I SA/Go 170/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2013 r. wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2006 r. oraz styczeń i luty 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J.G. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2012 r. orzekającą wobec skarżącego, jako wspólnika spółki jawnej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2006 r. oraz styczeń i luty 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu J.G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i pasierbem. Nie posiada żadnego majątku a od marca 2012 r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, przy czym do kwietnia 2013 r. bez prawa do zasiłku. Podał, że małżonka jest rolnikiem jednakże nie posiada wiedzy o jej odchodach. Postanowieniem z dnia 21 maja 2013 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 308/13. Skarżący uiścił wymagany wpis sądowy w wysokości 500 zł - przelewu dokonano z konta małżonki skarżącego. Wyrokiem z dnia 5 września 2013 r. Sąd oddalił skargę J.G.. Następnie sporządził, uzasadnienie wyroku na skutek zgłoszonego przez skarżącego żądania. Opłatę kancelaryjną od powyższej czynności, w wysokości 100 zł, skarżący uiścił – przelewu dokonano z konta małżonki skarżącego. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2013 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazał, że od marca 2012 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, w tym do marca 2013 r. bez prawa do zasiłku, gdyż ze względu na wiek (64 lata) nie może znaleźć pracy. Następnie podniósł zrzuty przeciwko wydanemu rozstrzygnięciu, nie przedstawił natomiast argumentów obrazujących jego aktualną sytuację finansową. Zamieszczone w formularzu PPF rubryki dotyczące stanu majątkowego oraz rodzinnego skarżący przekreślił. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 18 listopada 2013 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowo, w terminie 7 dni, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy : - dokumentu potwierdzającego ustanie związku małżeńskiego z M.G., ewentualnie innego dokumentu potwierdzającego, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W przypadku braku takiego dokumentu i w dalszym ciągu prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z M.G. przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonki za ostatnie dwa miesiące, oświadczenia o posiadanych przez nią nieruchomościach i ich wartości, zestawienia wszystkich płatności otrzymanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez małżonkę skarżącego w latach 2011, 2012 i 2013 (odpisy decyzji ARiMR); - wyciągów, ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostanie dwa miesiące; - oświadczenia skarżącego o miesięcznych kosztach utrzymania ze wskazaniem źródeł ich pokrycia; - umowy dożywotniej służebności mieszkania, na którą powołuje się skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. - dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego. Jednocześnie pouczono, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. W podpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że pomimo pozostawania w związku małżeńskim z M.G. nie ma żadnej wiedzy na temat jej sytuacji materialnej. Stwierdził, że żona odmówiła mu udzielenia informacji w tym zakresie, a jeśli Sąd potrzebuje tego typu informacji powinien wezwać jego małżonkę do złożenia takich oświadczeń. Wskazał, że w kwestii udzielenia wzajemnej pomocy w małżeństwie jego małżonka uważa za wystarczające utrzymywanie jego osoby, ale odmawia jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Koszty związane z jego egzystencją pokrywa żona nie informując go o ich wysokości. Nadal posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Zaś umowa dożywotniej służebności mieszkania została przesłana do Sądu wcześniej, w związku ze zwolnieniem z opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jak wynika z treści ww. art. 246 P.p.s.a. to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu. Strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie ich w pełnym zakresie. Powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał jedynie, że od marca 2012 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, w tym do marca 2013 r. bez prawa do zasiłku, gdyż ze względu na wiek (64 lata) nie może znaleźć pracy. Pozostała część uzasadnienia stanowiła zarzuty przeciwko wydanemu rozstrzygnięciu. Podkreślić należy, że rozpoznawany wniosek nie jest pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy składanym w niniejszej sprawie, bowiem wcześniej skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na to, że oświadczenia skarżącego składane we wnioskach o przyznanie prawa pomocy były rozbieżne, bowiem w pierwszym wniosku skarżący wskazywał na prowadzenie gospodarstwa domowego wspólnie z żoną i pasierbem zaś w kolejnym przekreślił odpowiednie rubryki, co sugerowałoby, iż prowadzi je sam, wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowo, w terminie 7 dni, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy : - dokumentu potwierdzającego ustanie związku małżeńskiego z M.G., ewentualnie innego dokumentu potwierdzającego, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W przypadku braku takiego dokumentu i w dalszym ciągu prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z M.G. przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonki za ostatnie dwa miesiące, oświadczenia o posiadanych przez nią nieruchomościach i ich wartości, zestawienia wszystkich płatności otrzymanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez małżonkę skarżącego w latach 2011, 2012 i 2013 (odpisy decyzji ARiMR); - wyciągów, ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostanie dwa miesiące; - oświadczenia skarżącego o miesięcznych kosztach utrzymania ze wskazaniem źródeł ich pokrycia; - umowy dożywotniej służebności mieszkania, na którą powołuje się skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. - dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego. Jednocześnie pouczono skarżącego, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że pomimo pozostawania w związku małżeńskim z M.G. nie ma żadnej wiedzy na temat jej sytuacji materialnej. Stwierdził, że żona odmówiła mu udzielenia informacji w tym zakresie, a jeśli Sąd potrzebuje tego typu informacji powinien wezwać jego małżonkę do złożenia stosownych oświadczeń. Wskazał, że w kwestii udzielenia wzajemnej pomocy w małżeństwie jego małżonka uważa za wystarczające utrzymywanie jego osoby, ale odmawia jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, zaś koszty związane z jego egzystencją pokrywa żona nie informując go o ich wysokości. Zauważyć należy, że twierdzenia skarżącego jakoby małżonka odmówiła mu jakiegokolwiek wsparcia finansowego są mało wiarygodne, gdyż wszelkie dotychczas poniesione przez skarżącego opłaty sądowe (wpis od skargi w wysokości 500 zł i opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł) zostały uiszczone z konta jego małżonki. Mało prawdopodobne jest również to, że skarżący nie zna kosztów związanych z jego egzystencją. Wbrew twierdzeniom skarżącego w aktach niniejszej sprawy brak jest umowy dożywotniej służebności mieszkania, na którą powołuje się w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wraz z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący przesłał do tutejszego Sądu jedynie sporządzoną przed notariuszem umowę majątkową małżeńską, z której wynika rozdzielność majątkowa. Podkreślić należy, że obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zaś z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi nie zwalnia nawet rozdzielność majątkowa. Wskazać trzeba, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, a o takie wnioskuje skarżący, ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane do osób żyjących w ubóstwie. W ocenie Sądu nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na marginesie zaznaczyć również należy, że pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów Sądowych został rozpatrzony przez Sąd odmownie z tego samego powodu, tj. braku dokumentów pozwalających określić rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego. Składając zatem kolejny wniosek skarżący miał świadomość jakie informacje obowiązany będzie przedstawić. Z tego też względu we wniosku z dnia [...] listopada 2013 r. rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, w tym m.in. informacji z kim pozostaje w gospodarstwie domowym, skarżący przekreślił próbując wprowadzić Sąd w błąd, co do tych okoliczności, tak bowiem wypełniony formularz sugerował, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe sam. W takiej sytuacji i pozostałe oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości czy są zgodnie z prawdą, czy też zostały wskazane jedynie na potrzeby postępowania w zakresie prawa pomocy. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.