I SA/Go 178/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 czerwca 2012 r. wniosku E.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 100 zł wpisu od skargi na wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, E.M. (skarżąca) wniosła zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedstawionych przez skarżącą dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, co następuje. Skarżąca mieszka i utrzymuje się sama. Jej jedynym prawem majątkowym - jak stwierdziła - ekspektatywa własności strychu. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w charakterze asystenta sędziego w sądzie okręgowym wynoszącego 2.281,24 zł miesięcznie (dowód: rozliczenie wynagrodzenia - k. 41). Comiesięcznie skarżąca otrzymuje również kwoty od 429 do 482 zł od Sądu Rejonowego (dowód: wyciągi z rachunków bankowych - k. 42 - 45). Na koniec kwietnia skarżąca posiadała na rachunku bankowym 2.802 zł (dowód: wyciąg z rachunku bankowego - k. 45). W 2011 roku skarżąca uzyskała jedynie przychody ze stosunku pracy w wysokości 55.012,87 zł brutto (dowód: zeznanie PIT-37 - k. 29 - 31). W tak ustalonej sytuacji majątkowej skarżącej, jej wniosek nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje w razie wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie wykazała powyższych przesłanek. Należy bowiem pamiętać, że zasadą jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Koszty sądowe jako należności Skarbu Państwa winny mieć prymat wśród tych wydatków stron, które nie służą koniecznemu utrzymaniu. W konsekwencji, strona posiadająca stałe źródło dochodów winna poczynić oszczędności w swoich wydatkach do granic zabezpieczenia podstawowego utrzymania, tak by w maksymalnym możliwym zakresie partycypować w kosztach postępowania. Z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez skarżącą nie wynika taki stan rzeczy. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę. Otrzymuje również comiesięczne wpływy, których nie wykazała w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, gdzie wprost oświadczyła, że otrzymuje wyłącznie wynagrodzenie za pracę w wysokości wynikającej z umowy o pracę. Tymczasem, na podstawie przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych należy przyjąć, iż jej miesięczne dochody wynoszą ponad 2.700 zł netto. Nadto, ze przedstawionego przez skarżącą odpisu zeznania podatkowego za 2011 rok wynika, że jej średnie dochody miesięczne w 2011 roku wyniosły ponad 3.300 zł netto (PIT-37 - k. 29). Jej sytuacja majątkowa jest zatem lepsza niż deklarowana we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji nie można uznać, by skarżąca nie była w stanie ponieść wpisu od skargi ustalonego w najniższej wysokości 100 zł, uwzględniając nawet znany z urzędu fakt, że ze skargi skarżącej przed tutejszym sądem toczy się jeszcze jedno postępowanie (w sprawie I SA/Go 176/12). Tam bowiem również wpis od skargi ustalono na zaledwie 100 zł. Łączna kwota obciążających skarżącą kosztów sądowych (200 zł) nie przekroczy jej zdolności płatniczych. Argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie dostarcza podniesiona okoliczność ponoszenia wydatków związanych z opłacaniem kredytów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Akcentuje się również, że utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, co jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (post. NSA z 16 marca 2011 r. II FZ 22/11 LEX 783814). W tym stanie rzeczy postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy.