I SA/Go 63/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku A.O. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od marca do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Uzasadnienie. Skargą z dnia [...] grudnia 2011r. A.O., reprezentowana przez doradcę podatkowego T.Z., zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] uchylającą decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w całości i stwierdzającą nadpłatę w podatku dochodowym w wysokości 13.365,00 zł, w tym za maj 2009 r. w kwocie 1 .674,00 zł, za sierpień 2009 r. 2.883,00 zł, za wrzesień 2009 r. w kwocie 1.674,00 zł, za październik 2009 r. 8.385,00 zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę w łącznej wysokości 418,00 zł. Zarządzeniem Przewodniczącego wydziału z dnia 6 lutego 2012 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł. Na powyższe zarządzenie skarżąca wniosła zażalenie, które postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 226/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 maja 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do wykonania zarządzenia z dnia 6 lutego 2012 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r., skarżącą wystąpiła do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz mężem i trójką dzieci w wieku od 5 do 10 lat. Podała również, że spłaca należności wynikające z układu ratalnego zawartego z naczelnikiem urzędu skarbowego przy ratach miesięcznych wynoszących 10.000 zł, natomiast ostatnia rata, przypadająca na [...] grudnia 2012 r., wynieść ma 101.567,05 zł. Oświadczyła, iż wraz z mężem są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 8,3720 ha zabudowanej szklarniami. Nieruchomości te są obciążone hipoteką kaucyjną na kwotę 30.000.000 zł. Skarżąca i jej mąż są również właścicielami samochodu [...] o wartości określonej na 80.000 zł oraz maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej. Swój dochód - w oparciu o normy szacunkowe - skarżąca określiła na 17.562,96 zł brutto miesięcznie. Z kolei dochód męża z tytułu umowy o pracę określiła na 3.053,00 zł netto. Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 maja 2012 r., na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270 - dalej jako P.p.s.a.), wezwano pełnomocnika skarżącej do złożenia, w terminie 7 dni, dodatkowo: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej i męża za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wszystkich płatności związanych z prowadzeniem i posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2011 i 2012 roku, oświadczenia o wszystkich posiadanych samochodach, wartościowych ruchomościach oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny (wezwanie - k. 55). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącej przedstawił m. in.: - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "rejestr zakupów" (k. 66, 70) z których wynika, że wartości zakupów wartość ta za okres od początku 2012 r. do końca kwietnia 2012 r. wyniosła 693.084 zł, a za cały 2011 rok: 4.356.387,42 zł - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "rejestr sprzedaży", z których wynika, że wartość sprzedaży za okres od początku 2012 r. do końca kwietnia 2012 r. wyniosła 184.174,47 zł, a za cały 2012 rok: 15.522.299,43 zł - odpisy deklaracji VAT-7 (k. 60 - 65) za: luty 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 1.008 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 113.348 zł brutto); za marzec 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 32.321zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 236.895 zł brutto); za kwiecień 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 149.848 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 90.729 zł brutto). Nadto poinformował, że w 2011 roku skarżąca otrzymała dopłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 197.048,08 zł, które jednak miały stanowić "instrument stabilizacji dochodów rolników, dofinansowaniem (formą zadośćuczynienia) do strat w produkcji rolnej" (k. 58). Wskazał również, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącej wynoszą 5.000 zł. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia podniósł, że podany w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt, że budżet domowy skarżącej obciąża spłata rat układu ratalnego zawartego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego wynoszących 10.000 zł miesięcznie stawia w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącej o braku środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego za możliwością uiszczenia przez skarżącą należnego w sprawie wpisu przemawia analiza złożonych przez nią deklaracji VAT, z których wynika, że skarżąca każdego miesiąca nabywa towary oraz usługi o wartości wielokrotnie przewyższającej wysokość ustalonego wpisu. Stwierdził również, że obciążenie nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu. Jest bowiem jedynie formą zabezpieczenia wierzytelności, a ustanowienie hipoteki nie uprawnia automatycznie domniemania o złej sytuacji majątkowej. W ocenie referendarza sądowego nie można uznać, by za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytów, czego w niniejszej sprawie należy domniemywać na podstawie informacji o zabezpieczeniu hipotecznym na rzecz banku. Trzeba bowiem pamiętać, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania takie jak rata kredytu nie mają przed nimi pierwszeństwa. