I SA/Go 373/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Joanna Wierchowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2011r. na skutek sprzeciwu wniosku K.i. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości za 2001 r. postanawia 1. Przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości przekraczającej kwotę 100 złotych; 2. Oddalić wniosek w pozostałej części. 0. W związku z wezwaniem do uiszczenia, ustalonego na 200 zł, wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości za 2001 r. skarżący K.I. złożył wniosek na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych. Powołał się na brak możliwości uiszczenia wpisu ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. W treści wniosku skarżący oświadczył, że jest żonaty, ma dwie córki w wieku 16 i 13 lat oraz że od [...] września 1995r. w jego małżeństwie istnieje rozdzielność majątkowa. Określając stan majątkowy wnioskodawca podał, że należy do niego częściowo zalesiona nieruchomość rolna w [...] o powierzchni 13,5 ha, obciążona hipoteką. Jako dochody skarżący wskazał dochód miesięczny brutto w wysokości 1.386 zł (netto 1.037,34 zł) tytułem wynagrodzenia z umowy o pracę. Skarżący, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej P.p.s.a., o przedstawienie dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów źródłowych bądź oświadczeń co do wysokości dochodów oraz stanu majątkowego jego i żony przedłożył m.in. wyciąg bankowy ze stanem posiadanego konta na dzień [...] maja 2011r. wynoszącym 401,65 zł, zaświadczenie pracodawcy potwierdzające wysokość miesięcznych zarobków, podana we wniosku. Załączył ponadto odpis deklaracji podatkowej za 201 Or. , z której wynika łącznie zadeklarowany dochód za ten okres wynoszący 4.711,76 zł. Podał także, że pomimo umorzenia prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, nie nastąpiło poprawa jego sytuacji majątkowej. Dodatkowo dołączył oświadczenie żony D.I., która podała, że nie zamierza uczestniczyć w postępowaniu, które dotyczy nieruchomości stanowiącej odrębną własność jej męża. W związku z powyższym żona skarżącego odmówiła podania informacji na temat swoich dochodów i sytuacji majątkowej. Po rozpoznaniu wniosku PPF referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 czerwca 2011r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia referendarz sądowy podniósł przede wszystkim, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie 2 domowym współkształtują sytuację finansową osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, sąd rozpoznając sprawę przyznania prawa pomocy jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników i małżonka wnioskodawcy. Wskazał przy tym, że obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również wtedy, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi. W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął, że brak informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwił poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Na nim to bowiem spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a skarżący w tej kwestii nie przedstawił żadnego dokumentu ani oświadczenia. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw, w którym żądał uchylenia w całości postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, wnosząc równocześnie o przyznanie mu całkowitej lub częściowej pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, określając zakres pomocy w ten sposób, że skarżący w wyniku zwolnienia byłby zobowiązany uiścić maksymalnie 10% należnej opłaty, tj. 20 zł z tytułu wpisu. Skarżący podtrzymał ponadto swoje stanowisko dotyczące niemożności poniesienia, jego zdaniem , tak wysokich kosztów sądowych z uwagi na długotrwałe postępowanie egzekucyjne. Dodatkowo podał, że w innej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt l SA/Go 1293/10) został jedynie częściowo zwolniony z kosztów, do kwoty 600 zł , co powoduje, że z jego dochodu pozostanie mu na życie jedynie kwota 437,34 zł, w innej zaś sprawie zwolniono go do kwoty 120 zł , co "wyczerpało całkowicie" jego możliwości płatnicze. Poniesienie kolejnego kosztu zdaniem skarżącego jest fizycznie niemożliwe, gdyż nie posiada on środków. Podał jeszcze, że kolejna wypłata z tytułu wynagrodzenia, w wysokości około 3 1.000 zł, wpłynie na jego konto dopiero [...] lipca 2011r. a do tego czasu skarżący pozostaje praktycznie bez środków do życia. Skarżący wniósł również "o uwzględnienie faktu