I SA/Go 474/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2011 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2001 r. postanawia 1. Zwolnić stronę skarżącą od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 100,00 (sto) złotych. 1. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. 6 Skarżący, K.I., zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2011 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w wysokości 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podnosząc, że przeciwko niemu toczą się postępowania egzekucyjne. Oświadczył też, że jest żonaty i wraz z żoną wychowuje dwie córki (w wieku 15 i 12 lat). Skarżący jest właścicielem trzynastoipółhektarowej nieruchomości, która jednak jest obciążona hipoteką. Skarżący nie posiada innego majątku ani oszczędności. Pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 1.386 zł brutto. Skarżący poinformował jednocześnie, że pomiędzy nim i żoną obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przedstawił również wyciąg ze swego rachunku bankowego stwierdzający, że na dzień [...] maja 2011 r. saldo rachunku wynosiło 1.438,99 zł. Złożył też zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia potwierdzające wysokość zarobków deklarowaną we wniosku oraz odpis informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 rok z którego wynika, że łącznie zadeklarowano dochód skarżącego w wysokości 4.711,76 zł. Dołączył nadto oświadczenie żony – D.i., w którym stwierdziła ona, że nieruchomość, której dotyczy postępowanie podatkowe stanowi odrębną własność jej męża, w związku z czym ona nie zamierza uczestniczyć w postępowaniu i odmawia udzielenia informacji na temat swych dochodów i stanu posiadania. Na dowód obowiązującego w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej skarżący przedstawił odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 lipca 2011 r. odmówił K.I. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił przede wszystkim, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, sąd rozpoznając sprawę przyznania prawa pomocy jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników i małżonka wnioskodawcy. Wskazał przy tym, że obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również wtedy, gdy 2 Sygn. akt I SA/Go 474/11 o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi. W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął, że brak informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwił poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Na nim to bowiem spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a skarżący w tej kwestii nie przedstawił żadnego dokumentu ani oświadczenia. Na powyższe postanowienie skarżący, w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia, wniósł sprzeciw. Wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i przyznanie stronie całkowitej lub częściowej pomocy w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy zaznaczył, że przedmiotem zaskarżonego aktu jest nieruchomość poł. w [...], stanowiąca jego odrębny majątek; w tej sytuacji koszty winny obciążać wyłącznie stronę skarżącą, bez partycypowania współmałżonki czy całej rodziny skarżącego. Podtrzymał przy tym swoje stanowisko dotyczące niemożności poniesienia, jego zdaniem, tak wysokich kosztów sądowych. Dodał, że toczące się przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego oraz Urząd Skarbowy uniemożliwiają mu poniesienie kosztów postępowania, a przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, która zawisła przed tut. Sądem. Suma opłat z tytułu wpisów sądowych we wszystkich sprawach znacznie przekracza jego dochody. Kolejna wypłata z tytułu wynagrodzenia, w wysokości około 1.000 zł, wpłynie na jego konto dopiero [...] sierpnia 2011r. a do tego czasu skarżący pozostaje praktycznie bez środków do życia. W jego ocenie, tak wysokie wpisy sądowe znacznie przekraczają jego możliwości finansowe, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, zaś odmowa przyznania prawa pomocy naruszy jego podstawowe, konstytucyjne prawo do sądu zapewniające 3 Sygn. akt I SA/Go 474/11 każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do sądu o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Powyższe stanowisko skarżący wsparł bardzo obszernymi wywodami odnośnie treści i realizacji prawa do sądu. Do sprzeciwu ponownie dołączył oświadczenie małżonki – D.I., która nie wyraziła zgody na ujawnienie jakichkolwiek informacji na temat jej dochodów czy posiadanych rachunków bankowych podkreślając, że niniejsza sprawa sądowa związana jest z nieruchomością należącą wyłącznie do jej męża, którą nabył na długo zanim zawarli związek małżeński, a dodatkowo wyłączyli istniejącą w ich małżeństwie ustawową wspólność majątkową. W związku z czym, ona nie zamierza uczestniczyć w tym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zaś, przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić 4 Sygn. akt ł SA/Go 474/11 zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. W oparciu o całokształt złożonych dokumentów, w szczególności sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy, opartą na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony, Sąd doszedł do przekonania, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu do skargi w wysokości przekraczającej 100,00 zł ( należny wpis wynosi 200 zł). W niniejszej sprawie Sąd wskazuje uwagę na liczne postępowania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego, które doprowadziły do zajęcia komorniczego posiadanych przez skarżącego nieruchomości, wierzytelności firm M sp. z o.o. i V oraz brak posiadanych oszczędności. Sąd wziął pod uwagę również czynnik prowadzenia kilku postępowań sądowych i to, że we wszystkich skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnych wpisów sądowych. Z drugiej jednak strony podkreślić należy, że skarżący ma stałe źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę, dysponując co miesiąc kwotą około 1.000 zł. Z wyjaśnień zaś zawartych zarówno w sprzeciwie, jak z oświadczenia żony skarżącego D.I. z dnia [...] maja 2011 r. i [...] lipca 2011 r. o spoczywaniu na niej całego ciężaru utrzymania rodziny wynika, że powyższą kwotę skarżący może zadysponować we własnym zakresie, zatem Sąd uznał, że w sierpniu 2011 r. będzie możliwe uiszczenie z tych środków wpisu w wysokości 100 zł. Być może oznaczać to będzie konieczność poczynienia dodatkowych szczególnych ograniczeń w innych osobistych wydatkach skarżącego, niemniej w ocenie Sądu taka sytuacja powinna być postrzegana 5 Sygn. akt l SA/Go 474/11 jako normalna konsekwencja zainicjowanego przez skarżącego postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec powyższego Sąd przyjął, że domaganie się uiszczenia należnych opłat sądowych w pełnej wysokości może spowodować zbyt duże pogorszenie sytuacji życiowej skarżącego, a bardziej, że może prowadzić do ograniczenia prawa do kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji. 6