I SA/Go 751/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M.R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. Skarżący M.R. ( dalej: skarżący, strona) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] (dalej DIAS, organ odwoławczy) nr [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej : organ I instancji) nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W sprawie wystąpił następujący ustalony przez organy stan faktyczny. Na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzi on postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania z majątku skarżącego zaległości objętych tymi tytułami. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonywał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego w [...], były one skuteczne, lecz z powodu braku środków nie są realizowane. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. organ egzekucyjny złożył także wniosek do Sądu Rejonowego w [...] o wpisanie do rejestru - zajęcia udziałów, skarżącego w spółce "S." sp. z o.o. Ponadto organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego w Przedsiębiorstwie "S." sp. z o.o.. Spółka ta pismem z dnia [...] lutego 2018 r. poinformował, iż skarżący zatrudniony jest na ¼ etatu z wynagrodzeniem 525 zł. Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał także zajęcia wierzytelności pieniężnej, w kwocie 245.205,13 zł należnej skarżącemu od Przedsiębiorstwa "S." sp. z o.o. W odpowiedzi na zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności powiadomił, iż zobowiązania wobec skarżącego rozliczono w związku z zawartymi w dniach [...] grudnia 2017 r. i [...] kwietnia 2018 r. umowami pożyczki, na zasadzie kompensat. Organ I instancji ustalił, że do 22 stycznia 2018r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie "Ślusarstwo - Spawalnictwo". Z deklaracji PIT-36 za 2017 r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej wynika, że skarżący uzyskał dochód w wysokości 1.088.400 zł. Ponadto jest wspólnikiem w firmie Przedsiębiorstwo "S." sp. z o.o. w której posiada 49 udziałów o wartości nominalnej 2.450 zł (wysokość kapitału zakładowego firmy wynosi 5.000 zł). W spółce tej jest zatrudniony na ¼ etatu z wynagrodzeniem 525 zł. Ponadto organ ustalił, że skarżący nie posiada nieruchomości, jest współwłaścicielem samochodu [...] rok prod. 1999, posiada rachunki bankowe w [...] - na ww. rachunkach brak środków na realizację zajęć egzekucyjnych. W dniu [...] stycznia 2018 r. poborca skarbowy spisał ze skarżącym protokół o jego stanie majątkowym, z którego między innymi wynika, że nie posiada i nie jest współwłaścicielem nieruchomości i ruchomości, nie posiada akcji, obligacji, weksli, praw własnościowych ani praw autorskich. Mieszka w [...] w mieszkaniu spółdzielczym, składającym się z 3 pokoi, kuchni i łazienki, którego głównym najemcą lokalu jest jego matka. Pismem z dnia [...] października 2018 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut braku efektywności podjętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego czynności egzekucyjnych. Pełnomocnik wskazywał jako przesłankę do uznania czynności egzekucyjnych za bezskuteczne brak majątku skarżącego, z którego można pokryć koszty egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. organ egzekucyjny określił dłużnikowi zajętej wierzytelności - Przedsiębiorstwu "S." sp. z o.o., na dzień [...] listopada 2018 r., wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności 257.950,.54 zł, wynikającej z zajęcia wierzytelności dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. wraz z odsetkami. Ostatecznie Naczelnik Urzędu Skarbowego, w postanowieniu nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., uznał, iż nie można przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a w konsekwencji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na to postanowienie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zażalenie, DIAS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł na postanowienie organu odwoławczego, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w, której zarzucił : 1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, t.j. art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako: "u.p.e.a."), mające istotny wpływ na treść skarżonego postanowienia, poprzez oparcie zaskarżonego orzeczenia na mglistych, nieskonkretyzowanych, a co najistotniejsze, jedynie probabilistycznych, niepewnych, wnioskach (pro futuro) natury faktycznej, a nie na pewnych i niepodważalnych dowodach oraz szczegółowych kalkulacjach (których po prostu brak), na dzień podejmowania zaskarżonego postanowienia; 2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 59 § 2 u.p.e.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 15 k.p.a., mające istotny wpływ na treść skarżonego w sprawie postanowienia, poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ II instancji wszechstronnego postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz dokonania oceny istnienia przesłanki umorzenia postępowania, a mianowicie: czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego przez Organ II instancji oraz na jego dowolnej, a nie swobodnej ocenie, wbrew naczelnej zasadzie dwuinstancyjności, która nakazywała powtórne przeanalizowanie sprawy, a nie jedynie zweryfikowanie rozstrzygnięcia Organu I instancji; 4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., mające istotny wpływ na treść wydanego w sprawie postanowienia, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jak również niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz merytorycznego rozpoznania istoty sprawy, a w szczególności powołanie się na zdarzenie przyszłe i niepewne, jakim jest trwające, nieostateczne, jak i nieprawomocne, postępowanie odwoławcze dotyczące ustalenia kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności - Przedsiębiorstwo "S." Sp. z o.o., przy czym organ winien skupić się jedynie na składnikach majątkowych będących w posiadaniu zobowiązanego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, a nie na okolicznościach