I SA/Go 176/08

Dnia 28 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sad Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wierchowicz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania podatkowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] skarżący S.D. wnioskował m.in. o zwolnienie go od kosztów sądowych. W związku z powyższym został wezwany do złożenia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 marca 2008 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw. Wobec wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zakwestionowane postanowienie utraciło moc na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Z informacji przedłożonych przez skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i bezrobotnym 47 – letnim synem. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.395,79 zł i stanowi go renta skarżącego wynosząca 1.742,00 zł i renta jego żony w wysokości 653,79 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 44,20 m². Rodzina nie ma żadnych innych dochodów, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Większość dochodów pochłaniają koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty wyżywienia i leczenia jego rodziny. Dodatkowo wskazał, że przeznacza miesięcznie na utrzymanie syna 350 zł., podobnie na pomoc finansową dla chorej siostry. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.), nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno Lexis Nexis 2006, post. WSA w Warszawie z 15.06.2004r., I SA 2185/03 niepubl., czy też post. NSA z 14 czerwca 2004r., OZ 155/04 niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z dokumentów złożonych przez skarżącego wynika, iż po pokryciu miesięcznych wydatków (centralne ogrzewanie, telefon, radio, telewizor, kablówka, woda, ścieki, prąd, gaz, wywóz nieczystości, leki, pomoc dla siostry, utrzymanie dorosłego syna, opłata na kościół oraz wydatki na psa) dysponuje nadal środkami pieniężnymi – jak sam podał - w wysokości 957,00 zł. Kwota ta jest przeznaczana na życie, środki czystości, kulturę i prasę dla niego i jego małżonki. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Na koszty sądowe na obecnym etapie postępowania składa się wpis od wniesionej skargi w wysokości 100,00 zł i jest to najmniejsza wysokość wpisu spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zestawienie wysokości tego obciążenia finansowego z wartością posiadanych przez skarżącego stałych dochodów w postaci renty jego i jego żony w wysokości 2.395,79 zł wskazuje, że wielokrotnie przewyższają one kwotę wpisu. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest także znacznie wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126,00 zł. Z punktu widzenia prawa pomocy istotna jest nie tylko kwestia osiąganych dochodów, lecz także stan majątkowy. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych (por. orzeczenie SN z dnia 23 października 1934r., C II 1441/34), zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Należy zauważyć, iż oprócz stałych miesięcznych dochodów, skarżący dysponuje majątkiem w postaci mieszkania o powierzchni 44,20 m². Fakt, że strona korzysta z majątku w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków na koszty postępowania. Sąd powołał się na przyjęty w orzecznictwie sądowym pogląd, iż osoba ubiegająca się o pomoc prawną winna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Negatywnie zatem ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy miesięczny dochód brutto na członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi ponad 1000 zł. Podnoszony przez skarżącego argument, że utrzymuje on dorosłego syna i pomaga siostrze nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielanie przez stronę pomocy dorosłym członkom rodziny nie powoduje, że skarżący nie ma żadnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z 30 kwietnia 2004 r., OZ 45/04 (niepubl.). W tej sytuacji należało uznać, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wysokość pobieranych dochodów oraz stan majątku skarżącego wskazuje, iż jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie oraz rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).