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 21 września 2012 r. [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a oddalić zażalenie R. spółka z o.o. w L., dalej jako spółka, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu złożyła wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym (PPPr) w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy, ponieważ uznał, że spółka utrzymuje płynność finansową. Okresowo jest w posiadaniu środków finansowych, które umożliwiają regulowanie jej zobowiązań. Spółka, w sprzeciwie od postanowienia z dnia 20 marca 2013 r. podniosła, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie zatrudniała nikogo na umowę o pracę i prowadziła działalność gospodarczą, która jest deficytowa. Podkreśliła, że nie posiada środków na opłacenie wpisów od trzech toczących się przed Sądem spraw, w łącznej wysokości 26.429 zł (11798,- zł, 8785,- zł i 5846,- zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r., odmawiając spółce przyznania prawa pomocy wskazał, że zadeklarowane trudności finansowe spółki pozostają elementem związanym z kalkulacją prowadzenia działalności gospodarczej, zatem nie powinny być przyczyną przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu, wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą oraz uzyskuje przychody i utrzymuje płynność finansową. Sąd I instancji zauważył, że spółka przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego, który nie koresponduje z przychodami spółki zadeklarowanymi w miesięcznych zeznaniach podatkowych. Nadto spółka nie wyjaśniła, czy posiada inne rachunki bankowe, których stan mógłby odzwierciedlać rzeczywiste obroty finansowe spółki, ani nie przedłożyła ostatecznych wersji bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2012 r. W uzasadnieniu Sąd zaznaczył, że kapitał własny spółki wynosi - 376.509,27 zł, wartość środków trwałych wynosi 4.468.073,93 zł, wysokość straty wynosi 256.628,40 zł, a na rachunku spółki znajduje się debet w wysokości 36,33 zł. Z zeznania CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. wynika, że spółka uzyskała przychody w wysokości 421.029,07 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 644.183,47 zł, a strata wyniosła 233.154,40 zł. Natomiast w 2011 r. spółka uzyskała przychód w wysokości 380.571,20 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 182.636,63 zł, a dochód spółki wyniósł 197.934,57 zł. Z deklaracji VAT-7 dla podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące wynika, że spółka uzyskała w poszczególnych miesiącach przychody: w sierpniu 2012 r. 0 zł, we wrześniu 33.395,00 zł, w październiku 2012 r. 24.000,00 zł, w listopadzie 2012 r. 0 zł, w grudniu 2012 r. 24.300,00 zł, w styczniu 2013 r. 11.600,00 zł. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego spółki w BZ WBK za okres od września 2012 r. do lutego 2013 r. wynika, że uzyskała ona w tym okresie środki finansowe z ARiMR w wysokości 13.277,32 zł, które przeznaczyła na realizację zobowiązań z tytułu najmu (1.383,75 zł) oraz zobowiązań względem Urzędu Skarbowego (11.377,91 zł). Z zestawienia przychodów i kosztów za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. wynika natomiast, że spółka uzyskała przychody w wysokości 106.695,74 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 146.168,34 zł. Spółka, w zażaleniu z 3 czerwca 2013 r., powołała się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, że nie posiada obecnie środków na uiszczenie opłat sądowych. Zdaniem spółki, fakt, że posiada zadłużenie i wykazuje stratę za poprzedni rok, w pełni uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwróciła uwagę, że toczą się trzy postępowania sądowe (III SA/Po 1317/12, III SA/Po 1318/12, III SA/Po 1319/12), w których suma wymagalnych opłat wynosi 26429,- zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rolą sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia z art. 245 p.p.s.a. Jak spółka wskazała, suma wymagalnych opłat z tytułu wpisów od skarg we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem wynosi 26429,- zł, zatem do tej wartości należy odnieść badanie prawidłowości oceny przez Sąd I instancji zdolności strony do uiszczenia należności sądowych. Na wstępie należy przywołać pogląd, wyrażony w wyroku ETPCz z 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, zgodnie z którym osoba prawna – w braku przedstawienia nadzwyczajnych okoliczności - zachowuje prawo do istnienia w porządku prawnym jeśli jest zdolna realizować swoje cele o własnych siłach i w oparciu o własne środki (§ 48). Przede wszystkim należy zauważyć, że uzasadnienie zażalenia sprowadza się do wykazania odmiennej - od Sądu I instancji – oceny elementów składających się na kondycję majątkową spółki. W ocenie Sądu odwoławczego, spółka ani nie wykazała błędów w rozumowaniu Sądu I instancji, ani nie powołała nowych okoliczności, które mogłyby być przyczyną zmiany oceny zdolności płatniczej i kondycji finansowej spółki. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża spółkę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Argumentacja zażalenia nie przemawia w ocenie Sądu za zmianą zaskarżonego postanowienia, nie wskazuje też na to, by rozważenie przez Sąd pierwszej instancji zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w przypadku spółki było nietrafne. W konsekwencji należy uznać, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w szerszym zakresie niż przyznane w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie wskazał, że istotny dla wyniku wniosku o prawo pomocy pozostaje fakt uzyskiwania przez spółkę przychodów. Z zestawienia przychodów i kosztów za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. wynika natomiast, że spółka uzyskała przychody w wysokości 106.695,74 zł . Sama strata będąca wynikiem nadwyżki kosztów podatkowych nad przychodami nie przesądza jeszcze o całkowitym braku środków finansowych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Stąd samo powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. (por. post. NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12). Sąd II instancji zauważa, że to z uzyskiwanego przychodu są pokrywane koszty działalności gospodarczej spółki, do których zalicza się koszty sporów sądowych. Spółka przy tym nie wykazała żadnych wydatków korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zalicza się należności z tytułu kosztów sądowych. Zdaniem Sądu II instancji, niewskazanie w roku podatkowym dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Wprawdzie spółka sygnalizuje trudności płatnicze i deklaruje, że osiąga stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak nawet z przedłożonego zestawienia przychodów i kosztów za okres 1 sierpnia 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. wynika, że uzyskuje przychody w wysokości kilkukrotne przekraczającej wysokość wymaganych wpisów od skarg w zawisłych przed Sądem sprawach. Istnienie przepływów finansowych wynika także ze złożonych deklaracji VAT. Podsumowując, w sprawie należy podzielić pogląd wyrażany w orzecznictwie, zgodnie z którym w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą ma on obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12). Uwaga ta dotyczy nie tylko sytuacji osiągania przez spółkę dochodów, ale tez sytuacji, kiedy spółka ponosi w działalności gospodarczej straty, ponieważ koszt związany z postępowaniem sądowym należy traktować jak te, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Mając to ta uwadze, Sąd, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 .p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. . .