I SA/Go 842/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopol-skim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2008 r. wniosku M.I. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 11.581 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, iż nie jest w stanie ich ponieść, ponieważ pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Oświadczył, iż nie posiada majątku i prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody oszacował na 1.000 zł netto miesięcznie. W trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skarżącego wezwano do złożenia dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wysokość dochodów i stan posiadania jego i żony. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącego przedstawił deklaracje podatkowe składane przez skarżącego w podatku od towarów i usług w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za sierpień, wrzesień i październik 2008 roku, w których deklarował dostawę towarów i usług o wartości netto od 1.750 do 1.906 zł. Oświadczył jednocześnie, że skarżący nie składał w 2008 roku deklaracji miesięcznych na podatek dochodowy, ponieważ nie uzyskał dochodu. Oświadczył jednocześnie, że nie może przedłożyć deklaracji i zeznań podatkowych, wyciągu z rachunku bankowego oraz oświadczenia o majątku żony, ponieważ żona odmówiła mu udzielenia żądanych dokumentów i informacji. Przesłanki prawa pomocy w zakresie, żądanym przez skarżącego wskazane są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten nakazuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stronie, która wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Wprawdzie złożone dokumenty potwierdzały deklarowany we wniosku stan majątkowy skarżącego, niemniej jego oświadczenie, iż pozostaje na utrzymaniu żony obligowały do poczynienia bliższych ustaleń dotyczących wysokości dochodów małżonki skarżącego, gdyż samo oświadczenie skarżącego nie pozwalało na sformułowanie jakichkolwiek ustaleń w tej kwestii. Stąd też wezwano pełnomocnika skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy żony skarżącego w celu stwierdzenia, czy są one wystarczające do sfinansowania udziału męża w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów i oświadczeń wskazując na brak zgody małżonki na ich przedstawienie z powołaniem się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Brak jakichkolwiek informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwia poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż skarżący - jak wynika z jego oświadczeń - pozostaje na utrzymaniu żony, a zatem dla poznania jego możliwości płatniczych konieczna jest wiedza o majątku i dochodach jego żony. Oceny tej nie zmienia eksponowany w pismach procesowych fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. np. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8). Na skarżącym spoczywał zatem ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu ani choćby oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej małżonki, a należy zwrócić uwagę, iż sam skarżący podał, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, co uprawnia wniosek, że powinien mieć orientację co do stanu posiadania małżonki. Ostatecznie uznano, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, w związku z czym postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy.