I SA/Go 288/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Asesor WSA Barbara Rennert (spr.) Protokolant Referent Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu podatku od środków transportowych za lata 1999 - 2006 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi D.Ż. od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu 18 stycznia 2008 r. B.P. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych za lata 1999, 2000, I raty 2002, 2003, 2004, 2005 i 2006 w łącznej kwocie 19.111,20 zł oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości w łącznej kwocie 12.262 zł. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny: W dniu [...] sierpnia 2007 r. B.P. wniósł do Prezydenta Miasta o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wskazując, iż prosi o umorzenie zaległości z tytułu podatku od środków transportowych. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada żadnego dochodu, a w utrzymaniu pomaga mu rodzina. Jego sytuacja pogorszyła się od stycznia 2003 r., ponieważ w tamtym okresie skradziono mu aluminiowe burty w naczepie, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności – nie miał pieniędzy na zakup nowych burt, sprawców nie wykryto, a z powodu braku ubezpieczenia nie dostał odszkodowania. Także w styczniu 2003 r. złamał nogę, a leczenie trwało do końca roku, przy czym nie otrzymał zasiłku chorobowego. Obecnie skarżący ma 60 lat, jest bez pracy, nie przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych, nie ma żadnych dochodów i zalega z opłatami czynszowymi za mieszkanie. Samochód, od którego nie uiścił należnego podatku od środków transportowych był zajęty przez komornika. Skarżący oddał go do naprawy, a nie mając środków na jej opłacenie pozostawił auto w warsztacie. Właściciel warsztatu wyprowadził się, ale skarżący nie wie dokąd i tym samym nie wie gdzie znajduje się jego samochód. Na dzień 29 sierpnia 2007 r. zaległości skarżącego w podatku od środków transportowych za lata od 1999 do 2006 wynosiły łącznie (kwoty główne wraz z odsetkami na ten dzień) 33.533,20 zł. Z protokołu o stanie majątkowym skarżącego i pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, iż skarżący nie ma żadnego dochodu, pozostając na utrzymaniu siostry i brata w zakresie wyżywienia i ubrania. Nie ma także żadnego majątku poza samochodem (choć nie wie gdzie ten samochód się znajduje) oraz spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego o powierzchni 44,5 m2, od którego nie uiszcza żadnych opłat. Posiada zaległości w płatnościach ZUS, Spółdzielni Mieszkaniowej (24.437,56 zł) oraz zaległości z tytułu podatku od środków transportu (33.250,40 zł), podatku VAT (14.980,64 zł) i podatku dochodowego (31.965,76 zł). Dochodzenie prowadzone w przedmiocie dokonanej w dniu 3 stycznia 2003 r. kradzieży burt aluminiowych zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa. Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2007 r. działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona z ewidencji z dniem [...] lipca 2007 r. W grudniu 2002 r. B.P. otrzymał decyzję o warunkach restrukturyzacji zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych, a ponieważ warunków restrukturyzacyjnych nie spełnił, postępowanie restrukturyzacyjne w maju 2004 r. zostało umorzone. Z przysługującego skarżącemu własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym . Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił skarżącemu umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych za lata 1999, 2000, I raty 2002, 2003, 2004, 2005 i 2006 w łącznej kwocie 19.111,20 zł oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości w łącznej kwocie 12.262 zł. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Prezydent wskazał art. 67a § 1 pkt 3 i art. 207 Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu I instancji ważny interes podatnika, o którym mowa w art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, występuje w sytuacjach wyjątkowych, w których niemożność uregulowania zaległości podatkowych jest spowodowana przypadkami losowymi. Skoro umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, to tym samym ważny interes podatnika musi posiadać tę samą cechę. Podnoszone przez skarżącego okoliczności faktyczne tzn. brak środków finansowych na zapłacenie zaległości podatkowych oraz brak samochodu, którego dotyczą te zaległości nie mają przymiotu wyjątkowości i nie uzasadniają przyznania ulgi w zapłacie tych zaległości. Organ zauważył, iż skarżący nie starał się wyjaśnić gdzie znajduje się jego samochód, nie zgłosił jego kradzieży policji, a ta bierna postawa skarżącego doprowadziła do skumulowania się zobowiązań podatkowych. Skuteczniejsze działanie podatnika mogłoby spowodować wcześniejsze wygaśnięcie obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych, a co się z ty wiąże – powstanie mniejszego zadłużenia. Prezydent podkreślił, iż przeciwko skarżącemu prowadzona jest egzekucja komornicza z prawa do lokalu, co daje