I SA/Go 200/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska- Pastuszko Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Głowacka po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na rozprawie sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za bezpodstawne 1. Uchyla zaskarżone postanowienie. 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. K.K. (dalej: strona, skarżący) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, Kolegium Odwoławcze, organ) z [...] stycznia 2017 r. nr [...] którym uchylono w całości postanowienie Zarządu Międzygminnego Związku [...] wydane w przedmiocie uznania za bezpodstawne zarzutów skarżącego z [...] listopada 2016 r. nr [...] i umarzono postępowanie pierwszej instancji w całości. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny; Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...]. Dnia 25 lipca 2013 r. złożył w Zarządzie Międzygminnego [...] (dalej: Związek, MZ) deklarację na wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z przedmiotowej nieruchomości. Zadeklarował, że na nieruchomości zamieszkują 2 osoby i że będzie ona zamieszkała przez okres trzech miesięcy rocznie. W związku z powyższym Związek naliczył opłatę za miesiące od lipca do września 2013 r. Z kolei 9 lipca 2014 r. Skarżący złożył nową deklarację - na 2 osoby również na okres 3 miesięcy - od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r. oraz deklarację zerową od 1 października 2014 r. W dniu 31 lipca 2015 r. strona będąc w siedzibie Związku pozyskała informację o uchwale MZ nr [...] z [...] lipca 2015 r. określającej stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok od domku letniskowego lub od innej nieruchomości wykorzystanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, jedynie przez część roku. Ponieważ skarżący nie złożył nowej deklaracji Zarząd Związku pismem z [...] marca 2016 r. wezwał go do złożenia deklaracji za domek letniskowy lub inną nieruchomość wykorzystaną na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Strona złożyła nową deklarację - [...] marca 2016 r. w rubryce "Obowiązek złożenia deklaracji. Nowa deklaracja, data zaistnienia zmiany" wpisała "uch nr [...]"; nadto zadeklarowała opłatę roczną ryczałtową w kwocie 69 zł. Zarząd Związku naliczył skarżącemu opłatę roczną w kwocie po 69 zł za rok 2015 r. i rok 2016 r., płatną w dwóch równych ratach a harmonogram płatności wraz z informacją o zaległościach przesłał mu 25 marca 2016 r. W konsekwencji nieuregulowania zaległości, w dniu [...] maja 2016 r. MZ wystawił stronie upomnienie nr [...] na łączną kwotę 80,60 zł., które doręczone zostało w trybie administracyjnym 3 czerwca 2016 r. Następnie, ze względu na brak wpłaty wystawiono tytuł wykonawczy nr [...]. Dnia 7 lipca 2016 r. tytuł wykonawczy otrzymał organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: Naczelnik US), który wyegzekwował całą należność i [...] lipca 2016 r. przekazał ją wierzycielowi. Pismem z [...] września 2016 r. Naczelnik US, w związku z wniesieniem dnia 12 sierpnia 2016 r. przez skarżącego zarzutu na postępowanie egzekucyjne, zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku. Postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Zarząd Związku uznał zarzuty zobowiązanego za bezpodstawne. Orzeczenie doręczył stronie 16 listopada 2016 r. Skarżący w zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie wskazał, że 1/ nie otrzymał w 2015 r. nowej deklaracji dotyczącej wywozu śmieci za 2015 r., więc nie mógł dokonać opłaty; 2/ MZ nie zajął stanowiska odnośnie problemu opłaty za wywóz śmieci w 2015 r. przed wejściem w życie uchwały 31/2015. Zarząd Związku wniósł o utrzymanie w mocy swojego postanowienia. W odpowiedzi na zarzuty strony wskazał, że nie ma obowiązku dostarczać deklaracji właścicielom nieruchomości. Formularze deklaracji są ogólnodostępne i do pobrania ze strony internetowej Związku, w jego siedzibie lub siedzibie Urzędu Gminy. Ponadto wyjaśnił, że złożenie deklaracji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zgodnie z art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2016 r. poz. 250 ze z późn. zm.) należy do obowiązku właściciela nieruchomości. Uchwała nr [...] podjęta była w związku ze zmianą ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wprowadzona została ryczałtowa, roczna opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domków letniskowych i innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno- wypoczynkowe, jedynie przez część roku. Podkreślił, że skarżący w prowadzonej korespondencji potwierdzał, że w 2015 r. z domku korzystał, więc za przedmiotowy rok jest wymagana - niezależnie od tego, w jakim okresie z niego korzystał. W jego ocenie, stanowisko strony zawarte w piśmie z [...] czerwca 2016 r., że uznaje ona zasadną zapłatę kwoty 34,50 zł za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2015 r. - nie znajduje uzasadnienia. Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu wskazało, że postępowanie w sprawie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Wyjaśniło, że w myśl art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego. Zarzuty są środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem z jego majątku egzekucji administracyjnej. Dalej SKO wskazało, że podstawy zarzutów zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast w myśl art. 34 § 4 tej ustawy, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie zaś z art. 33 tej ustawy, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Organ podkreślił, że w rozważanej sprawie żaden z argumentów podniesionych w zażaleniu strony nie odnosi się do zarzutów wymienionych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołane okoliczności dotyczą wyłącznie postępowania, w którym Związek wymierzył mu opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Nie mogą one być zatem podstawą uchylenia postanowienia organu I instancji. Dodał, że kwestie ewentualnego niedopełnienia przez Zarząd Związku obowiązku doręczenia deklaracji, czy niezajęcia stanowiska odnośnie problemu opłaty za wywóz śmieci w 2015 r. przed wejściem w życie uchwały Związku nr [...], nie może stanowić zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż nie mieszczą się w katalogu przesłanek wymienionych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mogą być one rozstrzygnięte tylko w postępowaniu podatkowym lub - po wyczerpaniu tego trybu - na drodze postępowania przed sądem administracyjnym. Kolegium Odwoławcze podkreśliło też, że nie stwierdziło zaistnienia innych, niż wskazane przez stronę przesłanek mogących być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Toteż, w tym stanie faktycznym i prawnym należałoby na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Niemniej jednak, dalej wyjaśniło, że musi wziąć pod rozwagę okoliczność, że w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało już ukończone [...] lipca 2016 r., z powodu wyegzekwowania całej dochodzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. Organ wskazał, że zgodnie z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są uzasadnione, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Oznacza to, że musi się toczyć postępowanie, by było możliwe jego umorzenie albo zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, nie można go umarzać - bo nie ma czego umarzać, ani nie można już zastosować mniej uciążliwego środka egzekucyjnego – gdyż w tym momencie nie stosuje się już żadnego środka egzekucyjnego. Zarzuty przeciwegzekucyjne ze swej istoty mogą być składane w trakcie postępowania egzekucyjnego. Z chwilą zakończenia postępowania egzekucyjnego – nawet wadliwie wszczętego lub prowadzonego - nie można przy pomocy zarzutów przeciwegzekucyjnych "otwierać" na nowo postępowania egzekucyjnego i oceniać jego prawidłowości. Ewentualne roszczenia do organu egzekucyjnego z tytułu jego wadliwego działania mogą być dochodzone w innym trybie, a nie trybie przewidzianym dla toczącego się postępowania egzekucyjnego. SKO odwołując się do treści art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, wyjaśniło, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, który by podlegał konkretyzacji, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z okoliczności dotyczących podmiotów tego stosunku prawnego lub jego przedmiotu. Istota bezprzedmiotowości postępowania polega na tym, że nastąpiło takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie nie istnieje już przedmiot postępowania, którym była egzekucja administracyjna, nie można zatem rozpatrywać zarzutów przeciwko jej prowadzeniu. Z tego względu należało orzec o bezprzedmiotowości, postępowania wywołanego złożeniem zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący podniósł, że w dniu [...] lipca 2015 r. Zarząd MZ podjął uchwałę nr [...] w sprawie określenia stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok od domku letniskowego lub innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno- wypoczynkowe, jedynie przez część roku. Wskazał, że razem z żoną posiada część nieruchomości w osadzie [...], którą wykorzystują na cele rekreacyjne. W marcu 2016 roku po złożeniu deklaracji Związek naliczył mu opłatę roczną w wysokości 69 zł, żądając opłaty w takiej samej wysokości za 2015 rok. Wyjaśnił, że ponieważ uznał, że nie można wyznaczać stawki opłaty śmieciowej z mocą wsteczną, w piśmie z [...] czerwca 2016r. zaproponował MZ opłatę w wysokości 34,50zł rok 2015. Związek nie uznał jego propozycji i dostarczył tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego (Naczelnik U.S.), który należność w wysokości 89,50zł wyegzekwował. Dalej strona wskazała, że 12 września 2016r. złożyła do Naczelnika U.S. zarzuty na postępowanie egzekucyjne. MZ nie uznał jednak jego uzasadnienia i przekazał sprawę do rozpatrzenia Kolegium Odwoławczemu, które natomiast wydało postanowienie (nr [...]), w którym nie ustosunkowało się do problemu opłaty za wywóz śmieci w 2015r. przed wejściem w życie uchwały Związku. Zdaniem skarżącego, przepisy obowiązują od dnia wejścia w życie. Na poparcie słuszności swoich twierdzeń przytoczył fragment uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 1136/16. W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej: P.p.s.a.). Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazywane przez skarżącego. Trzeba bowiem w tym miejscu dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim zastrzeżenia sądu budzi stanowisko Kolegium Odwoławczego wyrażone w motywach zaskarżonego postanowienia, wyrażające się w przekonaniu, że obowiązek udzielenia przez wierzyciela merytorycznej wypowiedzi odnośnie podnoszonych przez skarżącego okoliczności i opartych na nich zarzutów jest aktualny wyłącznie w trakcie prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego, w związku z czym wyegzekwowanie należności powoduje bezprzedmiotowość postępowania wszczętego zarzutami zobowiązanego. Przedstawiona argumentacja nie znajduje wsparcia w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy analizie tej sprawy umknęło organowi, że wyegzekwowanie należności w całości wraz z należnymi kosztami egzekucyjnymi nie może stanowić podstawy do uznania postępowania w sprawie zarzutów za bezprzedmiotowe. Koniecznym jest bowiem podkreślenie, że jeżeli zobowiązany wniósł zarzuty w terminie, to organ egzekucyjny jest zobligowany do ich rozpatrzenia po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Stosownie do brzmienia art. 34 § 4 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z powyższego zatem wynika, że przepisy te nie uzależniają dopuszczalności zajmowania przez wierzyciela stanowiska w sprawie zarzutów oraz wydawania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zarzutów od określonego stanu egzekucji administracyjnej, w związku z którą zostały wniesione zarzuty. Zwrócić również należy uwagę na różnicę między egzekucją administracyjną, a postępowaniem egzekucyjnym. Wyegzekwowanie należności prowadzi bowiem do zakończenia egzekucji, ale nie jest to tożsame z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny pomimo zakończenia egzekucji jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów, ponieważ w przypadku uwzględnienia zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dojdzie do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Ponadto rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów ma zasadnicze znaczenia dla ustalenia prawidłowości wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a tym samym dla ustalenia między innymi odpowiedzialności za koszty postępowania egzekucyjnego (art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz odpowiedzialności za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie istniały podstawy do uchylenia przez SKO postanowienia Związku w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość spowodowaną wyegzekwowaniem należności. SKO winno było natomiast ustosunkować się do wniesionych przez stronę zarzutów i w zależności od wyniku przeprowadzonej analizy winno albo: a) utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, albo b) uchylić zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, albo c) uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Na marginesie należy też zauważyć, że w aktach sprawy przesłanych przez Kolegium Odwoławcze do tutejszego Sądu znajduje się pismo Naczelnika US z [...] marca 2017 r. (k-62 akt administracyjnych), które wprost dowodzi, że organ egzekucyjny w związku z zaistniałą sytuacją (wydanie przez SKO zaskarżonego postanowienia) podjął próbę rozwiązania problemu, który w związku z powyższym się pojawił. Z treści tego pisma wynika bowiem, że Naczelnik US po utrzymaniu postanowienia SKO z [...] stycznia 2017 r. wystąpił do Związku o przesłanie zarówno wyeliminowanego przez Kolegium Odwoławcze postanowienia z [...] listopada 2016 r., jak też - mając na względzie spoczywające na nim obowiązki i prawidłowe zachowanie procedur - wystąpił o wydanie nowego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, co z kolei motywował tym, że po złożeniu przez zobowiązanego zarzutów jest zobligowany jako organ egzekucyjny do ich rozpatrzenia po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela. Z tych wszystkich względów Sąd w składzie orzekającym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania, do dalszego postępowania.