I SPP/Go 135/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2018 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący W.B. wniósł skargę do tut. Sądu na decyzję wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. Dnia 19 listopada 2019 r. przedłożył wniosek PPF, w którym wniósł o zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że z powodów występujących od dwóch lat suszy dochody jego gospodarstwa rolnego są tylko teoretyczne (wynikające z przepisów). Faktycznie ledwo przychody pokrywają wydatki związane z uprawą. Gdyby nie praca jego żony, nie byłby w stanie utrzymać córki na studiach. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący mieszka wraz z żoną i córką. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 113,5 m2 i wartości 200.000 zł oraz budynku gospodarczego o powierzchni 66,4 m2. Posiada grunty rolne powierzchni ok. 24 ha o wartości ok. 417.000 zł. Skarżący posiada środki na rachunkach bankowych w [...] – 25.069 zł oraz w [...] – 34.285 zł. Ponadto posiada pojazdy mechaniczne o łącznej wartości ponad 36.000 zł oraz 35 tom żyta o wartości ok. 18.000 zł. Na dochody jego gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wnioskodawcy w wysokości 2.673,51 zł oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jego żony w wysokości 4.421 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków wskazał kredyt na zakup ziemi i KOWR 1.580 zł rocznie, pożyczki ok. 15.000 zł rocznie, ubezpieczenie rolne OC z budynkami 663 zł rocznie, ubezpieczenie OC pojazdów 1.600 zł rocznie, koszty mieszkania 11.000 zł rocznie, edukacja córki i jej utrzymanie ok. 20.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.– powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym, czyli takim, o jakie wnioskuje skarżący następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Co istotne, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Instytucja przyznania prawa pomocy ma więc charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Poddając analizie sytuację finansową skarżącego Sąd uznał, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący posiada środki finansowe na rachunkach bankowych w wysokości ok. 59.000 zł. Łączny dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, podany przez skarżącego oscyluje w granicach 7.000 zł. Wchodzą w jego skład: dochody skarżącego w tytułu pracy w gospodarstwie rolnym (2.673,51 zł) oraz wynagrodzenie za pracę jego żony (4.421 zł). Natomiast wydatki ponoszone przed skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek, ubezpieczeń oraz koszty mieszkania i edukacji córki, podane co prawda w rozliczeniu rocznym, w ocenie Sądu nie stanowią dla skarżącego takiego obciążenia finansowego, które uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po poniesieniu miesięcznych wydatków w wysokości ok. 4.000 zł, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje kwota przekraczająca wysokość wpisu sądowego. Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji, skarżący posiada możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych, które jako należności publicznoprawne mają pierwszeństwo przed innymi płatnościami, zaraz po zabezpieczeniu koniecznych i bieżących kosztów utrzymania. Na marginesie zaznaczyć należy, że na podstawie § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221 poz. 2193), wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Opisana sytuacja materialna skarżącego nie daje również podstaw do przyznania mu adwokata. Wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie musi być obowiązkowo reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.