przyszłych, niedających się przewidzieć, probabilistycznych, hipotetycznych. Skarżący w uzasadnieniu między innymi podniósł, że organ II instancji ustalając składniki majątkowe należące do skarżącego, nie zrezygnował z zakwalifikowania do nich wierzytelności pieniężnej należnej skarżącemu od dłużnika zajętej wierzytelności, jakim jest Przedsiębiorstwo "S." Sp. z o.o., w kwocie 245.205,13 zł. Strona skarżąca wskazała, że wierzytelność ta nie została ustalona przez organ egzekucyjny w sposób ostateczny, albowiem do chwili obecnej toczy się postępowanie odwoławcze z zażalenia dłużnika zajętej wierzytelności pieniężnej, którego wyniku przewidzieć nie można. Na dzień wydania ostatecznego postanowienia, brak w obrocie prawnym ostatecznego orzeczenia dot. w/w kwestii, jakże istotnej dla niniejszego postępowania. Zdaniem skarżącego organ II instancji nie ustalił dokładnej kwoty egzekwowanej od zobowiązanego na dzień wydania postanowienia, kosztów egzekucyjnych na ten dzień narosłych, a także nie poczynił jakichkolwiek kalkulacji mających na celu stwierdzenie czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne - art. 59 § 2 u.p.e.a. Nie przedstawił także kwoty wydatków egzekucyjnych lub kosztów egzekucyjnych. Skarżone postanowienie nie bazuje na jakichkolwiek wyliczeniach, a jedynym argumentem organu II instancji pozostaje probabilistyczne stwierdzenie " w związku z powyższym nie można przyjąć, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Dalej skarżący podniósł, że od momentu wniesienia zażalenia ( 2 stycznia 2019 roku) nie podjęto ani jednej czynności, w tym dotyczącej w/w udziałów - nie podjęto też czynności w sprawie, która "trwa", będąc niejako postępowaniem fikcyjnym, "pompowanym" czasowo do nieznanego momentu. Wskazał, że na dzień [...] października 2018 r. stan zaległości skarżącego, dochodzonych w toku postępowań egzekucyjnych w administracji, prowadzonych na podstawie wskazanych powyżej tytułów wykonawczych opiewa na kwotę w łącznej wysokości 964.058 zł. Organ w okresie od dnia [...] kwietnia 2014 r. do dnia [...] października 2018 r. - "uzyskał" od skarżącego wyłącznie kwotę w wysokości 3.000 zł, która to kwota została dobrowolnie wpłacona przez skarżącego w dniu 31 stycznia 2018 r. Na dzień [...] października 2018 r. koszty egzekucyjne związane z prowadzonymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec skarżącego postępowaniami wyniosły łącznie 37.092,27 zł. Zatem, przez okres 5 lat i 6 miesięcy prowadzenia postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu wyegzekwowano łączną kwotę podaną powyżej tj. 3 tysiące złotych. Powyższe obrazuje sposób postępowania organu egzekucyjnego, "skuteczności" egzekucji, a przede wszystkim "zasadności" skarżonego przez skarżącego postanowienia. Skarżący podniósł także, że ewentualna sprzedaż zajętych udziałów w Przedsiębiorstwie "S." Sp. z o.o. (nie nastąpiła do tej pory), nie wpłynie ponadto na znaczące zmniejszenie wydatków egzekucyjnych. Podkreślił, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Skarżący podkreślił, że dokonując oceny przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może osiągnąć dochód lub dysponować innym majątkiem, gdyż istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazał, że prawidłowa ocena okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych przez organ egzekucyjny w toku postępowań objętych w/w tytułami wykonawczymi wskazuje w sposób jednoznaczny, iż prowadzone w stosunku do skarżącego egzekucje należności pieniężnych nie są celowe, albowiem koszty egzekucji znacznie przewyższają kwotę możliwą do wyegzekwowania. Skarżący nie posiada bowiem żadnego majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Zatem podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. Zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 169/10 stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowości. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 169/10 podkreślił, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, zauważyć należy, że odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, uzasadniają w niniejszej sprawie konkretne okoliczności istniejące w momencie orzekania przez organ egzekucyjny i nadal aktualne. Zobowiązany posiada bowiem w Przedsiębiorstwie "S." sp. z o.o., 49 udziałów w łącznej wysokości 2.450 zł jednak jest to wartość nominalna a nie rynkowa udziałów, którą należy jeszcze ustalić. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej na kwotę 245.205,13 zł, należnej skarżącemu od Przedsiębiorstwa "S." Sp. z o.o. Organ odwoławczy w udzielonej odpowiedzi na skargę słusznie podniósł, że bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje argumentacja skarżącego, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, tj. [...] sierpnia 2019 r., toczyło się postępowanie odwoławcze wszczęte zażaleniem Przedsiębiorstwa "S." Sp. z o.o. i brak było w obrocie prawnym ostatecznego orzeczenia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności, wynikającej z zajęcia wierzytelności przysługujących skarżącemu od Przedsiębiorstwa "S." Sp. z o.o. Brak ostatecznego postanowienia dotyczącego powyższej kwestii, w dniu wydania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nie stanowił przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego. Ponadto w udzielonej odpowiedzi na skargę wskazano, że postanowieniem z dnia [...] października 2019 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2018 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 257.950,54 zł, należnej skarżącemu od Przedsiębiorstwa "S." sp. z o.o., co tylko potwierdza zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Reasumując skarżący posiada obecnie jeszcze majątek w postaci wartości udziałów oraz wierzytelności, z którego można będzie obecnie prowadzić egzekucję i uzyskać kwoty znacznie przewyższające wydatki egzekucyjne. Powyższe, w ocenie Sądu, eliminuje możliwość stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Biorąc pod uwagę powyższe na podstawie art.151 P.p.s.a , skargę należało oddalić.