I SA/Go 950/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2007 r. wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. Pismem z 31 sierpnia 2007 r. T.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału l Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 4 października 2007 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Przed upływem terminu tygodniowego do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedstawił ogólnie swoją sytuację majątkową. Wskazał, że ulega ona ciągłemu pogorszeniu od momentu wszczęcia postępowań celnych przez organ celny w stosunku do jego firmy do momentu wydania decyzji obciążających go kwotą należności celno-podatkowych. Podniósł przy tym, że zakończenie części postępowań administracyjnych uniemożliwiło mu dalszą działalność i postawiło w obliczu -bankructwa. Ponadto przytoczył argumentację dotyczącą nieprawidłowości, jakie miały miejsce przy wydaniu przez organ celny zaskarżonej decyzji, świadczącą o zbyt pobieżnym potraktowaniu jego sprawy. W jego ocenie użyte przez ustawodawcą w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sformułowanie "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której wnioskodawca udowodni brak środków na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jest obligatoryjne. W piśmiennictwie podnosi się bowiem, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: 1) z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu; 2) z uwzględnieniem możliwości finansowych strony. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, że sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swoich roszczeń przed sądem z drugiej strony. Zdaniem skarżącego oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że postaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwoma synami (w wieku 17 i 16 lat), nie posiada żadnego majątku, nie osiąga wraz z żoną żadnego dochodu, a miesięczne koszty utrzymania (mieszkanie, wyżywienie, media i inne opłaty) wynoszą około 3.000 zł. Postanowieniem z 30 października 2007 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja majątkowa była tego rodzaju, iż nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi wynoszącego 200 zł. Nie uwzględnił również argumentu o licznych postępowaniach toczących się z jego inicjatywy, ponieważ wnioskodawca wydaje znaczne kwoty na cele nie służące bieżącemu niezbędnemu utrzymaniu. Dodatkowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zważył, że zawarte we wniosku oświadczenie o majątku i dochodach skarżącego nie daje podstawy do przyjęcia nie możności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł sprzeciw, powtarzając argumenty zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej: 1) w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika zatem, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku. Wynikają z nich dyskredytujące wniosek sprzeczności. Skarżący bowiem twierdząc, że od wielu miesięcy nie osiąga żadnych dochodów oraz, że nie posiada oszczędności, oświadcza zarazem, że miesięcznie wydaje 3.000 zł. Rodzi to wątpliwości co do wiarygodności deklaracji o braku dochodów i uprawnia domniemanie, że skarżący posiada przemilczane we wniosku źródło finansowania swoich wydatków. Należy też zauważyć, że wśród wydatków składających się na deklarowane przez skarżącego koszty miesięcznego utrzymania zawarto także wydatek na telefon. Trudno uznać, aby ten wydatek służył utrzymaniu koniecznemu. Przeznaczenie zaś asygnowanych na niego kwot na koszty sądowe z pewnością nie uniemożliwiłoby zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. W tym kontekście istotne jest, że wpis od skargi w niniejszej sprawie winien wynieść zaledwie 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.), a zatem kilkunasto krotni e mniej niż deklarowane miesięczne wydatki skarżącego. Uwzględniając, że obejmują one kwoty przeznaczane na cele nie służące koniecznemu utrzymaniu, nie można uznać, że opłacenie tej należności stanowiącej jedyną opłatę sądową na obecnym etapie postępowania, wykraczało poza możliwości płatnicze skarżącego. Powyższej oceny wniosku nie zmienia okoliczność, iż ze skarg T.K. przed tutejszym sądem toczą się liczne postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że uzasadnienie wniosku oraz oświadczenia o stanie rodzinnym majątkowym i dochodach zawierają sprzeczności nie pozwalające na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a zatem także na stwierdzenie jego faktycznych możliwości płatniczych. Konkludując, zdaniem Sądu, złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W oświadczeniu skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale nie posiada z małżonką żadnego majątku, środków finansowych, przedmiotów wartościowych. Nie podał jednakże żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuacją, w której małżonkowie nie osiągający jakichkolwiek dochodów wydają miesięcznie na utrzymanie swoje i swoich dzieci 3.000 zł. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie, jako że uniemożliwiałyby uznanie niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy za dyskredytujący. Ponadto należy zważyć, że nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że skarżący uzyskuje pomoc finansową od członków najbliższej rodziny, to okoliczność ta nie zwalnia skarżącego od ujawnienia tego rodzaju źródła pozyskiwania środków finansowych na zaspokajanie swoich i swojej rodziny potrzeb życiowych. Przy czym podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na członkach najbliższej rodziny spoczywa obowiązek niesienia wzajemnej pomocy (art. 87 k.r.o.; por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/2004, ONSAiWSA 2005/1 poz. 8). Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.