I SA/Go 297/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2018 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 27 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 297/18 w sprawie ze skargi G sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2014 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi w części przekraczającej 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych. G sp. z o.o., reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] określającą skarżącej Spółce podatek od towarów i usług za miesiące do stycznia do czerwca 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100.000,00 zł skarżąca Spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że wskutek wydania [...] lutego 2015 r. decyzji o zabezpieczeniu na majątku podatnika przyszłych zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług i idących w ślad za tym zajęć środków zgromadzonych na kontach bankowych, straciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, która wymagała codziennego przepływu środków na poczet zaliczek na podatek akcyzowy. Wobec zaprzestania wykonywania obowiązków nałożonych na zarejestrowanego odbiorcę wyrobów akcyzowych, cofnięto Spółce zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej jako zarejestrowanego odbiorcy wyrobów akcyzowych. Wobec powyższego Spółka stwierdziła, że nie dysponuje środkami własnymi na pokrycie kosztów wpisu sądowego do złożonej skargi. Zaznaczyła, iż umowa Spółki nie przewiduje dopłat wspólników, a wobec ich sytuacji finansowej w chwili obecnej nie byłoby możliwe uiszczenie wpisu sądowego w przepisanej wysokości. Nadto skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego to 5000 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu to -31107,45 zł a stan środków pieniężnych w kasie 36.959,26 zł. Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2018 r. ,na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." wezwano pełnomocnika skarżącej Spółki do złożenia w terminie 7 dni dodatkowo: odpisów dwóch ostatnich sprawozdań finansowych obejmujących bilans, rachunek zysków i strat, informację dodatkową i objaśnienia, rachunek przepływów pieniężnych (o ile był sporządzony); kopii składanych przez skarżącą odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz deklaracji w podatku akcyzowym za ostatnie sześć miesięcy- jeżeli były sporządzane; kopii rocznego zeznania podatkowego skarżącej Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r.; kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł; kopii bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 2018 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące do stycznia do czerwca 2018 r.; zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) (CIT-8) za rok podatkowy od [...] stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2017 r.; bilanse sporządzone na dzień [...] czerwca 2018 r., [...] grudnia 2017 r. i [...] grudnia 2016 r. i RZS porównawcze za okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2018 r., od [...] stycznia do [...] grudnia 2017 r. i od [...] stycznia do [...] grudnia 2016 r. oraz informacje dodatkowe do sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2017 i 2016. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Referendarz wyjaśnił, że z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, oświadczenia o majątku i dochodach, nadesłanych deklaracji podatkowych oraz sprawozdania finansowego wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 100.000 zł (a nie 5.000 zł, jak nieprawidłowo wskazano w formularzu "PPPr"). W okresie ostatnich 6 miesięcy skarżąca nie dokonała czynności skutkujących opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Równocześnie, w tym samym okresie nie nabyła prawa do rozliczenia podatku naliczonego. W 2017 r. uzyskała przychód w wysokości 500 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 30.763 zł. Zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień [...] czerwca 2018 r. Spółka posiada: należności krótkoterminowe w wysokości 161.592, 62 zł oraz krótkoterminowe aktywa finansowe w wysokości 5.960.372,26 zł (w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w wysokości 1.026.759,26 zł). Referendarz zaznaczył, że pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej powyżej 5.000 zł. W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz podkreślił, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci m.in. wykazanych w bilansie inwestycji krótkoterminowych a ich wysokość – 5.960.372,26 zł wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie. Odnosząc się z kolei do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych zauważył, że brak bieżących dochodów przy dysponowaniu majątkiem w postaci łatwo zbywalnych aktywów, nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji. Zaś sam fakt zabezpieczenia jej środków finansowych nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza argumentacja skarżącej ogranicza się do wskazania, że na skutek wydania decyzji o zabezpieczeniu na majątku Spółki kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, Skarżąca była zmuszona do zawieszenia działalności gospodarczej, a w rezultacie nie osiąga obecnie żadnych dochodów z tej działalności i nie dysponuje środkami umożliwiającymi pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Referendarz stwierdził, że sama okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez Spółkę nie może stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Podobnie, zdaniem referendarza, należy ocenić fakt zajęcia na zabezpieczenie rachunków bankowych przedsiębiorcy. Referendarz wyjaśnił, że biorąc, że pod uwagę brzmienie art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skarżąca w okresie zabezpieczenia ma możliwość dokonania za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego, po przedstawieniu przez nią wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest zatem tożsamy z całkowitą niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego. Referendarz podkreślił, że Spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Stwierdził również, że skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością osób prawnych, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w majątku Spółki. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaznaczyła, iż przedstawiła w toku postępowania z wniosku o zwolnienie z opłaty kosztów sądowych wszystkie dostępne jej dzisiaj dokumenty. Wskazała, że Ewidencja Środków Trwałych nie zawiera aktualnych zapisów dotyczących składników początkowych powyżej 5000 zł, co wynika ze złożonego bilansu, z tego powodu nie załączono jej do przesłanych dokumentów. Spółka podniosła, iż wg bilansu na koniec 2017 r. posiadała aktywa obrotowe w kwocie 5 960 372,26zł (z czego 4 933 613 zł stanowiła kwota wpłacona tytułem zabezpieczenia na poczet podatku akcyzowego, która nie podlega zwrotowi w związku z istnieniem zobowiązania z tytułu podatku akcyzowego oraz opłaty paliwowej, 969 800 zł wypłaty tytułem kaucji, m.in. w postępowaniach karnych) jednak wysokość zobowiązań wynikająca z tego samego sprawozdania finansowego wynosi 14 494 560,15zł, czego nie podniesiono w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, a z tego przecież wynika brak środków własnych na uregulowanie kolejnych zobowiązań, w tym z tytułu skorzystania z prawa do sądowej kontroli orzeczenia administracyjnego. Większość kwot widniejących w części bilansu Aktywa podlega kompensacie z kwotami widniejącymi w części bilansu Pasywa. Z rachunku zysków i strat za bieżący okres jasno wynika brak przychodów z działalności gospodarczej, spółka ponosi jedynie niezbędne koszty funkcjonowania, których również nie reguluje na bieżąco. W ocenie skarżącej analiza wyłącznie jednej strony bilansu nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca stwierdziła, że odmowa przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych definitywnie ograniczy możliwość skorzystania z przysługującego jej prawa do kontroli sądowej wydanej w sprawie decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym, czyli, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1 ). Natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zawarty w art. 246 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej Spółki od wpisu od skargi w części przekraczającej 30.000 zł. Przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie uzasadnia fakt, że wpis sądowy w niniejszej sprawie opiewa na kwotę 100.000 zł a skarżąca Spółka straciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej bowiem cofnięto jej zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej jako zarejestrowanego odbiorcy wyrobów akcyzowych. Wobec Spółki wydano decyzje o zabezpieczeniu na majątku przybliżonej kwoty zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług, które opiewają na znaczne kwoty. W konsekwencji rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane. Umowa Spółki nie przewiduje dopłat wspólników. Z przedłożonego przez skarżącą bilansu na dzień [...] czerwca 2018 r. wynika, że za ostatni rok obrotowy Spółka poniosła stratę 31107,45 zł. Spółka posiada krótkoterminowe aktywa obrotowe w kwocie 5 960 372,26 zł z czego 4 933 613 zł stanowi kwota wpłacona tytułem zabezpieczenia na poczet podatku akcyzowego, która nie podlega zwrotowi w związku z istnieniem zobowiązania z tytułu podatku akcyzowego oraz opłaty paliwowej, 969 800 zł wypłaty tytułem kaucji, m.in. w postępowaniach karnych. Z przedłożonego bilansu na dzień [...] czerwca 2018 r. wynika również, że Spółka posiada zobowiązania w kwocie 14 494 560,62 zł z czego 10 1002 072,40 zł stanowią zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych i innych tytułów publicznoprawnych. W ocenie Sądu skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niemniej jednak brak jest podstaw by zwolnić skarżącą od ponoszenia kosztów sądowych w całości bowiem, z przedstawionych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów wynika, iż jest ona w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżąca wskazała bowiem, iż posiada w kasie 36959,26 zł. Jak już wyjaśnił skarżącej referendarz sądowy stosownie do treści art. 166a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może ona wystąpić do organu egzekucyjnego o udzielenie zgody dokonywane wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego, przedstawiając wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. O ile skorzystanie z ww. możliwości w przypadku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100.000 zł, z uwagi na jego wysokość oraz siedmiodniowy termin wpłaty, mogłoby być trudne, to już pozyskanie w ten sposób środków na regulowanie innych bieżących zobowiązań Spółki jest jak bardziej możliwe. Tym samym uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 30.000 zł nie pozbawi jej możliwości ponoszenia niezbędnych kosztów funkcjonowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na postawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.