I SA/Go 478/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska - Pastuszko Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Sekretarz sądowy Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany sposobu zabezpieczenia oddala skargę. Skarżący, A.G., wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2015 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2015 r. dotyczące odmowy zmiany sposobu zabezpieczenia. Rozstrzygnięcia organów zapadły na podstawie następującego stanu faktycznego. Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia [...] grudnia 2014 r. o numerach [...], prowadzi postępowanie zabezpieczające skierowane do majątku skarżącego w celu zabezpieczenia realizacji zobowiązań w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy lat od 2009 do 2012. W oparciu o ww. zarządzenia zabezpieczenia organ egzekucyjny w dniu [...] grudnia 2014r. wystawił zawiadomienia nr [...] i nr [...] o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które skierował, odpowiednio do [...] S.A. oraz [...] S.A. Powyższe zawiadomienia zostały doręczone bankom w dniu 15 grudnia 2015 r., a ich odpisy wraz z odpisami zarządzeń zabezpieczenia doręczono skarżącemu w dniu 29 grudnia 2015 r. W toku postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny ustalił składniki, posiadanego przez skarżącego majątku nieruchomego, w związku z czym na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2015r., Sąd Rejonowy: - na podstawie zarządzenia zabezpieczenia nr [...], dokonał wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w [...] (KW nr [...]), na kwotę 99.855,00 zł. - na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o numerach [...] dokonał wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w [...] (KW nr [...]), na łączną kwotę 237.082,50 zł, Pismem z dnia [...] maja 2015 r. skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zmianę sposobu zabezpieczenia, poprzez uchylenie zabezpieczenia na nieruchomości położonej w [...] (KW nr [...]) i zabezpieczenie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2009 r. i 2012 r. na nieruchomościach położonych w [...] (KW nr [...]) oraz [...] (KW nr [...]). Uzasadniając wniosek wskazał, że zgodne ze złożonym oświadczeniem ORD-HZ z dnia [...] października 2014 r. wartość każdej z tych nieruchomości wynosi ok. 1.000.000,00 zł, przy czym nieruchomość przy ul. [...] obciążają oprócz hipoteki zabezpieczającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za 2010 r. (na kwotę 99.855,00 zł) oraz w podatku od nieruchomości (8.473,70 zł), hipoteki zabezpieczające spłacone już zobowiązania podatkowe. Podobna sytuacja dotyczy nieruchomości przy ul. [...], która oprócz hipoteki zabezpieczającej zobowiązanie kredytowe (na kwotę 252.000,00 zł), zobowiązania podatkowe w podatku od środków transportowych (na kwotę 18.516,00 zł) zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za 2011 r. (na kwotę 170.898,00 zł), obciążają również hipoteki zabezpieczające spłacone już zobowiązania podatkowe. W ocenie skarżącego zmiana sposobu zabezpieczenia nie pozbawi Naczelnika Urzędu Skarbowego możliwości zabezpieczenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za lata 2009 - 2012, ponieważ wartość proponowanych jako zabezpieczenie nieruchomości co najmniej dwukrotnie przewyższa wartość ewentualnych hipotek na wskazanych wyżej nieruchomościach. W dniu [...] lipca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie, w którym nie wyraził zgody na zmianę sposobu zabezpieczenia poprzez uchylenie zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...] i dokonania zabezpieczenia na nieruchomościach położonych w [...] oraz ul. [...], dla których ww. Sąd prowadzi księgi wieczyste, odpowiednio nr [...] i nr [...]. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji stwierdził, że wskazane przez skarżącego nieruchomości, położone w [...] i ul. [...] są obciążone hipotecznie na rzecz innych wierzycieli, korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, będącym jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym. Natomiast w odniesieniu do nieruchomości położonej w [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego posiada wpis hipoteczny z pierwszeństwem zaspokojenia roszczenia na kwotę 237.082,50 zł, zatem w przypadku niewykonania przez skarżącego obowiązku w przyszłości, organ egzekucyjny będzie mógł bez przeszkód przeprowadzić egzekucję z nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę korzystającą z pierwszeństwa zaspokojenia. Organ pierwszej instancji podkreślił, że w świetle unormowań art. 70a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku stwierdzenia, że przed dochodzoną należnością pieniężną, pierwszeństwu zaspokojenia podlegają inne wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o wstrzymaniu czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do zajętych rzeczy lub praw majątkowych. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzuca mu obrazę art. 157a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez odmową zmiany sposobu zabezpieczenia. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że wprawdzie ustawodawca w art. 157a powołanej ustawy zawarł stwierdzenie "może" nie nakładając na organy obowiązku zmiany sposobu zabezpieczenia, jednakże nie oznacza to, że działanie organów w przedmiotowym zakresie może być dowolne. Skoro nie istnieją przeszkody do zmiany sposobu zabezpieczenia, to organ nie może w tym zakresie powoływać się na brak obowiązku zmiany sposobu zabezpieczenia, a okoliczność, iż na nieruchomościach położonych przy ul. [...] ustanowione zostały hipoteki korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia, nie oznacza, że organ nie będzie mógł zaspokoić swoich wierzytelności z niniejszych nieruchomości. Skarżący stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego podobnie jak wierzyciele korzystający z pierwszeństwa zaspokojenia, będzie miał prawo wystąpić o egzekucję z nieruchomości, tym bardziej, że wartość nieruchomości przekracza wartość hipotek korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia oraz wartość ustanowionych przez organ hipotek zabezpieczających zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za lata 2009 - 2012. Postanowieniem z [...] października 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 157a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie. Powyższy przepis ma charakter uznaniowy, bowiem nie ustanawia żadnych uwarunkowań ani kryteriów, których wystąpienie może prowadzić do uchylenia lub zmiany sposobu zabezpieczenia. Oznacza to, że do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, przy czym obowiązkiem organu jest należyte, tj. dokładne i wnikliwe rozpatrzenie stanu faktycznego sprawy, rozpatrzenie podnoszonych przez stronę zarzutów i argumentów oraz podjęcie decyzji w przedmiocie żądania strony. Jeżeli zatem organ administracyjny stwierdzi, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na uchylenie zabezpieczenia w żądanym przez stronę zakresie, może w ramach wspomnianego już uznania administracyjnego odmówić uwzględnienia wniosku (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 674/10; wyrok WSA we Wrocławiu z 18 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 809/11, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 161/10, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 99/13). Dalej organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 158 powołanej ustawy, w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia. Podkreślił, iż postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem szczególnym, którego podstawowym celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Postępowanie zabezpieczające z istoty swej wiąże się z pojawieniem pewnych dolegliwości dla podmiotu, którego zobowiązanie podlega zabezpieczeniu. Nie prowadzi ono do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, lecz jedynie stwarza pewne gwarancje, że w przyszłości dojdzie do jego wykonania. Zatem stosując środki zabezpieczające, z jak najmniejszym obciążeniem dla zobowiązanego, organ musi mieć równocześnie na względzie cel ustanowionego zabezpieczenia, jakim jest zachowanie należących do zobowiązanego aktywów majątkowych dla ewentualnej, przyszłej egzekucji należności. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i w sposób poprawny uzasadnił odmowę uwzględnienia żądania. W szczególności poczynił ustalenia dotyczące możliwych do zastosowania środków zabezpieczających i ocenił ich efektywność. Organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że powołane przez skarżącego argumenty nie dają podstaw do zmiany sposobu zabezpieczenia należności podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy lat 2009-2012, poprzez uchylenie zabezpieczenia dokonanego na nieruchomości skarżącego. Zdaniem organu o zasadności podjętego rozstrzygnięcia przemawia przede wszystkim fakt, że nieruchomości wskazane przez skarżącego obciążone są wpisami hipoteki na rzecz innych wierzycieli, którzy korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia swoich roszczeń. Mając przede wszystkim na uwadze obowiązek zabezpieczenia należności Skarbu Państwa, wynikających z decyzji o zabezpieczeniu, a w przyszłości - przy braku dobrowolnego wykonania przez skarżącego obowiązku - konieczność przeprowadzenia szybkiej i skutecznej egzekucji, uzasadnione było zabezpieczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego roszczeń Skarbu Państwa na nieruchomości, na której ustanowiona hipoteka korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia. Zasadność takiego działania związana jest także z przepisem art. 70a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w myśl którego, jeżeli rzecz lub prawo majątkowe, do których skierowano egzekucję, zostały obciążone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny ustala kolejność zaspokojenia dochodzonej należności pieniężnej. W przypadku stwierdzenia, że przed dochodzoną należnością pieniężną podlegają zaspokojeniu inne wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do zajętych rzeczy lub praw majątkowych. Zgodnie z przepisem § 2 tego artykułu, jeżeli hipoteki lub zastawy ustanowione dla zabezpieczenia wierzytelności podlegających zaspokojeniu przed dochodzoną należnością pieniężną, wygasną bez przeniesienia własności zajętych rzeczy lub praw majątkowych, organ egzekucyjny podejmuje wstrzymane