I SA/Go 354/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Barbara Rennert Protokolant Specjalista Marta Surmacz-Buszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi A.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2002 r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2009r. o nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] grudnia 2008r. nr [...] ustalającą odpowiedzialność A.Ł. - byłego członka zarządu "E" Sp. z o.o. za zaległości podatkowe w/w podmiotu z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2002r. w kwocie należności głównej 16.447,50 zł, odsetek za zwłokę w wysokości 12.890,00 zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości 1.115,20 zł. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym: W wyniku nie dopełnienia obowiązku ustawowego przez Przedsiębiorstwo "E" Sp. z o.o. zapłaty - w przewidzianym terminie - podatku od towarów i usług w wysokości 18.293 zł, wynikającego ze złożonej deklaracji VAT-7 za IV kwartał 2002r., Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2003r. W toku dokonanych czynności egzekucyjnych przedmiotowa zaległość podatkowa, w wyniku przerachowania, uległa nieznacznemu zmniejszeniu do kwoty 16.447,50zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił się z wnioskiem do Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym o prowadzenie przeciwko dłużnikowi Przedsiębiorstwu "E" Sp. z o.o. - na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] - postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2004r. - Komornik Sądowy Rewiru przy Sądzie Rejonowym umorzył postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku Spółki, uzasadniając, że Przedsiębiorstwo "E" Sp. z o.o. od ponad roku nie wykonuje działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, jak również nie realizuje żadnych zleceń oraz robót. Ponadto, nie posiada mienia ruchomego podlegającego zajęciu, w tym m.in. pojazdów mechanicznych, wartościowego sprzętu czy narzędzi wyszczególnionych w wykazie środków trwałych oraz nie jest właścicielem żadnych nieruchomości. W deklaracjach składanych w Urzędzie Skarbowym nie wykazuje dochodów, rachunek bankowy Spółki wykazuje zerowe saldo. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z [...] grudnia 2008r. orzekł o odpowiedzialności podatkowej A.Ł. - byłego członka zarządu "E" Sp. z o.o. za zaległości podatkowe w/w podmiotu z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2002r., powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, że A.Ł. pełnił funkcję członka zarządu Przedsiębiorstwa "E" Sp. z o.o. zarówno w czasie, w którym powstało przedmiotowe zobowiązanie podatkowe w/w Spółki jak i w okresie, gdy przekształciło się ono w zaległość podatkową. Pismem z [...] marca 2003r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa "E" Sp. z o.o. z uwagi na niewypłacalność dłużnika. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Rejonowego - odnośnie uzupełnienia we wskazanym zakresie w/w wniosku w sprawie sygn. akt: V U 27/03 – A.Ł., pismem z dnia [...] maja 2003r., zwrócił się z prośbą o przedłużenie wyznaczonego przez Sąd terminu do przedłożenia żądanych dokumentów oraz o zwolnienie z uiszczenia wpisu i zaliczki na koszty postępowania w łącznej kwocie 30.200,00 zł z powodu braku środków pieniężnych. Sąd nie przedłużył skarżącemu w/w terminu, a A.Ł. nie wykonał wezwania Sądu i nie przedłożył żadnych wymaganych wezwaniem dokumentów, jak również nie uiścił wpisu sądowego. [...] grudnia 2003r. skarżący powtórnie wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o ogłoszenie upadłości w/w Spółki, który to - zarządzeniem z 5 stycznia 2004r. w sprawie sygn. akt: V GU 50/03 - został zwrócony wnioskodawcy, bez uprzedniego wezwania o jego uzupełnienie i opłacenie - zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze, z powodu braków formalnych i nieuiszczenia wpisu sądowego. Z ponownym wnioskiem o ogłoszenie upadłości w/w Spółki A.Ł. wystąpił [...] września 2004r. Jednakże i ten wniosek, zarządzeniem Sądu Rejonowego z [...] września 2004r., został również zwrócony wnioskodawcy z powodu braków formalnych, w tym także braku wniesienia wymaganej opłaty. Dopiero postanowieniem z [...] kwietnia 2006r. Sąd Rejonowy - w wyniku przeprowadzenia postępowania prowadzonego pod sygn. akt: V GU 11/06 - oddalił wniosek dłużnika złożony [...] lutego 2006r. o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku w/w Spółki - obciążając go kosztami postępowania. Od powyższej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego A.