I SA/Go 79/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stefan Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku A.C. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący A.C., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów Zarządzeniem z dnia 18 lutego 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1805 zł. W odpowiedzi na otrzymane wezwanie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W dołączonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że nie ma majątku, mieszka sam i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę (w wymiarze 1/8 etatu) w wysokości 150 zł netto. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") wezwano skarżącego by w terminie 7 dni złożył : - wyciągi ze swoich wszystkich rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - odpis zeznania podatkowego skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 rok (jeżeli zostało sporządzone), - zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia netto skarżącego z ostatnich 3 miesięcy, oświadczenie o miesięcznych kosztach utrzymania obejmujące wyszczególnienie kwot przeznaczonych na określone cele z podaniem źródła finansowania wydatków. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżący przedłożył dokument potwierdzający deklarowaną we wniosku wysokość wynagrodzenia. Z przedstawionych informacji wynikało, że skarżący od połowy 2012 roku pozostawał na utrzymaniu matki, z którą mieszka a w latach 2011 i 2012 uzyskiwał dochody ze zlecenia, które jednak przeznaczył w całości na spłatę pożyczki. Na dowód tego przedstawił odpis "umowy zwrotu pożyczki" z [...] lipca 2012 r. zaświadczający zwrot 160.000 zł. Skarżący złożył również odpis swego zeznania podatkowego za 2011 rok, w którym zadeklarował dochód brutto w wysokości 61.964,40 zł. Skarżący natomiast nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Postanowieniem z 22 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, iż niezłożenie przez skarżącego żądanych dokumentów i oświadczeń spowodowało, iż materiał dowodowy w sprawie był niekompletny i niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów sądowych znajdowało odzwierciedlenie w rzeczywistości. Skarżący bowiem nie wykazał powyższych przesłanek. W pierwotnym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie poinformował, że mieszka z matką, pomimo, że treść formularza oświadczenia wskazuje, iż zamieścić w nim należy wskazanie nazwisk domowników oraz podanie ich dochodów. O tym, iż mieszka z matką poinformował dopiero wezwany do złożenia oświadczenia o źródle finansowania swych wydatków. Ponadto oświadczając, że mieszka z matką i pozostaje na jej częściowym utrzymaniu nie określił choćby w przybliżeniu źródeł i wysokości jej dochodów. Uniemożliwił tym samym ustalenie, czy możliwe jest skorzystanie z jej pomocy w uiszczeniu wpisu od skargi. Pismem z [...] kwietnia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 22 marca 2013 r. W uzasadnieniu stwierdził, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną. Wskazał, że w czasie, gdy wezwano go do uiszczenia wpisu sądowego, osiągał dochody w wysokości 200 zł brutto. Z tego powodu pozostawał na częściowym utrzymaniu matki, u której zamieszkiwał w osobnym pokoju. Otrzymywał pomoc od matki w postaci zapewnienia części wyżywienia i mieszkania. Nadto wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką mimo, że u niej zamieszkuje. Co więcej oświadczył, że pozostaje z nią w złych stosunkach i z tego powodu matka zapewnia mu jedynie niezbędną pomoc. Z tego powodu nie wskazał dochodów matki, gdyż nie posiadał wiedzy o ich wysokości. Dodatkowo skarżący stwierdził, że posiadał własne mieszkanie, na które uzyskał pożyczkę od siostry swojej byłej narzeczonej, jednakże po rozstaniu z narzeczoną był zmuszony pożyczkę zwrócić. W tym celu dokonał sprzedaży posiadanego mieszkania i został zmuszony do zamieszkania z matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 poz. 270) – dalej P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na ich sfinansowanie. Dokonując powyższego zestawienia Sąd uznał, iż przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, iż skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 11 marca 2013 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść oświadczenia znajdującego się w aktach sprawy. Podkreślenia wymaga także, iż skarżący będąc wezwany do przedstawienia wyciągów ze swoich rachunków bankowych nie ustosunkował się do wezwania, co w zasadzie uniemożliwia Sądowi ustalenie jego rzeczywistej kondycji finansowej. Zaniechanie skarżącego ma ten bowiem ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Oceny tej nie zmienia złożone przez skarżącego oświadczenie przeznaczeniu dochodów uzyskanych w 2011r. oraz w zakresie stosunków łączących go z matką. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że dla wykazania istnienia przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych osoba występująca z wnioskiem musi udowodnić, że nie jest w stanie ponieść ich nawet z pomocą rodziny, w szczególności osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (por. post. NSA z 5 listopada 2008 r. I FZ 404/08 LEX 565700). We wniesionym sprzeciwie skarżący podkreślił, że matka zapewnia mu częściowo wyżywienie oraz mieszkanie, oraz niezbędną pomoc. Stwierdził także, że mimo, iż zamieszkuje u matki, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Jak jednak wskazano prawo pomocy ma charakter wyjątkowy. Jest przyznawane jedynie w przypadku, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby znajdował się osobiście w na tyle trudnym położeniu, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Analizując sytuację materialną skarżącego Sąd uwzględnił brzmienie art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. 2012 poz. 788), który nakazuje rodzicom udzielać świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które znajduje się w niedostatku lub nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.. Natomiast rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Przy czym w literaturze wskazuje się, że pojęcie "nadmiernego uszczerbku" należy łączyć z zaspokajaniem potrzeb uprawnionego oraz najbliższej rodziny. Natomiast oceny, czy w danej sytuacji mamy do czynienia z nadmiernym uszczerbkiem, należy dokonywać w każdym konkretnym przypadku, przy uwzględnieniu aktualnego stanu majątkowego zobowiązanego do alimentacji i jego możliwości płatniczych, a także prognozy na przyszłość (por. Jolanta Zatorska "Komentarz do zmiany art.133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadzonej przez Dz. U. z 2008 r. Nr 220 poz. 1431" komentarz LEX/el.2011 publ. LEX). Podkreślić należy również, że obowiązek alimentacyjny rodziców na rzecz dzieci nie jest ograniczony w czasie. Ponieważ skarżący, jak sam wskazał, mimo, iż jest dorosły (34 lata), to pozostaje na częściowym utrzymaniu matki. Zatem Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego, nie mógł pominąć sytuacji materialnej jego matki. Dlatego w interesie skarżącego było kompleksowe udokumentowanie tej sytuacji. Określając swoją sytuację skarżący nie wyjaśnił z jakich przyczyn mimo zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, od dłuższego czasu, nie podjął prób zmiany sytuacji i podjęcia pracy w pełnym wymiarze. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego argumentacji w sprzeciwie, należy stwierdzić, iż jest ona pozbawiona podstaw faktycznych. Podkreślenia wymaga, że zarówno po wezwaniu z dnia 11 marca 2013 r. jak i później – wnosząc sprzeciw skarżący nie przedłożył wyciągów ze swoich rachunków bankowych. Zatem nie przedkładając żądanych dokumentów, skarżący uniemożliwił merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny powyższej nie zmienia podnoszona przez skarżącego okoliczność sprzedaży mieszkania w celu spłaty pożyczki. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji. .