I SPP/Go 13/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej spółki od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 marca 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 13/20 wydanego w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok postanawia: 1. Zmienić postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że przyznać skarżącej spółce prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. 2. W pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. spółka z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w wyniku działań poprzedniego Burmistrza [...], Spółka utraciła wiarygodność na rynku ochrony i sprzątania, co spowodowało drastyczny spadek przychodów ze sprzedaży. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 75.000 zł, a wartość środków trwałych 1.463.562,24 zł. Za 2018 r. Spółka wykazała stratę 168.642,05 zł i prognozuje, że strata za 2019 r. wyniesie 193.636,84 zł. Aktualny stan rachunków bankowych jest ujemny. Spółka posiada zaległości wobec urzędu skarbowego w wysokości 12.479,34 zł, wobec [...] w kwocie 548.000 zł, a wobec [...] (restrukturyzacja) - 76.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji Spółka nadesłała m.in. sprawozdanie finansowe Spółki za rok 2018 z bilansem i rachunkiem zysków i strat oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami, ewidencję środków trwałych na dzień [...].12.2019 r., raporty kasowe za okres od grudnia 2019 r. do lutego 2020 r., a także zeznanie CIT-8 za 2018 r. i kopię aktualnego tekstu jednolitego umowy spółki. Zgodnie z ww. dokumentami Spółka odnotowała stratę z działalności za 2018 r. w kwocie 82.928,06 zł. Jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za rok podatkowy 2018 r., Spółka zadeklarowała przychód w wysokości 925.326,96 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 999.188,96 zł. Według bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. Spółka posiada aktywa trwałe w postaci środków trwałych w kwocie 1.463.562,24 zł oraz aktywa obrotowe na kwotę 420.446,99 zł, w tym należności krótkoterminowe w kwocie 227.093,83 zł i z tytułu udzielonych pożyczek w kwocie 182.127,08 zł. Stosownie do nadesłanej ewidencji środków trwałych, ich wartość na dzień [...] grudnia 2019 r. wynosiła 2.270.168,06 zł. Z kolei z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w poszczególnych miesiącach dokonano dostaw towarów na kwoty: 52.884 zł (listopad 2019r.), 60.983 zł (grudzień 2019r.), 63.300 zł (styczeń 2020r.), przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 7.807 zł (listopad), 6.515 zł (grudzień), 5.846 zł (styczeń). Spółka przedłożyła także wyciągi z rachunków bankowych w [...], którego saldo końcowe na dzień [...].02.2020 r. wynosi 9,55 zł oraz na dzień [...].03.2020 r. - 0,00 zł na drugim rachunku. Postanowieniem z 20 marca 2020 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że spółka choć wykazała stratę, posiada zadłużenia oraz nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych, to jednak nadal prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Skarżąca nie wykazała też, że nie wykonuje ciążących na niej zobowiązań pieniężnych. Ponadto, dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaznaczył też, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Podkreślił też, że spółka nie przedłożyła zeznania za 2019 r., bądź jakichkolwiek innych dokumentów wskazujących na wysokość osiągniętego w 2019 r. przychodu. Jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od listopada 2019 r. do stycznia 2020 r., Spółka w ramach prowadzonej działalności dokonała dostaw towarów i usług w kwocie: listopad 2019 r. 52.884 zł, grudzień 2019 r. 60.983 zł, styczeń 2020 r. 63.300 zł, przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 7.807 zł, 6.515 zł, 5.846 zł. Przyjąć zatem należy – zdaniem referendarza sądowego - że dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Uwagę zwraca ponadto znaczna wartość środków trwałych Spółki; ich stan na dzień [...] grudnia 2019 r. wynosił 2.270.168,06 zł. Z kolei, z zestawienia rozliczeń działalności gospodarczej za 2018 r. wynika, że przychód skarżącej Spółki wyniósł łącznie 925.326,96 zł. O wykazaniu straty decydował m.in. stanowiący koszt podatkowy - odpis amortyzacyjny w kwocie 86.840,32 zł, co jednak nie wiąże się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków. Wskazał też, że znaczny udział w kosztach działalności operacyjnej za 2018 r. stanowiła pozycja "usługi obce" (114.036,30 zł), co pozwala na przyjęcie, że Spółka miała środki na ich zakup. Wśród kosztów znajdują się także wydatki związane z kredytami, których konieczność spłaty, co do zasady, nie ma pierwszeństwa przed obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania. Dodał, że przedłożona do akt sprawy umowa spółki w § 9 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat, a zatem spółka ma – jego zdaniem - możliwość pozyskania środków finansowych. Powyższe okoliczności pozwalały w ocenie referendarza sądowego na wniosek, że skarżąca Spółka, pomimo braku środków na kontach bankowych i wykazanej straty, ma możliwość pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie pełnomocnika do prowadzenia sprawy sądowoadministracyjnej, którego udział przed sądem pierwszej instancji nie jest niezbędny. W sprzeciwie spółka poniosła, że na skutek działań byłego Burmistrza spółka utraciła, wiarygodność a co za tym idzie wielu klientów. Doprowadziło to do strat w firmie, a także czasowych utrat płynności finansowej. Dodatkowo w sprawie toczy się postępowanie w Prokuraturze Rejonowej w [...], miedzy innymi w sprawie przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych oraz przestępstw przeciwko dokumentom (na podstawie których były wydawane decyzje wymiarowe, między innymi zaskarżana). Spółka nie ma też kredytu obrotowego, gdyż ten został jej wypowiedziany i postawiony w stan do spłaty w restrukturyzacji. Dodała, że w dniu [...].03.2020 roku Sąd Rejonowy w [...], Wydział Gospodarczy wydał postanowienie w przedmiocie zwolnienia od opłaty od wniosku i zaliczki na koszty postępowania, w związku ze złożonym wnioskiem o upadłość (sygn. akt [...]). Dodatkowy spadek przychodów o 85 % spowodowały realia działalności związane z pandemią koronawirusa. Spółka ma też ujemne saldo na rachunku bankowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie merytorycznych rozważań należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie natomiast do art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przepis art. 246 § 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie zaś częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08). Po rozpoznaniu sprzeciwu Sąd uznał, że skarżąca spółka spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Trzeba bowiem zauważyć, że jednym z powodów, które legły u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego było stwierdzenie, że spółka mimo trudności finansowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą. W przeciwieństwie jednak do referendarza sądowego, Sąd dysponuje przedłożonym przez skarżącą spółkę postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział Gospodarczy z [...].03.2020 roku (sygn. akt [...]) w przedmiocie zwolnienia od opłaty od wniosku o ogłoszenie upadłości i zaliczki na koszty postępowania zabezpieczającego. Dowód ten potwierdza nie tylko uzyskanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty ale również to, że spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. I choć na obecną chwilę brak rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku, to jego złożenie pozwala domniemywać, że jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu. Już na etapie rozpoznania wniosku przez referendarza sądowego ustalono również, że skarżąca spółka wykazywała w rozliczeniach stratę, posiadała zadłużenia wobec urzędu skarbowego oraz nie dysponowała środkami na rachunkach bankowych. Z drugiej strony spółka posiadała na koniec 2019 r. środki trwałe o wartości 2.270.168,06 zł. Zważyć jednak należy, że Sąd rozpoznając sprzeciw spółki, czyni to w czasie, kiedy na terenie kraju obowiązuje ogłoszony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 492) stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Niewątpliwe jest, że ww. stan spowodował wprowadzenie szeregu ograniczeń. Trudności w funkcjonowaniu, co oczywiste dotykają również podmioty gospodarcze. Stąd Sąd nie kwestionuje twierdzenia spółki, że zanotowała znaczny spadek przychodów w czasie pandemii. Mając na uwadze powyższe, ale również i to, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi, zasadnym w ocenie Sądu jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia z obowiązku uiszczenia tego wpisu, co pozwoli spółce na realizację prawa do sądu. Opisana sytuacja materialna spółki nie daje jednak podstaw do przyznania jej na obecnym etapie postępowania adwokata. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym strona skarżąca nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że spółka jako podmiot obrotu gospodarczego potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz szeregu pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na mocy art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.