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając mu: - naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia skarżącej z kwoty wpisu sądowego od skargi, pomimo, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Uzasadniając wniosek wskazał, że dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 17.562,96 zł., jest dochodem statystycznym, ustalonym na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2011 r. w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej. Dochód ten ustala się poprzez przemnożenie powierzchni upraw (w m2) przez ustaloną przez Ministra Finansów normę szacunkową dochodu rocznego. Obliczony iloczyn stanowi dochód roczny do opodatkowania podatkiem dochodowym. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała 1/12 tak obliczonego dochodu, jako dochód miesięczny. W ocenie pełnomocnika skarżącej ten sposób obliczenia dochodów nie odpowiada rzeczywistym dochodom z prowadzonego przez stronę gospodarstwa, na których wysokość ma przecież wpływ wiele niezależnych od strony czynników tj., aura, choroby czy szkodniki roślin. Wskazał również, że realny dochód strony nie odpowiada dochodowi statystycznemu, a dopłaty, które otrzymuje są formą dofinansowania do strat ponoszonych w produkcji rolnej. Stwierdził, że wskazany we wniosku statystyczny dochód jest dochodem brutto, od którego odprowadzany jest podatek według stawki 32%, po przekroczeniu progu 85.528,00 zł dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 260 P.p.s.a.w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Zgodnie z regulacją art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia (choćby częściowego) od uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie zostały przez skarżącą spełnione. Podkreślić należy, że skarżąca nie ustosunkowała się w pełni do wezwania dnia z 22 maja 2012 r., zobowiązującego ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżąca została wezwana do przestawienia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej i jej męża za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wszystkich płatności związanych z prowadzeniem i posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2011 i 2012 roku, oświadczenia o wszystkich posiadanych samochodach, wartościowych ruchomościach oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej przedłożył tylko część wymaganych dokumentów. Nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża. Wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej również nie przedłożył brakujących dokumentów. Wskazać należy, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc powyższe do sytuacji majątkowej skarżącej, w kontekście złożonego przez nią oświadczenia, Sąd stwierdził, że skoro skarżąca podaje, iż osiągany przez nią dochód, zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma charakter statystyczny, to dla miarodajnej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej powinna przedstawić wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych, prowadzonych dla skarżącej i jej małżonka. Poddając ocenie sytuację majątkową skarżącej na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń Sąd doszedł do wniosku, że osiągane przez nią dochody, po uwzględnieniu ponoszonych, wykazanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, kosztów związanych z prowadzoną działalnością (uprawa warzyw) oraz utrzymaniem rodziny są wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w całości. Skarżąca wskazała, że jej dochód statystyczny brutto wynosi 17.562,96 zł, a dochód jej męża 3.053,00 zł netto. Na utrzymaniu mają troje nieletnich dzieci w wieku od 5-10 lat. Zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i we wniesionym sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podkreślał, że prowadzi ona specyficzny rodzaj działalności, jakim jest uprawa warzyw, a jej dochody mają charakter nieregularny i są zależne od wielu czynników, takich jak pogoda, odporność roślin na szkodniki czy choroby roślin. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, osiąga ona dochody regularnie, a jedynie ich wysokość w poszczególnych miesiącach roku może się różnić. Wskazać należy, że prowadzona przez skarżącą działalność ma charakter stały. Zatem wyłączając zdarzenia nagłe, takie jak klęski żywiołowe i inne mające wpływ na załamanie uprawy warzyw jest ona w stanie przewidzieć, jakie środki finansowe będą niezbędne do kontynuowania działalności w kolejnych miesiącach roku. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada szereg maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, których wartość jest znaczna. Są to: opryskiwacz do roślin o wartości ok. 20.000,00 zł, maszyna do mycia szklarni o wartości ok. 300.000,00 zł oraz wózki do pielęgnacji roślin (17 sztuk) o wartości ok. 52.000,00 zł. Fakt, że skarżąca w trakcie prowadzonej działalności dokonuje zakupu nowoczesnych maszyn, modernizując w ten sposób prowadzone gospodarstwo, świadczy o tym, że w perspektywie roku gospodaruje środkami finansowymi tak, że jest w stanie dokonać stosowych zakupów. Podobnie okoliczność, iż skarżąca spłaca układ ratalny w wysokości 10.000,00 zł miesięcznie, nie świadczy o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Powszechnie wiadomo, że organy skarbowe przed zawarciem układu ratalnego biorą pod uwagę możliwości finansowe podatnika. Skoro więc, zawarto ze skarżącą układ ratalny, organy skarbowe doszły do przekonania, iż spłata go w wyżej wskazanej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń finansowych skarżącej w niniejszym postępowaniu, z drugiej zaś szeroko rozumiane możliwości finansowe a zarazem niejasności zaistniałe wskutek niewypełnienia w całości wezwania z dnia 22 maja 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.