I SPP/Go 1/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 1/22 w sprawie ze skargi "M." spółka jawna na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do maja 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2022 r. "M." spółka jawna zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu formularza PPPr Spółka podała, że nie posiada majątku, nie uzyskuje dochodów, gdyż z dniem [...] lutego 2020 r. zawiesiła prowadzoną działalność. Z kolei druki PPF złożone przez wspólników skarżącej Spółki: M.Ś. i K.K. zawierały przekreślenia rubryk od 7 do 11 i podpisane zostały przez K.K. (w przypadku formularza M.Ś. z dopiskiem: "z upoważnienia K.K."). W związku z powyższym, na zarządzenie Referendarza sądowego z 20 stycznia 2022 r. wezwano pełnomocnika Spółki do wskazania przyczyny niemożności własnoręcznego podpisania formularza PPF przez M.Ś., pod rygorem uznania, że K.K. nie jest osobą uprawnioną do występowania w sprawie w imieniu M.Ś. Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik Spółki poinformował, że M.Ś. nie ma możliwości osobistego podpisania formularza PPF, gdyż jest tymczasowo aresztowany. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2022 r. wezwano pełnomocnika do podpisania formularza PPF przez wspólnika – M.Ś., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Do wezwania dołączono kopię druku PPF M.Ś. z dnia [...] stycznia 2022r. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] marca 2022 r. nadesłano ww. kopię formularza PPF oraz formularz PPF z dnia [...] marca 2022 r., oba podpisane przez pełnomocnika Spółki - doradcę podatkowego M.S. Zarządzeniem z dnia 9 marca 2022 r. ponownie przesłano pełnomocnikowi skarżącej Spółki kopię urzędowego formularza PPF z [...] stycznia 2022 r. dot. M.Ś. celem jego podpisania przez M.Ś., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismem z dnia [...] marca 2022 r. złożono formularz PPF podpisany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego M.S., z dopiskiem "z upoważnienia". Zarządzeniem z dnia 25 marca 2022 r. Referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek Strony o przyznanie prawa pomocy. Referendarz uznał, że tymczasowe aresztowanie M.Ś. nie może być traktowane jako usprawiedliwiona przeszkoda w złożeniu własnoręcznego podpisu na urzędowym formularzu PPF, tym bardziej, że w sprawie w żaden sposób nie wykazano, że jako osoba tymczasowo aresztowana jest on całkowicie pozbawiony kontaktu ze światem zewnętrznym, w tym nie ma możliwości wysyłania korespondencji. Referendarz podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie o majątku i dochodach, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik osoby fizycznej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania tego oświadczenia majątkowego. Jedynie wnioskodawca posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinien on brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Zdaniem Referendarza podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec wnioskodawcy, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Z tego też względu, w ocenie referendarza, składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku mocodawcy pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym. Na tej podstawie Referendarz sądowy pozostawił wniosek Strony o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Sprzeciw od powyższego zarządzenia złożył w imieniu wnioskodawcy pełnomocnik Strony wnosząc o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i rozpatrzenie wniosku o przyznanie pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swoje stanowisko Strona wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. K.K., małżonka i wspólniczka M.Ś. jest ciężko chora, a M.Ś. jest tymczasowo aresztowany. Strona nie posiada dostępu do jakichkolwiek dokumentów, które zostały zabezpieczone przez organy prowadzące postępowanie. Zdaniem Strony Referendarz błędnie ustalił stan faktyczny stwierdzając, że Spółka nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy na obowiązujących drukach. Strona twierdzi, że 13 stycznia 2022 r. złożono formularz PPPr i dwa formularze PPF wspólników, oba podpisane przez K.K., a formularz M.Ś. podpisała z upoważnienia jego żona, gdyż z uwagi na aresztowanie nie mógł go podpisać. Zdaniem wnoszącego sprzeciw nie ulega wątpliwości, że małżonka M.Ś. jest osobą upoważnioną, która w jego imieniu mogła podpisać wniosek o przyznanie pomocy, który odzwierciedla ich majątek prywatny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy, składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. W myśl art. 257 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, Referendarz słusznie podkreślił, że ocena zasadności złożonego przez Spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników spółki jawnej. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia, tym bardziej w sytuacji - tak jak w niniejszej sprawie - gdy ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka ta nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych. W związku z powyższym, oprócz formularza PPPr, spółka zobowiązana była do złożenia formularzy PPF wypełnionych przez jej wspólników, zgodnie z danymi ujawnionymi w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego: M.Ś. i K.K. W przedmiotowej sprawie w dniu 13 stycznia 2022 r. złożono formularz PPPr i dwa formularze PPF wspólników, oba jednak podpisane przez K.K. (w przypadku formularza M.Ś.: "z upoważnienia K.K."). Należy stwierdzić, że koniecznym warunkiem pisma strony jest umieszczenie podpisu osoby, która to pismo wnosi. Podpis musi być własnoręczny z wyjątkiem przypadków, o których mowa w § 4 art. 46 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Powołany przepis ma zastosowanie w stosunku do strony, która nie może się podpisać z powodu nieusuwalnej lub długotrwałej przyczyny (np. kalectwo, choroba uniemożliwiające złożenie własnoręcznego podpisu lub analfabetyzm). Dla swej skuteczności wymaga spełnienia dwóch warunków: upoważnienia osoby podpisującej się w zastępstwie oraz podania przyczyny braku własnoręcznego podpisu wnoszącego pismo (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt I OZ 601/07; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zgodzić się z Referendarzem, iż tymczasowe aresztowanie M.Ś. nie może być traktowane jako usprawiedliwiona przeszkoda w złożeniu własnoręcznego podpisu na urzędowym formularzu PPF. W niniejszej sprawie w żaden sposób nie wykazano, że jako osoba tymczasowo aresztowana jest on całkowicie pozbawiony kontaktu ze światem zewnętrznym, w tym nie ma możliwości wysyłania korespondencji. Jak wynika z akt sprawy, dwukrotnie została przesłana pełnomocnikowi skarżącej Spółki kopia formularza PPF dot. M.Ś. celem jej podpisania przez wspólnika – M.Ś., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pomimo tego ww. wspólnik wniosku nie podpisał. Pismem z dnia [...] marca 2022 r. złożono kopię formularza PPF M.Ś. z [...] stycznia 2022 r. oraz formularz PPF z [...] marca 2022 r., oba podpisane przez pełnomocnika Spółki - doradcę podatkowego M.S. Również formularz PPF wniesiony 21 marca 2022 r. został podpisany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego M.S. Zdaniem Sądu Referendarz słusznie wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie o majątku i dochodach, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik osoby fizycznej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania tego oświadczenia majątkowego. Wskazane oświadczenie jest bowiem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Z uwagi zatem na fakt, że jedynie wnioskodawca posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinien on brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Niewątpliwie podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec wnioskodawczyni, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 631/17). Z tego względu, w ocenie Sądu, w zaskarżonym zarządzeniu Referendarz sądowy trafnie przyjął, że składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku mocodawcy pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym, a tym samym powoduje, że opatrzony podpisem pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dotknięty wyżej opisanym brakiem formalnym skutkującym pozostawieniem go bez rozpoznania. Odnosząc się do zarzutu w sprzeciwie wyjaśnić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu "PPF" podpisanego przez osobę do tego legitymowaną (czyli skarżącego) nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.