I SA/Go 347/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: 1. Zwolnić skarżących od kosztów sądowych. 2. Oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący zgodnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynikało, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują uczącego się syna. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98m2. Nie posiadają żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.418,84 zł (oświadczenie z [...] sierpnia 2018 r. złożone w sprawie o sygn. akt I SA/Go 350/18) oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 669,84 zł. Otrzymują również zasiłki pielęgnacyjne w kwocie 306 zł. Obok normalnych kosztów utrzymania ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów oraz rehabilitacją. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazali: raty kredytów 1000 zł, gaz 180 zł, prąd 400 zł, woda 300 zł, media 160 zł. Należy zwrócić uwagę, że sytuacja wnioskodawców jest znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SA/Go 105/17, 213/17, 324/17, 329/17, 342/17, 68/18, 174/18 175/18, 207/18, 208/18). W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach stwierdzić należy, że ich sytuacja nie uległa zmianie. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Wobec powyższego, w ocenie referendarza, zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich oświadczeń i dokumentów oraz akt innych postępowań wynika, że nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Zauważyć należy, że zwolnienie skarżących jedynie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi nie stanowi przeszkody w składaniu przez nich wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych na późniejszych etapach postępowania. Opisana sytuacja materialna skarżących nie daje podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.