I SA/Go 213/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2017 r. wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K., W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji postanawia 1. Zwolnić skarżących od kosztów sądowych. 2. Oddalić wnioski o przyznanie doradcy podatkowego. L. i W. małżonkowie K. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji. W skardze tej zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 maja 2017 r. przesłano skarżącym urzędowe formularze "PPF", celem ich wypełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosków bez rozpoznania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłali w terminie uzupełnione formularze wskazując w nich, że wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczyli, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 98 m2. Nie posiadają oszczędności. Jako przedmioty o wartości powyżej 5000 zł wskazali samochód [...] z 2003 r. o poj.1,4. Z oświadczeń skarżących wynika również, że oboje są osobami niepełnosprawnymi o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący choruje na chorobę Bürgera oraz cukrzycę i leczy się w [...] oraz w miejscu zamieszkania. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia zmuszony jest do korzystania z prywatnej służby zdrowia. Skarżący oświadczyli, że utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.485,22 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Obok bieżących kosztów utrzymania ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów (kredyt hipoteczny ok. 70$ i kredyt na studia córki 2 x 400 zł), rehabilitacją oraz z zakupem leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o wielkości 98 m2. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2485,22 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Nadmienić należy, że sytuacja skarżących jest Sądowi znana także z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem. Z tego też względu nie było potrzeby wzywania skarżących o nadesłanie dodatkowych dokumentów obrazujących ich aktualną sytuację materialną, w tym wykazanie ponoszonych przez nich wydatków gdyż spowodowałoby to niepotrzebne przedłużenie postępowania. Z informacji wskazanych w równolegle toczącym się postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Go 110/17 wynika, że do stałych wydatków skarżących należą: podatek od nieruchomości – 137 zł, ubezpieczenie samochodu – 186 zł, opłaty za wodę i ścieki – 246 zł, opłaty za gaz kwartalnie 1473, 35 zł, opłaty za prąd co drugi miesiąc w kwocie 427,90 zł, leki w zależności od zaleceń lekarzy, drewno na opał – 600 zł, dojazdy do szkoły dzieci – 200 zł, dojazdy do pracy, spłaty kredytów bankowych – 1100 zł, spłaty kredytów zaciągniętych w pracy – 800 zł, koszty dojazdów na rehabilitację, które są zależne od zaleceń i zleceń lekarskich. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich dokumentów oraz oświadczeń (w tym złożonych w sprawie I SA/Go 110/17) wynika, że nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednakże mimo trudnej sytuacji finansowej skarżących brak jest podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, CBOSA). Nadmienić należy, że w niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji. Sprawa nie jest zatem ani obszerna, ani skomplikowana pod względem faktycznym czy prawnym, co należy podkreślić również wobec faktu, że w innych sprawach ze skarg skarżących ustanawiano dla nich doradcę podatkowego. Brak zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Uwzględniając powyższe, postanowiono o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych i oddaleniu wniosków o ustanowienie doradcy podatkowego (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).