I SA/Go 312/11

Dnia 14 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2002 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. I SA/Go 312/11 Uzasadnienie Skarżący K.I. został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od wniesionej skargi. W związku z powyższym złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2011 r. Referendarz sądowy omówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący na wezwanie Sądu nie przedłożył dokumentów o stanie majątkowym żony, co uniemożliwiło poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Na postanowienie to skarżący złożył sprzeciw. Strona wskazała, że nie może ponieść tak wysokich kosztów postępowania. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację majątkową w jakiej się znalazł w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego jak i organ egzekucyjny Urzędu Skarbowego. Ponadto strona powołała się na inne toczące się postępowania przed tutejszym Sądem, w związku z którymi zobowiązana została do uiszczenia wpisu w wysokości 600 zł i 120 zł (w związku z częściowym zwolnieniem z kosztów). Jak również powołał się na okoliczność istniejącej rozdzielności majątkowej jaka obowiązuje w małżeństwie skarżącego oraz to, że nieruchomość stanowiąca przedmiot opodatkowania stanowi jego wyłączną własność. Strona w treści sprzeciwu oświadczyła, że jest w stanie ponieść koszty w wysokości 20 zł . Sąd ustalił, że w tut. Sądzie skarżący złożył łącznie 8 skarg, z czego 1 została rozpoznana, a w 6 przypadkach trwa postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy (wpisy wynoszą po 200 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony ten środek traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Ponadto opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 31 lipca 2008r. II FZ 297/08 LEX nr 493855). Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Osoba, która mogłaby skorzystać z pomocy państwa polegającej na zwolnieniu jej od kosztów sądowych, kosztem innych obywateli, powinna przedstawić pełną i rzetelną informację o swojej sytuacji majątkowej. Skarżący takiej informacji jednak nie przedstawił. Wymaga podkreślenia, to iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 P.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego też względu pismem z 13 maja 2011 r. skarżący został wezwany do przedłożenia: - wyciągu ze wszystkich rachunków bankowych swoich i żony za ostatnie dwa miesiące, - odpisu zeznań podatkowych swoich i żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. , - dokumentu potwierdzającego wysokość i źródło dochodów żony skarżącego, bądź oświadczenie o źródle i wysokości jej dochodów, - oświadczenia o miesięcznych kosztach utrzymania rodziny skarżącego. Skarżący w zakreślonym terminie dokumentów tych nie przedłożył. Nie przełożył ich również do sprzeciwu. W ocenie Sądu skarżący w ogóle nie udowodnił ( nie wykazał) ani nawet nie uprawdopodobnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona ograniczyła się do lakonicznej informacji dotyczącej braku środków finansowych będących w jej dyspozycji. W ocenie Sądu strona w ogóle nie wykazała w jakiej sytuacji majątkowej się znajduje. Pomimo wezwania o przedłożenie odpisów zeznań podatkowych swoich i swojej żony w podatku dochodowym za 2010r., skarżący przesłał wyłącznie PIT-11 wystawiony za 2010r. przez F Sp. z o.o. Również pomimo wezwania o przedłożenie wyciągu ze wszystkich rachunków bankowych swoich i żony za ostatnie dwa miesiące - dokumentów tych strona nie przedłożyła ograniczając się tylko do przedłożenia elektronicznego zestawienia operacji za okres [...] kwietnia 2011 do [...] maja 2011 r. Pomimo wezwania strona nie przedłożyła żadnych dokumentów dotyczących źródła oraz wysokości dochodów żony skarżącego. Strona nie przedłożyła nadto – pomimo wezwania - oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny skarżącego. Strona również nie przedłożyła dokumentów ani nawet nie złożyła oświadczeń obrazujących całokształt sytuacji majątkowej swojej żony, ograniczając się do załączenia oświadczenia małżonki z dnia [...] maja 2011 r., iż nie wyraża zgody na przekazywanie jakichkolwiek informacji na temat dochodów czy rachunku bankowego. Wprawdzie w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednak nie oznacza to, że skarżący nie ma obowiązku wykazania źródeł przychodów czy też wskazanie majątku swojej współmałżonki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe jest niezbędne do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W rozpoznawanej sprawie we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje żona oraz dwie córki (16 i 13 lat). Z przedłożonego aktu notarialnego z dnia [...] września 1995 r. wynika, że skarżący ze swoją żoną zawarli umowę majątkową małżeńską, w której wyłączona została wspólność ustawowa. Podkreślić należy, że niezależnie od ustroju majątkowego, który obowiązuje w danym związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Jak wyżej wskazano, brak w aktach jakichkolwiek dokumentów, których analiza umożliwiłaby dokonanie oceny sytuacji majątkowej współmałżonki wnioskodawcy. Skarżący uchylił się od wskazania z jakiego tytułu żona uzyskuje przychody - czy jest to stosunek pracy, służbowy, czy też prowadzona działalność gospodarcza i pominął zupełnie kwestię wysokości tego przychodu. Nie złożył również zeznania podatkowego za ubiegły rok ani swojego ani współmałżonki. Powyższe informacje są niezbędne do ustalenia jaka w rzeczywistości jest sytuacja majątkowa skarżącego i czy rzeczywiście nie może on ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Ustrój majątkowy małżeński nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Skarżący pomimo ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku, nie wykazał jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jego żony, nie nadesłał żadnych dokumentów czy chociażby oświadczeń w tym zakresie. Skarżący jedynie stwierdził, że pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej i przedłożył jej oświadczenie, iż nie wyraża ona zgody na przekazywanie jakiejkolwiek informacji na temat swoich dochodów czy informacji z osobistego rachunku bankowego (k-47 akt sądowych). Poprzez to Sąd nie ma podstaw do stwierdzenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a w konsekwencji do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowiedzenia powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Oznacza to, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). W związku z powyższym należy przyjąć, ze w sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawi swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób wyczerpujący i jasny, wszelkie wątpliwości przemawiają na jego niekorzyść. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Mając powyższe na uwadze oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.