I SA/Go 626/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: asesor WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "Q" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "Q" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w zwrotu należności celnych p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 50 zł, 2. w pozostałej części wniosek oddalić. W dniu 7 grudnia 2009 r. "Q" Spółka z o.o. złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] listopada 2009 r. nr [...] wraz z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych – wpisu od skargi, wskazując że nie ma żadnych środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi w niniejszej sprawie, nie ma również żadnych nieruchomości ani majątku ruchomego podlegających spieniężeniu, co umożliwiłoby uiszczenie należnych kosztów sądowych. Podała, że "w związku z ogólną recesją gospodarczą" została zmuszona do znacznej redukcji zatrudnienia (do 4 pracowników z 21 zatrudnionych). Ponadto w oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 554.165,50 zł, a wartość środków trwałych 9.389,80 zł. Według bilansu za ostatni rok obrotowy Spółka miała stratę wynoszącą 702.985,37 zł. Do wniosku zostały dołączone odpisy rocznych zeznań w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za 2007 r. i 2008 r. oraz deklaracji CiT-2 za okres od stycznia do września 2009 r. Dokumenty potwierdzały wykazywanie w wymienionych okresach straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Za trzy kwartały 2009 r. wykazana strata wynosiła 37.620,13 zł. Z przedstawionych deklaracji miesięcznych dla podatku od towarów i usług od czerwca do listopada 2009 r. wynikało, że Spółka w każdym z tych okresów rozliczeniowych deklarowała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym i w każdym miesiącu wartość nabywanych towarów i usług przewyższała wartość podlegającej opodatkowaniu sprzedaży. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynikało zerowe saldo na tym rachunku, jak też zostało potwierdzone prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2010 r. wydanym przez referendarza sądowego skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2010 r. W dniu [...] lutego 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od doręczonego postanowienia. Postanowieniem z dnia 4 marca 2010 r. Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Wskutek złożonego przez skarżącą w ustawowym terminie zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt I GZ 95/10 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, iż Sąd pierwszej instancji wszechstronnie ocenił możliwości finansowe skarżącej. Jedynie ogólnikowo, mało precyzyjnie i bez odniesienia się do konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdził, że Spółka zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ale dotyczy to tylko spraw, w których kwota należnego wpisu nie oscyluje w granicach 100 zł. Stwierdził, że Sąd I instancji biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą dokumenty, okoliczności sprawy i ilość zainicjowanych przez Spółkę spraw nie wskazał jednak jakiego rodzaju były to dokumenty, co przedstawiała ich treść oraz jaki był ich związek z możliwością zrealizowania przez Spółkę obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w konkretnej sprawie. Samo takie stwierdzenie, bez poparcia go zawartą w uzasadnieniu analizą sytuacji skarżącej, nie wskazuje, że Sąd dokonał wszechstronnej oceny kondycji finansowej Spółki. Zarzucił też Sądowi niekonsekwencję wynikającą z tego, że wskazując z jednej strony, że zapłata wpisu w aktualnej sytuacji skarżącej jest możliwa, a z drugiej, że być może będzie to wymagać poczynienia dodatkowych, a nawet nadzwyczajnych starań celem uzyskania środków na uiszczenie wpisu. W rezultacie nie wynikało z tych rozważań, czy strona dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania, czy też środki te ma uzyskać i od czego to ewentualnie będzie zależało, gdyż użył sformułowania "być może". W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przedwcześnie zajął stanowisko w kwestii nieprzyznania Spółce prawa pomocy. Sąd zważył: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem w niniejszej sprawie, skoro złożony przez skarżącego w dniu [...] lutego 2010 r. sprzeciw został wniesiony skutecznie, postanowienie z dnia 9 lutego 2010 r. utraciło moc, a Sąd jest zobowiązany do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 p.p.s.a. m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, a jego zakres częściowy zgodnie z art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a. może obejmować tylko zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosił w niniejszej sprawie skarżący. Przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, jaką jest skarżąca. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy jednostka wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie dotychczasowe koszty postępowania to wpis od skargi (o zwolnienie od tej opłaty skarżąca wnosi) w wysokości 139 zł. Z treści cyt. wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 pkt 2 skarżący winien wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co zdaniem Sądu Spółka wykazała. Jednakże trzeba też zauważyć, że zła sytuacja majątkowa osoby prawnej, która prowadzi bieżącą działalność gospodarczą, sama przez się nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. W działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które wiążą się z koniecznością ponoszenia wydatków finansowych. Do takich zaliczają się również wydatki sądowe konieczne do dochodzenia swoich praw m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wydatki te należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Inne potraktowanie kosztów sądowych Zwolnienie w takiej sytuacji od kosztów sądowych prowadziłoby do kredytowania na uprzywilejowanych warunkach każdego, kto uzna, że wydatki związane stricte z bieżącą działalnością są bardziej istotne niż te, które służą ochronie interesów w postępowaniu przed sądem. Mając na względzie powyższe zasady, w oparciu o złożone przez skarżącą dokumenty a to deklaracje miesięczne VAT za 6 miesięcy, wyciąg bankowy z konta skarżącej za okres od [...] grudnia do [...] stycznia 2010 r. z listą zawieszeń i blokad rachunku, upoważnienie leasingowe wraz z fakturą VAT, jak też z uwagi na okoliczności sprawy, w tym także ilość zainicjowanych aktualnie przez Spółkę spraw przed tutejszym Sądem należało przyjąć, że skarżąca zasługuje na przyznanie prawa pomocy, w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, niemniej nie w pełnej wysokości należnego wpisu, tylko w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł. Zapłata kwoty 50 zł w ocenie Sądu jest możliwa w aktualnej sytuacji skarżącej. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.