I SAB/Go 2/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2017 r. wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.P. na bezczynność Zarządu Związku Międzygminnego "E" w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. i od stycznia do czerwca 2014 r. postanawia: 1. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. 2. Oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżąca J.P. wniosła skargę na bezczynność Zarządu Związku Międzygminnego "E" w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. i od stycznia do czerwca 2014 r. W odpowiedzi na doręczony odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100,00 zł skarżąca pismem z [...] kwietnia 2017 r. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu podniosła, że ma 70 lat, jej stan zdrowia się ciągle pogarsza. Aktualnie zmaga się z chorobami serca, nadciśnieniem, miażdżycą, tarczycą, kręgosłupem, zaćmą, niedosłuchem, reumatyzmem oraz gośćcem stawowym. Oświadczyła, że utrzymuje się ze skromnej emerytury w wysokości 846,63 zł, która i tak nie wystarcza jej na leki i leczenie. Podniosła, że w sprawie I SA/Go 154/16 została zwolniona od kosztów sądowych w całości, a jej sytuacja materialna od tamtej pory nie uległa zmianie. Do wniosku dołączyła odcinek wypłaty emerytury (kwota 846,63 zł) oraz kopię orzeczenia o znacznym niepełnosprawności z [...] lipca 2012 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności (ważne do [...] lipca 2017 r.). Przesłała także oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na formularzu wg załącznika do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 kwietnia 2010 r. Następnie odpowiadając na wezwanie Sądu skarżąca przesłała wypełniony urzędowy formularz ppf. Wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który z tytuły emerytury otrzymuje miesięcznie 2.274,23 zł. Skarżąca i jej mąż nie posiadają oszczędności, domu, mieszkania, wartościowych przedmiotów. Posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 1,75 ha. Skarżąca wskazała, że z tytułu zobowiązań stałych miesięcznie wraz z mężem ponosi następujące wydatki: koszty leczenia – 650 zł, koszty utrzymania i wyżywienia – 1200 zł, opłaty za opał, ogrzewanie, wodę ścieki – 580 zł, opłaty za energię – 220,00 zł, opłaty za telefony, rtv, podatki i opłaty pocztowe – 205 zł, koszty artykułów pierwszej potrzeby (bielizna i środki higieny) – 260 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej męża ważne do [...] lipca 2017 r. Na podstawie zarządzenia z 28 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącą do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych jej i jej męża za ostatnie 3 miesiące oraz udokumentowania ponoszonych przez skarżącą i jej męża wydatków i zobowiązań stałych wskazanych w pkt 11 formularza ppf. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. Nadesłała wyciąg z rachunku bankowego jej męża za okres [...].02.2017r.– [...].05.2017r.(saldo początkowe 1,50 zł; saldo końcowe 0,50 zł). Nadto przedłożyła 63 karty z kopiami dokumentów płatniczych oraz dotyczących stanu zdrowia jej i jej męża, w tym m. in. faktury za energię elektryczną (104,14 zł, 38,64 zł), fakturę za telefon w N Sp. z o.o. (60,06 zł), faktury za wodę, dowody doładowań telefonu na kartę w sieci Orange, dowód wpłaty opłaty za gospodarowanie odpadami (21 zł), liczne paragony z aptek, recept wystawionych dla skarżącej i męża, karty informacyjnej leczenia szpitalnego męża skarżącej z [...] marca 2012 r., wyniku koronarografii selektywnej z [...] marca 2012 r., wyniku koronaroplastyki z [...] marca 2012 r., skierowań do poradni specjalistycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. W przypadku skarżącej zasadne było zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez niego dokumentów i oświadczeń wynika bowiem, że wprawdzie skarżąca i jej mąż osiągają stały dochód z tytułu emerytur (3.120,86 zł) , ale przy tym nie mają oszczędności, a stałe podstawowe wydatki pochłaniają niemalże całość dochodów (3.115 zł). Podkreślenia wymaga, że oświadczenia skarżącej dotyczące jej sytuacji są spójne i znajdują odzwierciedlenie w przedłożonych dokumentach – odcinkach emerytur, dowodach wpłaty z tytułu opłat stałych. Zaznaczyć trzeba, że skarżąca i jej mąż z racji zaawansowanego wieku znaczną część dochodów przeznaczają na wydatki związane z leczeniem. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w nadesłanych przez skarżącą kopiach recept, orzeczeń o niepełnosprawności, paragonach z aptek czy kartach leczenia szpitalnego. W tej sytuacji należało stwierdzić, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżącą na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednocześnie należy wskazać, że w ocenie Sądu nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wyjaśnić bowiem należy, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżąca nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżąca potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, terminowo odnosi się do wezwań Sądu. Nadto należy wskazać, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (argumenty za post. NSA z 20 marca 2013 r. II FZ 142/13). Należy też zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy bezczynności w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z analizy akt administracyjnych wynika, że skarżąca ma rozeznanie konieczne do prowadzenia swoich spraw i korzysta z przysługujących mu praw. W niniejszej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżącej jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć jej prawo do sądu. Uwzględniając powyższe, postanowiono o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).