odrębności majątkowej" jego i żony, dotyczącej także nieruchomości w [...], która to nieruchomość jest przedmiotem zaskarżonego postępowania podatkowego i w tej sytuacji "wyłącznie powinna obciążać stronę skarżącą, bez partycypowania w kosztach jakichkolwiek postępowań współmałżonki czy całej rodziny skarżącego". W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że w jego ocenie, w pełni wykazał, że z uwagi na permanentne prowadzenie wobec niego przez ponad 6 lat postępowań egzekucyjnych (sądowych i skarbowych) nie stać go na poniesienie jakiejkolwiek opłaty sądowej, tym bardziej w wysokości wskazanej przez Sąd. Skarżący wskazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej prowadzenie "normalnego życia", jego aktywa nadal są zajęte na poczet już umorzonego sądowego postępowania egzekucyjnego, jak i na poczet zobowiązań wynikających z decyzji podatkowych, wydanych bez zapewnienia udziału strony w postępowaniu. Według skarżącego jest to sytuacja grożąca pozbawieniem go konstytucyjnego prawa do sądu, ponieważ pomimo przekonania o istnieniu racji i prawa po jego stronie , jest całkowicie zablokowany w możliwości ich udowodnienia z uwagi na brak możliwości poniesienia opłat sądowych, aby móc skorzystać z prawa do sądowej oceny prowadzonych przeciwko niemu postępowań. Powyższe stanowisko skarżący wsparł bardzo obszernymi wywodami odnośnie treści i realizacji prawa do sądu. W nawiązaniu do przyznanego częściowego zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie I SA/Go 1293/10 skarżący dodatkowo wyjaśnił, że oświadczenie jego małżonki o odmowie przedłożenia dokumentów o dochodach oraz o przejęciu przez nią całości wydatków związanych z utrzymaniem rodziny nie oznacza pokrywanie wszystkich kosztów. Wskazał, że z uwagi na znaczne pogorszenie się jego przychodów oraz brak możliwości uzyskiwania dochodów, doszło do znacznego zadłużenia rodziny skarżącego wobec osób i firm trzecich, wynoszącego aktualnie nie mniej niż 20.000 zł. Całość tego zadłużenia będzie musiała zostać spłacona przez rodzinę skarżącego, który poczuwa się do obowiązku uczestniczenia w tej spłacie. Natomiast obecnie nakładane na skarżącego dodatkowe obciążenia w formie wysokich opłat sądowych uniemożliwiają, jego zdaniem, choćby częściową spłatę tego zadłużenia, powodując wręcz pogłębianie się stanu zadłużenia. 4 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został ten środek wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cyt. powyżej przepisu wynika, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie, czy to nastąpiło, należy do oceny Sądu. Mając na względzie powyższe zasady, w oparciu o złożone dokumenty i wyjaśnienia, po analizie okoliczności sprawy, sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie w części od opłat sądowych, a mianowicie od wpisu od skargi w wysokości przekraczającej 100 zł ( należny wpis wynosi 200 zł). Sąd wziął m.in. pod uwagę, że przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, w której skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego. W takiej zaś sytuacji ocena kondycji majątkowej strony musi być oparta na analizie wymaganych na dany moment kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony. W tej 5 mierze nie mógł być pominięty czynnik związany z prowadzeniem licznych postępowań sądowych. Sąd miał jednak również wzgląd na to, że skarżący ma stałe źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę, dysponując co miesiąc kwotą 1.000 zł. Z wyjaśnień zaś zawartych w sprzeciwie , jak i w kontekście oświadczenia żony skarżącego D.I. z dnia [...] maja 2011 r. o spoczywaniu na niej całego ciężaru utrzymania rodziny wynika, że powyższą kwotę skarżący może zadysponować we własnym zakresie, zatem Sąd uznał, że w lipcu 2011 r. będzie możliwe uiszczenie z tych środków wpisu w wysokości 100 zł, a nie tylko 20 zł jak wnosił skarżący. Być może oznaczać to będzie konieczność poczynienia dodatkowych szczególnych ograniczeń w innych osobistych wydatkach skarżącego, niemniej w ocenie Sądu taka sytuacja powinna być postrzegana jako normalna konsekwencja zainicjowanego przez skarżącego postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd przyjął, że domaganie się uiszczenia należnych opłat sądowych w pełnej wysokości może spowodować zbyt duże pogorszenie sytuacji życiowej skarżącego, a bardziej , że może prowadzić do ograniczenia prawa do kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił zatem, jak w sentencji. 6