czynności egzekucyjne. Na postanowienie organu odwoławczego skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzucił obrazę art. 157a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazując na powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł argumenty wskazane już w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia pozwala stwierdzić, że odpowiada ono prawu a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ramy ww. kontroli wyznaczają przepisy art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) określające, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta odbywa się pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dodać można, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, dotyczy bowiem skargi na indywidualną interpretację podatkową). Wskazać na wstępie należy, że stosownie do art. 157 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014, poz. 1619 ze zm.) organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" (uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia) oznacza, że organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zatem sposób rozstrzygnięcia pozostawiono całkowicie w gestii organu. Ustawodawca w przywołanym art. 157a ustawy egzekucyjnej nie sformułował żadnych uwarunkowań ani kryteriów, których wystąpienie może prowadzić do uchylenia lub zmiany sposobu zabezpieczenia. Tym samym do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, przy czym przed rozstrzygnięcia organ zobowiązany jest do dokładnego i wnikliwego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy oraz podnoszonych przez wnioskodawcę argumentów. Tym samym zakres kontroli dokonywanej przez Sąd jest ograniczony do oceny prawidłowości ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy. W tym zaś zakresie stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy został przez organy należycie wyjaśniony. Postanowienie zawiera wskazanie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów. Uzasadnienie wyjaśnia w sposób przejrzysty sposób rozumowania organów, jest logiczne i spójne. Zgodzić się należy z organami, że podstawowym celem postępowania zabezpieczającego jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Postepowanie to nie prowadzi do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, lecz jedynie stwarza gwarancje, że w przyszłości dojdzie do jego wykonania. Organ podkreślił przy tym, że z tych względów, stosując środki zabezpieczające z jak najmniejszym obciążeniem dla zobowiązanego, powinien mieć na względzie cel ustanowionego zabezpieczenia, jakim jest zachowanie należących do zobowiązanego aktywów majątkowych dla ewentualnej przyszłej egzekucji należności. W ocenie Sądu, treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia bezspornie dowodzi, że materiał dowodowy został oceniony pod kątem zasadności zmiany sposobu zabezpieczenia w odniesieniu do skuteczności i szybkości przeprowadzenia przyszłej egzekucji w sytuacji, gdy skarżący nie wykona dobrowolnie, ciążących na nim zobowiązań podatkowych. Podkreślić należy, że skarżący wnosząc o zmianę sposobu zabezpieczenia należności podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy dotyczące lat 2009-2012, zaproponował uchylenie zabezpieczenia dokonanego na nieruchomości położonej w [...] (KW nr [...]) i zabezpieczenie ich na nieruchomościach, położonych w [...] (KW nr [...]) oraz [...] (KW nr [...]). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało jednak, że na nieruchomości, położonej w [...], Sąd Rejonowy dokonał wpisu w księdze wieczystej nr [...] hipoteki umownej kaucyjnej na kwotę 252.000,00 zł, celem zabezpieczenia spłaty kredytu udzielonego przez [...] S.A., natomiast w księdze wieczystej nr [...] ww. Sąd wpisał na rzecz Prezydenta Miasta hipotekę przymusową zwykłą, w celu zabezpieczenia spłaty zaległości w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 8.473,70 zł. Tym samym zasadnie przyjęły organy, wskazując na treść art. 70a § 1 ustawy egzekucyjnej, że wskazane przez skarżącego nieruchomości obciążone są wpisami hipoteki na rzecz innych wierzycieli, którzy korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia swoich roszczeń, a uwzględnienie wniosku skarżącego nie byłoby działaniem w interesie Skarbu Państwa. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 70a § 1 ustawy egzekucyjnej jeżeli rzecz lub prawo majątkowe, do których skierowano egzekucję, zostały obciążone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny ustala kolejność zaspokojenia dochodzonej, należności pieniężnej. W przypadku stwierdzenia, że przed dochodzoną należnością pieniężną podlegają zaspokojeniu inne wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do zajętych rzeczy lub praw majątkowych. Zgodnie z przepisem art. 70a § 2 ustawy, jeżeli hipoteki lub zastawy ustanowione dla zabezpieczenia wierzytelności podlegających zaspokojeniu przed dochodzoną należnością pieniężną wygasną bez przeniesienia własności zajętych rzeczy lub praw majątkowych, organ egzekucyjny podejmuje wstrzymane czynności egzekucyjne. Tym samym stwierdzić należało, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, co obligowało Sąd do jej oddalenia na podstawie art. 151 P.p.s.a.