I SA/Go 389/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 października 2018 r. sygn. akt I SA/Go 389/18 w sprawie ze skargi G sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca G sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca Spółka wskazała, że wskutek wydania [...] lutego 2015 r. decyzji o zabezpieczeniu na majątku podatnika przyszłych zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług i idących w ślad za tym zajęć środków zgromadzonych na kontach bankowych, straciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, która wymagała codziennego przepływu środków na poczet zaliczek na podatek akcyzowy. Wobec zaprzestania wykonywania obowiązków nałożonych na zarejestrowanego odbiorcę wyrobów akcyzowych, cofnięto spółce zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej jako zarejestrowanego odbiorcy wyrobów akcyzowych. Spółka nie dysponuje środkami własnymi na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi. Umowa spółki nie przewiduje dopłat wspólników, a wobec ich sytuacji finansowej w chwili obecnej nie byłoby możliwe uiszczenie wpisu sądowego. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, oświadczenia o majątku i dochodach, nadesłanego bilansu oraz rachunku zysków i strat wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 100.000 zł. Od stycznia 2018 r. nie osiągnęła żadnych przychodów. Zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień [...] września 2018 r. Spółka posiada m.in.: środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 36.959,26 zł, należności krótkoterminowe w wysokości 1.209,02 zł oraz krótkoterminowe aktywa finansowe w wysokości 4.990.572,26 zł (w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w wysokości 56.959,26 zł). Według ewidencji środków trwałych spółka posiada samochód [...] oraz [...]. Postanowieniem z 19 października 2018 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą Spółkę od wpisu od skargi w części przekraczającej 10.000 zł. Referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślił, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci m.in. wykazanych w bilansie inwestycji krótkoterminowych, których wysokość – 4.990.572,26 zł, wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie. W jego ocenie brak bieżących dochodów przy dysponowaniu majątkiem w postaci łatwo zbywalnych aktywów, nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy. Sam fakt zabezpieczenia środków finansowych nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Dodał, że podnoszona przez stronę okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez spółkę, nie może stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Podobnie ocenił fakt zajęcia na zabezpieczenie rachunków bankowych przedsiębiorcy. Powołując się na art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazał, że fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z całkowitą niemożliwością korzystania przez obowiązanego z tego rachunku. Zaznaczył, że spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Spółka, posiadając aktywa o znacznej wartości, nie wykazała - w ocenie referendarza - że podjęła jakiekolwiek czynności w celu przeznaczenia ich na pokrycie kosztów sądowych. Końcowo jednak skonstatował, że z uwagi na zainicjowanie przed tutejszym sądem trzech postępowań w każdym z tych postępowań wysokość wpisu sądowego wynosi 100.000 zł, zasadne jest – w ocenie referendarza - przyznanie spółce prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w części przekraczającej 10.000 zł. W sprzeciwie spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Podkreśliła, że według bilansu posiadała aktywa obrotowe w kwocie 4 990 572,26 zł, które to aktywa stanowi kwota wpłacona tytułem zabezpieczenia na poczet podatku akcyzowego, dotychczas nie rozliczona z uwagi na brak dokumentów, o czym świadczy pismo Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego. Spółka podjęła starania o uwolnienie aktywów, z których mogłaby wywiązać się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, złożyła bowiem wniosek o rozliczenie i zwrot wolnych środków z wniesionego zabezpieczenia na poczet zobowiązania podatkowego. Z rachunku zysków i strat za bieżący okres jasno wynika brak przychodów z działalności gospodarczej, spółka ponosi jedynie niezbędne koszty funkcjonowania, których również nie reguluje na bieżąco. Ponadto analiza wyłącznie jednej strony bilansu, tj. aktywów, nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazała, że środki pozostające do dyspozycji spółki wynoszą zgodnie z zapisem na koncie "kasa" 10 007 zł, co z uwagi na ilość skarg złożonych w tut. Sądzie nie pozwala na zaspokojenie kosztów w wysokości wynikającej ze skarżonego postanowienia. Stwierdziła, że w jej przypadku załamanie płynności finansowej i zdolności do regulowania zobowiązań powstały wskutek decyzji administracyjnych. Spółka do dnia wydania decyzji o zabezpieczeniu na majątku spółki przyszłych zobowiązań w podatku od towarów i usług regulowała bowiem swoje zobowiązania terminowo, a zablokowanie środków uniemożliwiło prowadzenie dalszej działalności gospodarczej. Nie wykazała się wobec tego brakiem przezorności i zapobiegliwości, co mogłoby ewentualnie stanowić przesłankę do odmówienia jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) dalej powoływana jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym, czyli, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1 ). Natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zawarty w art. 246 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za całkowitym zwolnieniem Spółki od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że zasadnie Referendarz sądowy ocenił, że sytuacja finansowa Spółki nie pozwala na poniesienie przez nią całkowitych kosztów postępowania. Zaznaczyć trzeba, że dokonana przez niego analiza sytuacji finansowej była oparta na dokumentach złożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy przez skarżącą Spółkę. W ocenie Sądu trafnie zauważył, że skarżąca ze względu na jednoczesne zainicjowanie trzech postępowań przez tutejszym Sądem, nie może ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem w ocenie Sądu uiszczenie przez skarżącą Spółkę wpisu sądowego w wysokości 10.000,00 zł w każdej ze spraw, nie doprowadzi do przekroczenia możliwości finansowych Spółki. Odnosząc się natomiast do argumentacji towarzyszącej sprzeciwowi podkreślić należy, że zmiana faktycznego stanu kasy z 36.959,26 zł w dniu [...] września 2018 r. na 10.007,00 zł w dniu [...] października 2018 r. nie została poparta żadnym dokumentem, jak również dostatecznie uprawdopodobniona i jako taka nie mogła wywrzeć wpływu na treść wydanego orzeczenia. Także treść pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] października 2018 r. adresowanego do pełnomocnika skarżącej nie potwierdza wyjątkowo trudnej sytuacji Spółki, a wręcz przeciwnie organ informuje, że Spółka nie posiada nierozliczonych środków pieniężnych na rachunku sum depozytowych i opłaty paliwowej oraz brak jest wystawionych zabezpieczeń. Wskazuje jedynie na posiadanie zaległości z tytułu opłaty paliwowej bez wskazania na ich wielkość. Okoliczność posiadania przez Spółkę zaległości o charakterze publicznoprawnym nie jest nowa, była znana w dniu wydawania przez Referendarza postanowienia i stanowiła jedną z wielu okoliczności rozważanych zarówno przez Referendarza jak i przez Sąd przy ocenie zdolności płatniczych Spółki. Podkreślić należy, że z samego faktu posiadania przez Spółkę zaległości nie można wywieść skutku w postaci braku możliwości poniesienia choć w części kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na postawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.