Ł. złożył odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania przez organ I instancji. W odwołaniu wniesionym od w/w decyzji zarzucił: – naruszenie prawa procesowego, tj. art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez nierozpoznanie wniosków dowodowych złożonych przez członka zarządu; – naruszenie prawa procesowego, tj. art. 116 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż członek zarządu nie zgłosił we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, – naruszenie prawa materialnego, tj. art. 116 Ordynacji podatkowej, poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie zachodziły podstawy do zwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności na zasadzie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej. W następstwie przeprowadzonego postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] maja 2009r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 116 Ordynacji podatkowej, skarżący nie wykazał, że w sprawie zachodzą przesłanki wyłączające jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe w/w Spółki. Podał ponadto, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w oparciu o wszechstronnie zebrany i należycie oceniony materiał dowodowy w sprawie, do którego dołączono dokumenty z akt upadłościowych prowadzonych przez Sąd Rejonowy, jak również postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, A.Ł. wniósł o uchylenie w/w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej , ponawiając zarzuty podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, podtrzymał w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Ponawiając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż prowadzone postępowanie podatkowe bez wątpienia wykazało spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek określonych w art. 116 Ordynacji podatkowej pozwalających na orzeczenie o odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe, a skarżący w żaden sposób nie wykazał istnienia przesłanek zwalniających jego z takiej odpowiedzialności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu organy podatkowe dokonały prawidłowych ustaleń, opierając się na treści zebranych w toku prowadzonego postępowania dokumentów i prawidłowo zastosowały obowiązującą regulację prawną. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez organy podatkowe w zakresie pozwalającym na stwierdzenie, że podjęte zostały wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa – j.t. Dz. U. Nr 8, poz. 60). Organ podatkowy poddał analizie wszystkie zebrane w toku prowadzonego postępowania dowody, zaś dokonana przez niego ocena nie była oceną dowolną, lecz oparto ją na całokształcie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Za chybiony uznany więc został zarzut skarżącego naruszenia art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez nierozpoznanie zgłoszonych wniosków dowodowych na okoliczność przyczyn utraty płynności finansowej oraz czasu w jakim nastąpiła trwała utrata zdolności do spłaty zadłużenia przez Spółkę, w tym także dopuszczenia opinii biegłego z zakresu księgowości. Organ podatkowy prawidłowo uznał, że okoliczności te znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w toku postępowania podatkowego materiale dowodowym (dokumenty z postępowania upadłościowego Spółki oraz egzekucyjnego) i wnikliwie rozpatrzone. O tym czy żądany przez stronę dowód ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy decyduje treść normy prawa materialnego determinująca zakres koniecznych dla jej zastosowania ustaleń faktycznych. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi przepis art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2009r.). Stosownie do tej regulacji, "do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2004 r., III SA/Wa 209/04, M. Pod. 2005, nr 4, s. 30). Poza sporem w sprawie jest, że pozytywne przesłanki obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu zostały wykazane przez organ w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości. Prawidłowo bowiem przyjęto, że zobowiązanie podatkowe powstało w czasie pełnienia przez skarżącego A.