I SA/Go 442/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska – Pastuszko (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Sekretarz sądowy Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi H spółka z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Skarżąca Spółka H Sp. z o.o. (zwana Spółka lub skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2016 r. o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną stanowiącą zajęcie ruchomości. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor Izby Celnej, działając w ramach zlecenia rekwizycyjnego Dyrektora Izby Celnej, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dokonał zajęcia ruchomości – jednego automatu do gier ([...] nr [...]). W związku z dokonaną czynnością sporządzony został protokół zajęcia z dnia [...] czerwca 2016 r. Na powyższą czynność egzekucyjną Spółka złożyła skargę, zarzucając wadliwość dokonanego zajęcia z uwagi na pominięcie w protokole zajęcia godziny przeprowadzonych czynności oraz brak adnotacji, które z zajętych ruchomości mogą być sprzedane bezpośrednio po zajęciu, czy też które ruchomości poborca pozostawia pod dozorem, jak też błędne wskazanie w protokole zajęcia ruchomości jako wierzyciela egzekwowanych należności Dyrektora Izby Celnej. Ponadto skarżąca wskazała, że automaty będące przedmiotem zajęcia są tylko w jej posiadaniu zależnym a właścicielem jest inny podmiot. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżąca m.in. zakwestionowała przepisy rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494), jako wydane bez delegacji ustawowej. W ocenie Spółki stanowi to o niedopuszczalności prowadzonej egzekucji, a tym samym o wadliwości dokonywanych w jej toku czynności. Dyrektor Izby Celnej (zwany również Dyrektor IC lub organ rekwizycyjny) postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną uznając, że została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, podtrzymując w całości zarzuty i argumentację ze skargi na czynność egzekucyjną. Dyrektor Izby Skarbowej (zwany również Dyrektor IS lub organ wyższego stopnia) postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej. W motywach uzasadnienia wskazał, że dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej czynności egzekucyjnej zajęcia ruchomości, nie stwierdził naruszenia prawa. W ocenie organu wyższego stopnia protokół zajęcia ruchomości sporządzony w dniu [...] czerwca 2016 r. zawiera wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia; został sporządzony zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem, określonym jako załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Podkreślając, że zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana w ramach realizacji zlecenia rekwizycyjnego oraz że w ramach skargi na czynności egzekucyjne podlegają rozpoznaniu jedynie zarzuty dotyczące kwestii formalnoprawnych realizacji danej czynności egzekucyjnej, Dyrektor IS potwierdził prawidłowość wskazania w protokole zajęcia z dnia [...] czerwca 2016 r. jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej. Powołał się na obowiązujące od 1 października 2015 r. przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494) wskazując, że zgodnie z jego § 3 w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej, przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. Za nieuzasadniony organ wyższego stopnia uznał również zarzut braku w protokole zajęcia i odbioru ruchomości adnotacji, które z zajętych ruchomości mogą być sprzedane bezpośrednio po zajęciu oraz braku wskazania, które ruchomości pozostawia się pod dozorem zobowiązanego, a które powierza innej osobie. Przytoczył treść unormowania art. 104 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) stwierdzając następnie, że w rozważanej sprawie nie zaistniały okoliczności, o których mowa w § 2 tego przepisu. Ponadto wskazał, że w protokole zajęcia z dnia 1 czerwca 2016 r. egzekutor podał z imienia i nazwiska osoby (tj. funkcjonariuszy pełniących obowiązki w Magazynie Depozytowym przy Urzędzie Celnym), pod dozorem których pozostawia zajęte ruchomości. Zgodził się również z wyjaśnieniami organu rekwizycyjnego w uzasadnieniu jego postanowienia, że nieokreślenie godziny przez egzekutora sporządzającego protokół o zajęciu i odbiorze ruchomości, nie miało istotnego wpływu na prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej. Odnośnie wskazania, że zajęte ruchomości nie są własnością skarżącej Dyrektor IS poinformował, że zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji. Spółka wniosła na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora IS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora IC i formułując następujące zarzuty: - naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji oddalającego skargę na czynność egzekucyjną, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie, czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność skierowana do składnika niebędącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka powinna być uchylona; - naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 67 § pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ rekwizycyjny błędnie określił wierzyciela wskazując, że zajęcie dotyczy tytułu wykonawczego nr [...] i podając jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej, w sytuacji gdy, zgodnie z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest on wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktu administracyjnego powoływanego w tytule wykonawczym, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej; - naruszenie art. 6 i art.8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przejawiające się obciążeniem zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że to organ powinien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej, z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana. Skarżąca podniosła kolejny raz, że rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494) zostało wydane bez delegacji ustawowej, w związku z czym Dyrektor Izby Celnej nie może być wierzycielem w tej sprawie. Dodała, że należy przy tym mieć na względzie, że prawidłowo wystosowane zawiadomienie o zajęciu determinuje prawidłowość samej czynności egzekucyjnej a protokół jako dowód przeprowadzenia tej czynności, musi wiernie obrazować jej przebieg oraz zawierać w swej treści wszystkie elementy obligatoryjne wynikające z art. 67 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej zwanej P.p.s.a.), sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżone postanowienie Sąd uchyla, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozpoznając skargę według wskazanych powyżej kryteriów stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Na wstępie można wskazać, że w art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – powoływanej jako u.p.e.a.), w ustawie tej zdefiniowano czynność egzekucyjną jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, tj. środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. W art. 1a pkt 12 lit.a tiret 12 u.p.e.a. wymieniono jako środek egzekucyjny, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję z ruchomości. Podkreślić również należy, na co zwracały uwagę organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach, że w postępowaniu wszczętym przez Spółkę złożeniem na podstawie art. 54 u.p.e.a skargi na czynności egzekucyjne, które to postępowanie stanowi w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się natomiast o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego (np. wyrok NSA z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 139/09 – dostępne na www.orzeczenia nsa.gov.pl w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390). Nie jest zatem możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, czy też osób trzecich. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie, np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której miałaby występować konkurencyjność przewidzianych w ww. ustawie środków służących ochronie praw zobowiązanego, mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Podkreśla się przy tym szczególnie, że skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny. W ocenie Sądu skarga złożona przez Spółkę do organu rekwizycyjnego nie zawierała zarzutów, które mogły być kierowane w odniesieniu do dokonanej przez ten organ czynności egzekucyjnej. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania za zasadną skargi na czynność egzekucyjną stanowiącą zajęcie ruchomości, dokonanie której potwierdza protokół z dnia [...] czerwca 2016 r. Zajęcie to, dotyczące jednego automatu do gier, dokonane – na podstawie odpisu tytułu wykonawczego w ramach zlecenia rekwizycyjnego Dyrektora Izby Celnej - przez Dyrektora Izby Celnej protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z dnia [...] czerwca 2016 r., nie narusza przepisów prawa regulujących przeprowadzanie zajęcia ruchomości. Protokół zajęcia ruchomości sporządzony w dniu [...] czerwca 2016 r. zawiera wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia, o których mowa w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i sporządzony został zgodnie z wzorem określonym w załączniku nr 11 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015r. sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2015 poz. 2310). W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut określenia w protokole zajęcia niewłaściwie wierzyciela, tj. Dyrektora Izby Celnej. W zaskarżonym postanowieniu zasadnie w tym względzie wskazano, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494), w sprawach niezapłaconych należności, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, a powstałych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. przed 1 października 2015 r., wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej. Z przepisu tego wynika ponadto, że wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. Z odpisu tytułu wykonawczego nr [...] z kolei wynika, że należność pieniężna w kwocie 12.000 zł podlegająca egzekucji ma swoją podstawę w decyzji z dnia [...] marca 2015 r., powstała zatem przed dniem wejścia w życie cyt. rozporządzenia. W tej sytuacji prawidłowo został w protokole zajęcia i odbioru ruchomości z dnia [...] czerwca 2016 r. wskazany jako wierzyciel Dyrektor Izby Celnej. Pamiętać też trzeba, że zaskarżona czynność została dokonana w ramach realizacji zlecenia rekwizycyjnego Dyrektora Izby Celnej nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. dotyczącego dokonania czynności rekwizycyjnych w zakresie składników majątkowych skarżącej znajdujących się na terenie działania Dyrektora Izby Celnej. Po raz kolejny Sąd wskazuje i podkreśla, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne rozpoznaniu podlegają wyłącznie zarzuty dotyczące kwestii formalnoprawnych realizacji danej czynności egzekucyjnej. Tryb określony w art. 54 u.p.e.a. nie jest właściwym do weryfikacji dopuszczalności prowadzonej egzekucji, a rozpatrywanie tego rodzaju okoliczności w ramach skargi na czynność egzekucyjną stanowiłoby naruszenie zasady niekonkurencyjności środków prawnych. Ponadto nie można tracić z pola widzenia faktu, że Dyrektor Izby Celnej w niniejszej sprawie działa jedynie jako organ rekwizycyjny. Odnośnie zarzutu niezamieszczenia w protokole zajęcia z dnia [...] czerwca 2016 r. godziny dokonania czynności egzekucyjnej Sąd podziela stanowisko organu, że nie miało to znaczenia w sprawie. Dodać można, że protokół został sporządzony na (zgodnym ze wzorem w załączniku nr 11 rozporządzenia MF z dnia 30 grudnia 2015 r.) formularzu, w którym w rubryce "Protokół sporządzono ...." jest również objaśnienie "(oznaczenie miejsca, daty i godziny)", niemniej zwrócić trzeba uwagę, że z art. 67 § 4 w zw. z § 2 pkt 9 u.p.e.a. wynika, że protokół zajęcia ruchomości ma zawierać datę wystawienia. Wymóg oznaczenia miejsca, czasu i rodzaju czynności został określony w art. 53 § 1 pkt 1 cyt. ustawy, jednak zdanie wstępne § 1 brzmi następująco: "1. Jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych, który zawiera:". Oznacza to, że w zakresie wymogów protokołu zajęcia przepis art. 67 § 4 u.p.e.a. jest uregulowaniem szczególnym, czego dodatkowym potwierdzeniem jest wskazanie w tym przepisie, że protokół zajęcia "zawiera treść określoną w § 2 pkt 1, 4-6 i 9 oraz w art. 53 § 1 pkt 5, a ponadto:". W związku z powyższym zasadne jest twierdzenie, że podanie godziny w protokole zajęcia ruchomości nie jest wymogiem ustawowym. W kwestii własności zajętych ruchomości wyjaśnienie organu też jest prawidłowe. Ustawodawca przewidział bowiem odrębny tryb weryfikacji tego rodzaju okoliczności. O ile podmiot niebędący zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. może wystąpić do organu egzekucyjnego, w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa, z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.