I SA/Go 333/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M s.c. M.M., A.F. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M s.c. M.M., A.F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. postanawia: zwolnić skarżącą Spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 1.000 (tysiąc) złotych. M M.M., A.F. spółka cywilna, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 30 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Go 333/17. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 7.836 zł, spółka złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. Z zawartych w formularzu PPPr informacji wynika, że z uwagi na wstrzymanie zwrotu podatku VAT za miesiąc sierpień 2014 r. w kwocie 1.970.524,64 zł, a także wrzesień 2014 r. w kwocie 1.560.517,00 zł, skarżąca Spółka, jak i jej wspólnicy stali się całkowicie niewypłacalni. Wszczęto przeciwko nim postępowania egzekucyjne. Spółka nie posiada żadnego majątku, środków finansowych i środków trwałych. W maju 2015 r. zawiesiła działalność gospodarczą. W 2016 i 2017 r. nie osiągnęła żadnych dochodów i kosztów związanych z prowadzeniem działalności. Za 2016 r. nie sporządzała bilansu. Spółka posiada 8 rachunków bankowych z "zerowym" stanem środków każdy. Wspólnicy oświadczyli nadto, że Spółka posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek na łączną kwotę prawie 2 mln zł. Jednocześnie, każdy ze wspólników skarżącej Spółki złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi (PPF). Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.M. wynika, że jest żonaty. Wspólnie z żoną i dwójką dzieci (lat 9 i 15) prowadzą gospodarstwo domowe. Osiąga on dochód z tytułu emerytury wojskowej w kwocie netto 689,90 zł oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu w wysokości 195 zł miesięcznie. Z kolei żona, jako nauczyciel, uzyskuje dochód netto 3.726,50 zł miesięcznie. Oświadczył on nadto, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym. Dodał, że wszystkie bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego pokrywa jego żona. W oświadczeniu nadesłanym 13 lutego 2018 r. w sprawie I SA/Go 15/18, małżonkowie M. określili swoje bieżące wydatki miesięczne na łączną kwotę około 1.621,50 zł (gaz, prąd, abonamenty telefoniczne, telewizja, odpady komunalne, Internet, woda, zajęcia karate córek, nauka śpiewu). Korzystają z samochodu [...] rok prod. 2014. Miesięczny koszt jego utrzymania wynosi 1.309 zł. Z przedłożonego do ww. akt zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016r. wynika, że M.M. osiągnął przychód w wysokości 57.955,23 zł i poniósł koszty w wysokości 528,43 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 57.426,80 zł. Z kolei K.M. w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 63.177,89 zł i poniosła koszty jego uzyskania w kwocie 1.335,00, co pozwoliło uzyskać dochód w 61.842,89 zł. Z oświadczenia z [...] lutego 2018 r. wynika, że poza dochodami wymienionymi w formularzu PPF, państwo M. otrzymują: świadczenie z programu Rodzina 500+ oraz alimenty na dzieci w wysokości 1858,66 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A.F. -drugiego ze wspólników spółki cywilnej M oraz z dokumentów złożonych do sprawy I SA/Go 15/18, wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną S.W. oraz 18-letnią córką N.. Jest właścicielem domu o powierzchni 138,00 m², który ma obciążoną hipotekę oraz samochodu osobowego [...] rok produkcji 2012, który to pojazd został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wszystkie wydatki związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego określone na kwotę około 2.335 zł (kredyt hipoteczny za dom, gaz, prąd, woda, telefon, telewizja, Internet, odpady komunalne) pokrywane są z dochodów S.W.. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. wynika, że S.W. uzyskała przychód w wysokości 203.369,15 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 163.702,28 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 39.666,87 zł. A.F., jak oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie jest też zarejestrowany jako bezrobotny. Pomaga konkubinie w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej czy innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podnieść też należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez stronę skarżącą uznać należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Spółki od wpisu od skargi w całości. Co prawda spółka cywilna M wskazała, że nie prowadzi działalności, bo w maju 2015 r. ją zawiesiła. Nie posiada majątku, środków finansowych i środków trwałych. W związku z wstrzymaniem jej zwrotów w podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2014 r. Spółka zaprzestała regulować swoje zobowiązania. Jej zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek wynoszą prawie 2 mln zł, a przeciwko niej wszczęto liczne postępowania egzekucyjne. Jednakże w tym miejscu należy zauważyć, że jednocześnie z kondycją finansową spółki cywilnej należy ocenić sytuację finansową jej wspólników. W myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r. poz. 380), wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy, przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że M.M. nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym, i to żona pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego. M.M. uzyskuje jednak dochody z tytułu emerytury wojskowej oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu. Nadto K.M. uzyskuje dochód z umowy o pracę oraz z tytułu alimentów na dzieci. Otrzymują również świadczenie z programu "Rodzina 500+". Z kolei A.F. posiada dom obciążony hipoteką, zaś samochód został zajęty przez organ egzekucyjny. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z konkubiną S.W., która posiada działalność gospodarczą. Z przedłożonych dokumentów wynika, że S.W. w 2016 r. uzyskała dochód w wysokości 39.666,87 zł. Zgodnie z oświadczeniem A.F., to ona ponosi wszystkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, leczeniem, spłatą zobowiązań itp. Jak ustalono w wyniku analizy jej rachunku bankowego prowadzonego przez [...], dokonuje wpłat własnych, kilka w miesiącu, na różne kwoty: w styczniu 2018 r.- łącznie 5.800 zł grudniu 2017 r. – 6500 zł listopadzie 2017 r. 4000 zł. Powyższe świadczy, że S.W. czy A.F. posiadają inne, znaczne źródła dochodów bądź oszczędności, poza systemem bankowym. Na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie o sygn. akt I SA/Go 15/18, a także innych postępowaniach prowadzonych w tutejszym Sądzie ze skarg M s.c. i jej wspólników (I SA/Go 427/17, 471/17, 143/17), uznać należy, że wprawdzie spółka cywilna M znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi, to jej wspólnicy nie wykazali braku możliwości pokrycia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jak bowiem wykazano, wspólnicy bądź osoby pozostające z nimi we wspólnych gospodarstwach zapewniają warunki mieszkaniowe, posiadają stałe źródła dochodów, z których pokrywane są bieżące wydatki, i to nie tylko te niezbędne, konieczne, ale także spłaty salda bankowego, kredytów na dom. Zauważyć w tym miejscu należy, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Nadto wskazane wyżej wpłaty gotówkowe na konta bankowe, dokonywane przez A.F. i S.W., utrudniają pełną analizę ich stanu majątkowego. Zauważyć też należy, że wspólnicy nie postawili spółki w stan likwidacji, a jedynie zawiesili działalność, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe nie zostało zakończone i będzie kontynuowane. W takiej sytuacji aktualność zachowuje pogląd, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo, które zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13). Mając jednak na względzie wysokość ustalonego w niniejszej sprawie wpisu na kwotę 7.836 zł, uznać należy, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wspólników skarżącej Spółki. Na uwadze należy mieć również okoliczność, że nie skarżąca spółka zobowiązana została do uiszczenia wpisów także w innych postępowaniach sądowych. Z tego też względu, a także celem zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu, przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 1.000,00 zł. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.