Ł. obowiązków członka zarządu Przedsiębiorstwa "E" Sp. z o.o. Egzekucja przeciwko Spółce była bezskuteczna - organ egzekucyjny nie ograniczył się tylko do jednego sposobu egzekucji, lecz poszukiwał innych składników majątkowych mogących stanowić źródło zaspokojenia należności podatkowych. Podkreślenia wymaga fakt, iż w toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, z których wynikałoby, że ustalenia organów obu instancji są nieprawidłowe. Spór zatem w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia negatywnych przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu, pełnomocników lub wspólników, których zaistnienie należy wykluczyć, aby orzec o ich odpowiedzialności jako osób trzecich. Istnienie lub nieistnienie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej nie ma charakteru okoliczności uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie postępowania podatkowego, zaś ciężar dowodu ich istnienia spoczywa wyłącznie na członku zarządu. Ordynacja podatkowa definiuje je jako: 1) wykazanie, że we właściwym czasie podmioty te zgłosiły wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez ich winy; 2) wykazanie przez w/w podmioty mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zdaniem Sądu organy podatkowe trafnie oceniły stan faktyczny, opierając się na treści zebranych w toku prowadzonego postępowania dokumentów i ustaliły, że skarżący w żadnym razie w obiektywny sposób nie wykazał, że w sprawie zachodzą przesłanki wyłączające jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki. Przede wszystkim, nie została spełniona pierwsza z w/w przesłanek egzoneracyjnych (zwalniających), gdyż nie doszło do skutecznego zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Spółka złożyła co prawda wnioski o ogłoszenie upadłości, i to aż czterokrotnie; pierwszy nie został merytorycznie rozpoznany, kolejne dwa - zarządzeniami z [...] stycznia 2004r. i [...] września 2004r. Sąd Rejonowy Wydział Gospodarczy zwrócił, z uwagi na nie uzupełnienie w wyznaczonym terminie szeregu braków formalnych, którymi były dotknięte oraz nie uiszczenie wpisu sądowego, zaś w ostatnim przypadku wniosek – oddalił. Sąd oddalił wniosek z [...] lutego 2006r. o ogłoszenie upadłości, gdyż został on złożony w niewłaściwym czasie tj. prawie po upływie trzech lat od utraty płynności finansowej Spółki, w tym m.in. z powodu braku zdolności płatniczych Spółki do regulowania zobowiązań wobec wierzycieli, oraz już po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji prowadzonej do majątku Spółki. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż samo "wniesienie" wniosku, który następnie żadnych skutków prawnych nie wywołał, bowiem został zwrócony ze względu na braki formalne, nie ma waloru egzoneracyjnego i w żadnym razie nie można mówić o spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej. Co prawda w/w przepis nie uzależnia zaistnienia przesłanki odstąpienia od orzeczenia o odpowiedzialności za zobowiązania Spółki członka zarządu od sposobu rozstrzygnięcia przez Sąd wniosku co do jego zasadności (wyrok NSA z dnia 13 lutego 2002 r. sygn. akt SA/Sz 1856/00, LEX nr 83697), ale jednak wniosek ten musi być rozpoznany, co oznacza, że w istocie rzeczy nie chodzi tu o samo jego złożenie, ale – jak stanowi Ordynacja podatkowa – zgłoszenie. Wobec tego, iż skarżący wprawdzie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, i to aż czterokrotnie, to jednak w żadnym przypadku nie dochował należytej staranności w zakresie usunięcia braków formalnych wniosku czy właściwego terminu do jego złożenia, do której był zobowiązany, aby doszło do skutecznego zgłoszenia wniosku. Nadto, Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 18 kwietnia 2007r. w sprawie UK 349/06 (LEX 384349), zgodnie z którym zwrot przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z powodu nieuzupełnienia jego braków formalnych jest równoznaczny z brakiem takiego wniosku. Zatem zwolnienie członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki zależy od wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Z akt postępowania podatkowego wynika, że okoliczności tej skarżący również nie wykazał. Skarżący A.Ł. nie wskazał także mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Stwierdzić zatem należy, że organ ponad wszelką wątpliwość wykazał istnienie przesłanek pozytywnych zawartych w art. 116 Ordynacji podatkowej. Skarżący A.Ł. w żaden sposób nie wykazał spełnienia którejkolwiek z okoliczności uwalniającej go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe jako byłego członka zarządu, pomimo, że inicjatywa w zakresie dowodzenia zaistnienia negatywnych przesłanek tej odpowiedzialności obciąża właśnie jego jako jedynego członka zarządu (wyrok NSA z dnia 6 marca 2003r., SA/Bd 85/03, POP 2003, z. 4, poz. 93). Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podkreśla, iż orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2002r. nastąpiło w sposób zgodny z prawem, i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę. (-) B. Rennert (-) J. Grzęda (-) J. Niedzielski