I SA/Go 349/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2012 r. wniosku J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Przedmiotem skargi J.K. (skarżącej) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej, którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008 rok na 76.913 zł. Taką też wartość przedmiotu zaskarżenia określiła sama skarżąca (k. 13 akt sądowych). Do skargi skarżąca dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 13 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jej majątek obciążają zaległość podatkowa w podatku od towarów i usług w wysokości 9.232 oraz grzywna i koszty postępowania w sprawie karnej skarbowej. Z powodu nieuiszczenia tych należności wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne, w którym zajęto jej rachunki bankowe oraz ustanowiono hipotekę na nieruchomościach. Zajęcia te spowodowały problemy z regulowaniem należności wynikających ze zobowiązań zaciąganych w związku z działalnością gospodarczą. Podała, że obciąża ją 269.500 zł z tytułu kredytu hipotecznego, 36.700 zł z tytułu kredytów obrotowych, 13.567 zł z tytułu "zajęć komorniczych wobec kontrahentów" i 60.000 zł z tytułu -jak to określono - "przeterminowanych zapłat". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że mieszka wraz z mężem oraz trzema synami (w wieku 12, 9 i 4 lat). Nie ma oszczędności. Jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 110 m kw. oraz działki o powierzchni 600 m kw., jak również działki budowlanej o powierzchni 741 m kw. Źródłem utrzymania rodziny skarżącej są dochody z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Ich wysokość w całym 2011 roku skarżąca określiła na 25.724,07 zł, a za pierwszy kwartał 2012 roku na 8.515,19 zł. Średni dochód miesięczny rodziny skarżącej w bieżącym roku określono na 2.450,79 zł. Wraz z wnioskiem oraz w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej skarżąca przedstawiła m. in.: - zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z [...] października 2011 r., gdzie jako zobowiązanych wskazano skarżącą i jej męża, a kwota należności wraz z odsetkami wynosi 13.567,17 zł (k. 17), 2 Sygn. akt I SA/Go 349/12 wezwania do zapłaty oraz rozliczenia wystawione przez wierzycieli skarżącej z których wynikają wymagalne zobowiązania skarżącej w wysokości 45.104,99 zł (k. 18-23), zeznanie podatkowe w podatku dochodowym swoje i męża za 2011 r., gdzie zadeklarowano dochody małżonków brutto w łącznej wysokości 26.051,98 zł (k. 44-51), wyciągi z czterech rachunków bankowych skarżącej i jej męża, z których wynika, że małżonkowie K. nie mają oszczędności oraz że spłacają raty dwóch kredytów w wysokości 251,68 zł oraz 1.195,03 zł, wydruk z ksiąg rachunkowych zatytułowany "struktura przychodu" z którego wynika, że za luty, marzec i kwiecień 2012 roku skarżąca poniosła stratę z prowadzonej działalności wynoszącą 1.658,47 zł (przychody: 189.730,90 zł, koszty: 191.389,37 zł) wraz z potwierdzającym te wartości wydrukiem z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz deklaracjami miesięcznymi w podatku od towarów i usług VAT-7 (k. 106-112), oświadczenia skarżącej wskazujące, iż miesięczne stałe wydatki rodziny skarżącej wynoszą ok. 5.100 zł (k. 113), że jej mąż w 2012 roku nie uzyskał jakichkolwiek dochodów (k. 114), oraz że jest właścicielką czternastoletniego samochodu [...] o wartości 8.000 zł Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje w razie wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie wykazała powyższych przesłanek. Należy bowiem pamiętać, że zasadą jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Koszty sądowe jako należności Skarbu Państwa winny mieć prymat wśród tych wydatków stron, które nie służą koniecznemu utrzymaniu. W konse kwencji, strona posiadająca stałe źródło dochodów winna poczynić oszczędności w swoich wydatkach do granic zabezpieczenia podstawowego utrzymania, tak by w mak symalnym możliwym zakresie partycypować w kosztach postępowania. 3 Sygn. akt I SA/Go 349/12 Należy w tym miejscu przypomnieć, że z art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony (o czym skarżącą pouczono). W razie jednak, gdy treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawiera danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwa wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustaienia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompietny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Skarżąca natomiast - pomimo wezwania wystosowanego do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. - nie przedstawiła wyciągów ze wszystkich swych rachunków bankowych. Nie przedstawiła bowiem wyciągów z rachunku o końcówce numeru [...], podczas gdy z wyciągu bankowego z rachunku skarżącej w baku "[...]" S.A. wynika, że ów rachunek jest uznawany o kwoty przelewane z właśnie z rachunku o końcówce numeru [...], a nadawcą przelewów jest skarżąca. Tym samym zaniechała przedstawienia istotnego dowodu uniemożliwiając w efekcie poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej. 4 Sygn. akt i SA/Go 349/12 Dalsze wątpliwości budzi również zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o wysokości dochodów. Skarżąca podała tam, że jej średnie dochody miesięczne za pierwsze trzy miesiące bieżącego roku wyniosły 2.450,79 żł. Przedstawione na wezwanie wystosowane w trybie art 255 p.p.s.a. wydruki z ksiąg rachunkowych nie potwierdzały tej wysokości dochodów. Z kolei w świetle oświadczenia o uzyskiwaniu tego rzędu dochodów i w świetle deklarowanego braku oszczędności, wątpliwości co do rzeczywistego stanu posiadania skarżącej nasuwa oświadczenie o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Wydatki miesięczne przekraczające 5.000 zł nie znajdują bowiem pokrycia w deklarowanych zasobach oraz dochodach skarżącej i jej męża. Należy to odnieść do dochodów tegorocznych oraz wynikających z zeznania podatkowego za rok 2011. Powyższe rozbieżności mogą uprawniać wniosek o posiadaniu przez skarżącą niewskazanych we wniosku źródeł finansowania wydatków. Podobnie nie można uznać, by za zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia przez małżonków K. znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I 02 783/11 LEX 984400). Akcentuje się również, że utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, co jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (post. NSA z 16 marca 2011 r. II FZ 22/11 LEX 783814). Argumentacja wniosku o licznych zobowiązaniach kredytowych nie mogła zatem stanowić samodzielnej podstawy do uwzględnienia żądania skarżącej. W tym stanie rzeczy postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy. 5