realną szansę na spłatę powstałych zobowiązań podatkowych. Reasumując, organ I instancji nie stwierdził istnienia ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego uzasadniającego pozytywne załatwienie wniosku. Decyzję doręczono skarżącemu w dniu 23 października 2007 r., a 31 października 2007 r. złożył od niej odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na błędnym jego zastosowaniu i przyjęciu, że brak podstaw do umorzenia zaległości oraz naruszenie prawa administracyjnego, w szczególności art. 6 kpa polegające na działaniu organu wbrew przepisom prawa i art. 8 kpa polegające na utracie zaufania do organu samorządowego. W uzasadnieniu odwołania wskazał, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z powodów od siebie niezależnych - kradzież burt od naczepy, co spowodowało niezawiniony przez niego przestój (bank odmówił kredytu) i spiralę kłopotów finansowych. Ze względu na wiek nie udało mu się podjąć pracy, a jego zwolnienie od zaległego podatku nie byłoby pochopne. Odmowie umorzenia zaległości zarzucił brak logiki. Nadto, zdaniem skarżącego, Prezydent w zaskarżonej decyzji powołał podstawę materialnoprawną (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej), której nie ma. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , powołując się na m. in. przepisy art. 233 § 1 pkt 1 i art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż chybiony jest zarzut zastosowania w zaskarżonej decyzji nieistniejącej podstawy prawnej. Począwszy od 1 września 2005 r. materialnoprawną podstawę orzekania w zakresie umarzania zaległości podatkowych stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a powoływany przez skarżącego art. 67 § 1 został uchylony na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Kolegium nie zakwestionowało okoliczności, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej (choć nie jest przesądzone, że zawsze tak będzie), podzielając jednocześnie stanowisko organu I instancji, iż skarżący winien podjąć czynności zmierzające do wyrejestrowania samochodu (skoro go nie użytkuje i nie przynosi mu on żadnych pożytków), co zapobiegłoby powstawaniu dalszych zobowiązań podatkowych. Uznało także, za organem I instancji, iż umorzenie zaległości podatkowej jest niezasadne z punktu widzenia interesu społecznego, skoro aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne z należącego do skarżącego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu prowadzone z wniosku innego wierzyciela lecz dające szansę na zaspokojenie przynajmniej części zobowiązań podatkowych skarżącego. Organ odwoławczy wskazał także, iż chybione są zarzuty skarżącego naruszenia art. 6 i 8 kpa, stwierdzając, iż od 1998 r. przepisy kpa nie mają zastosowania w sprawach podatkowych. Powyższą decyzję skarżący otrzymał w dniu 21 grudnia 2007 r., a dnia 18 stycznia 2008 r. zaskarżył ją do tut. Sądu, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 6 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo oczywistego naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego polegającego na błędnym zastosowaniu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i przyjęciu, iż brak jest podstaw do wydania decyzji pozytywnej. W uzasadnieniu skargi powielił argumenty podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazując iż podjęta decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego. Sąd zważył: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotowa sprawa dotyczy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za lata od 1999 do 2006 na wniosek złożony w sierpniu 2007 r., zatem do jej rozpoznania należy stosować przepisy obowiązujące w momencie złożenia wniosku o umorzenie. Art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – Ordynacja podatkowa stanowi, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy te mogą, ale nie muszą umorzyć zaległość podatkową. Nie oznacza to jednak, iż decyzje wydawane w tym zakresie mogą być dowolne. Mimo prezentowanych we wcześniejszym orzecznictwie NSA poglądów, iż decyzje odmawiające umorzenia podlegają kontroli jedynie w zakresie ich zgodności z przepisami proceduralnymi i kompetencyjnymi, należy przyjąć, że kontrola Sądu winna dotyczyć zgodności decyzji pod względem formalnym, jak i materialnym. Dokonując kontroli przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania przez organy obu instancji Sąd stwierdził, iż nie naruszyły one ani przepisów proceduralnych, ani materialnych. Należy zgodzić się z organami obu instancji, iż instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter wyjątkowy i jest prawem związanym ściśle z osobą podatnika. Organy te przeprowadziły dokładne postępowanie w celu wyjaśnienia aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, jak i wyjaśnienia przyczyn jej powstania, dokonując jednocześnie prawidłowych ustaleń faktycznych. Zasadnie organy obu instancji podniosły, iż zaległości podatkowe, o umorzenie których skarżący wnosił, są wieloletnie, a skarżący nie