I SA/Go 337/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2016 r. wniosku E.L. – S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E.L. – S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok postanowił: 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Do skargi na decyzję wymienioną w sentencji postanowienia, skarżąca dołączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczeń oraz dokumentów złożonych przez skarżącą jak i jej męża w równolegle prowadzonej sprawie z jego skargi (sygn. akt I SA/Go 340/16) wynika co następuje. Skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 111 m. kw. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej wynoszącego netto 2570,08 zł oraz emerytury otrzymywanej przez skarżącą, a wynoszącej netto 2262,09 zł. Miesięczne stałe wydatki małżonków skarżąca określiła na 4634,44 zł, zaliczając do nich również ratę kredytu hipotecznego w wysokości 928,72 zł. Skarżąca ani jej mąż nie mają oszczędności. W tak ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, jej wniosek zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim jakiego przyznania domaga się skarżąca, przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w jakiejkolwiek części. Prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje natomiast, gdy osoba występująca o jego przyznanie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą jednak jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Koszty sądowe jako należności Skarbu Państwa winny mieć prymat wśród tych wydatków stron, które nie służą koniecznemu utrzymaniu. W konsekwencji, strona posiadająca stałe źródło dochodów winna poczynić oszczędności w swoich wydatkach do granic zabezpieczenia podstawowego utrzymania, tak by w maksymalnym możliwym zakresie partycypować w kosztach postępowania. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, przesłanki jego zastosowania powinny być interpretowane ściśle, a pomoc finansowa ze strony Skarbu Państwa będzie przysługiwała tylko osobom, które nie mogą z przyczyn związanych z obiektywnie złą sytuacją finansową pozyskać środków koniecznych do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu sądowym (zob. np. post. NSA z 16 kwietnia 2008 r. II OZ 326/08). Z dokumentów i oświadczeń skarżącej nie wynika by nie było jej stać na pokrycie kosztów postępowania w jakiejkolwiek części. Wprawdzie małżonkowie deklarują, że nie mają oszczędności, lecz posiadają stałe dochody (w sumie 4.832,17 zł netto miesięcznie), z których finansują m. in. wydatki na telewizję, internet czy raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup domu mieszkalnego (928,72 zł miesięcznie). W tym kontekście należy podkreślić, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami do granic zaspokojenia podstawowych wydatków. Oświadczenia i dokumenty przedstawione przez skarżącą i jej męża potwierdzają, że małżonkowie nie mają zaległości płatniczych i na bieżąco finansują wszystkie swoje wydatki, w tym, jak wskazano wcześniej, te wykraczające poza podstawowe potrzeby. Tymczasem, co podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zobowiązania prywatne takie jak np. rata kredytu hipotecznego nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Akcentuje się również, że utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, co jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (post. NSA z 16 marca 2011 r. II FZ 22/11 LEX 783814). Przy uwzględnieniu jednak, że równolegle z niniejszą sprawą, prowadzona jest sprawa ze skargi męża skarżącej, uznano za zasadne zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł. Odmówiono jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym również wniosku o ustanowienia pełnomocnika, przyjmując, na podstawie oceny zdolności płatniczych skarżącej, że wydatek na wynagrodzenie radcy prawnego nie będzie stanowił istotnego uszczerbku majątkowego dla niej i jej męża. Z powyższych względów postanowiono jak w sentencji (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).