I SA/Go 171/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2017 r. wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od października do grudnia 2015 r. i od stycznia do lutego 2016 r. postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. P.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od października do grudnia 2015 r. oraz od stycznia do lutego 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Z jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że nie ma majątku, ani oszczędności. Uzyskuje dochody z tytułu umów o pracę zawartych na czas określony (od [...].08.2016r. do [...].02.2017r., od [...].01.2017r. do [...].02.2017r.) w łącznej wysokości 2.780 zł miesięcznie oraz świadczenia z ZUS wypłacanego w okresie od [...].02.2017r. do [...].04.2017r. w kwocie 1.167 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że choruje. Pozostaje pod stałym nadzorem chirurga ortopedy, korzysta również z poradni psychiatrycznej i psychologicznej. Ponadto, opiekuje się chorym ojcem. Swoje miesięczne wydatki określił na łączną kwotę 1.456 zł (czynsz za mieszkanie, media, leki, rehabilitacja, żywność, odzież). Podniósł, że ze względu na zawiłość sprawy, brak wiedzy prawniczej oraz stan zdrowia niezbędna jest mu pomoc profesjonalnego pełnomocnika. W dniu 17 maja 2017 r. skarżący oświadczył, że aktualnie jest osobą bezrobotną. Podtrzymał swoje twierdzenia w zakresie ponoszonych wydatków oraz zerowego stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2008r., sygn. akt I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA). Powyższe przesłanki są spełnione w przypadku skarżącego. Jak wynika z jego oświadczeń, nie zyskuje on żadnych dochodów, nie posiada majątku ani oszczędności. Powoduje to, że skarżący nie jest w stanie sfinansować należnych w sprawie kosztów sądowych. Odmowa uwzględnienia jego wniosku w tym zakresie tamowałaby zatem prawo skarżącego do poddania kontroli sądowej wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej. Uwzględniając jednak, że wpis od skargi stanowi jedyną opłatę sądową podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania, Sąd uznał za zasadne udzielenie pomocy sądowej stronie skarżącej w postaci zwolnienia od obowiązku jej poniesienia. W ocenie Sądu, nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie musi być obowiązkowo reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. O ile bowiem ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie zarzutów, i niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też samego skarżącego (postanowienia NSA z 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13, z 10 września 2007 r., sygn. akt II FZ 450/07). Należy też przy tym zwrócić uwagę, że skarżący, co wynika z analizy akt sądowych, ma rozeznanie konieczne do prowadzenia swoich spraw i korzysta z przysługujących mu praw, o czym świadczy chociażby prawidłowe i terminowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżącego jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć jego prawo do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 4 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.