podjął żadnych czynności, aby im zapobiec w ostatnich latach. Nie wiedząc gdzie znajduje się pojazd, od którego corocznie naliczany jest mu podatek, nie próbował ani go odszukać, ani zgłosić jego ewentualnej kradzieży, choć odzyskany samochód mógłby stać się źródłem spłaty zaległych zobowiązań podatkowych. Sąd nadto zauważa, iż zdarzenie losowe jakim niewątpliwie była kradzież burt od naczepy nastąpiło po powstaniu znacznej części zaległości, tj. w 2003 r., a zaległości skarżącego sięgają od 1999 r. Jednakże oceny wszechstronnej sytuacji skarżącego należy dokonywać na moment złożenia przez niego wniosku o umorzenie. Podkreślenia wymaga fakt, iż organ odwoławczy analizując stan faktyczny sprawy nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi w kwestii ewentualnego wystąpienia ważnego interesu podatnika, choć przyznał, iż podatnik znajduje się aktualnie w trudnej sytuacji ekonomicznej i utracił płynność finansową. Jednakże, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie II FSK 198/07, "to co jest ważnym interesem dla podatnika nie może być określane przez organ podatkowy lecz wyłącznie przez tegoż podatnika. Organ bowiem upoważniony jest jedynie do oceny przedstawionego przez podatnika >własnego< interesu z punktu widzenia interesu publicznego." Zdaniem Sądu, takiej oceny w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał. Zatem należy zgodzić się z organem odwoławczym, iż uwzględnienie wniosku skarżącego byłoby niezasadne z punktu widzenia interesu publicznego (wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako interes społeczny), skoro aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne z należącego do skarżącego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu, które daje realną szansę na zaspokojenie przynajmniej w części zaległości podatkowych skarżącego. Dodatkowo, zdaniem Sądu, ewentualne uwzględnienie wniosku skarżącego nie spowodowałoby pozytywnej zmiany w stabilizowaniu jego sytuacji finansowej z uwagi na zobowiązania B.P. wobec innych wierzycieli, przy czym przysługujące im należności są nie tylko należnościami publicznymi (ZUS, Urząd Skarbowy), ale także prywatnymi. Należy w tej sytuacji podkreślić, iż rezygnacja organów podatkowych z przysługujących Miastu należności nie poprawiłaby sytuacji finansowej skarżącego a ewentualnie umożliwiłaby innym wierzycielom dochodzenie swoich należności kosztem należności samorządowych. Należy także przyjąć, iż ewentualne umorzenie zaległości objętych wnioskiem nie spowoduje zachowania przez skarżącego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, który zaspakaja jego potrzeby mieszkaniowe, z uwagi na wierzytelności podmiotów prywatnych (np. Spółdzielnia Mieszkaniowa) i ich egzekwowanie właśnie z tego prawa. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie wynika, iż zaległości podatkowe powstały w szczególnych okolicznościach, gdyż zaliczane do szczególnych okoliczności zdarzenia losowe (kradzież burt) dotknęły skarżącego już po powstaniu znacznej części tych zaległości, a pozostałe powstały wskutek braku jakichkolwiek działań skarżącego zmierzający do wyrejestrowania pojazdu, który od lat (jak sam oświadcza) nie jest w jego posiadaniu. W interesie publicznym jest natomiast egzekwowanie tych należności, a nie rezygnacja z ich egzekwowania na rzecz innych wierzycieli. Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, iż powołane w zaskarżonej decyzji przepisy art. 67a i art. 67b nie znajdują się w Ordynacji podatkowej, a organy podatkowe nie zastosowały art. 67 § 1 tejże ustawy. W tej kwestii organ odwoławczy zaprezentował prawidłowe stanowisko. Art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej został uchylony z dniem 1 września 2005 r. Od tego momentu zaczęły obowiązywać przepisy rozdziału 7a - ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, zawierającego artykuły 67a i 67b, stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Wnioski o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych rozpatrywane są w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie ich złożenia organowi podatkowemu. Zważywszy powyższe, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, iż ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Sąd, podobnie jak organ odwoławczy, nie podzielił także poglądu skarżącego dotyczącego naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 6 kpa, ponieważ zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 kpa przepisów tego Kodeksu nie stosuje się do spraw uregulowanych w Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji, zdaniem Sądu należy przyjąć, iż prawidłowo ustalony w zaskarżonej decyzji stan faktyczny, doprowadził organ odwoławczy do trafnego stwierdzenia, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do udzielenia skarżącemu ulgi poprzez umorzenie jego zaległości podatkowych wraz z odsetkami. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ( - ) Barbara Rennert ( - ) Dariusz Skupień ( - ) Joanna Wierchowicz