I SPP/Go 138/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.N. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J.N. wniósł do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić opłaty bez istotnego uszczerbku dla swojego utrzymania. Wskazał, że na skutek ugody z małżonką zawartej w trakcie sprawy o separację, dysponuje ona nieodpłatnie i całkowicie wolnym mieszkaniem, w którym jest wraz z jego córką zameldowana. Skarżący nie może więc z tego tytułu osiągać przychodu. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że on sam dysponuje mieszkaniem o powierzchni 56m kw. Dodał, że po wypadku, leczy się u neurologa oraz dermatologa. Miesięczny dochód określił na kwotę 2.980,37 zł. Wśród stałych wydatków wskazał: zajęcia komornicze – 1.277,58 zł; ubezpieczenie PZU – 133.00 zł; PKZP – 40,00; zw. zawodowy – 33,48 zł; koszty utrzymania – ok. 940 zł. Podał, że na niezbędne utrzymanie i ubrania pozostaje mu kwota 551 zł. Zarządzeniem z 14 listopada 2019 r. wezwano wnioskodawcę, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi skarżący przedłożył odcinki płacowe wyedytowane z programu AGEMA za ostatnie 3 miesiące, PIT -37 za 2018 r., wyrok Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny z [...] września 2016 r. potwierdzający ustanowienie separacji w małżeństwie skarżącego oraz wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...].02.2017 r. o podwyższeniu alimentów, które skarżący jest zobowiązany płacić. Jednocześnie poinformował, że nie uzyskał z banku wyciągu z konta z przyczyn technicznych niezależnych od niego, a nie posiada możliwości wydrukowania go w inny sposób (nie posiada komputera z drukarką i dostępem do konta). Dodał, że nie może uzyskiwać innych dochodów poza pracą, co warunkuje ustawa o Strażach Gminnych, wobec czego za miarodajny uznaje wyciąg z AGEMY. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Co istotne, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Instytucja przyznania prawa pomocy ma więc charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że w sprawie brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jego miesięczny dochód wynosi 2980,37 złotych, zaś comiesięczne stałe wydatki oraz koszty utrzymania ok. 2.431 złotych. Na niezbędne utrzymanie, ubranie itp. pozostaje skarżącemu według jego oświadczenia ok. 551 złotych. Nie kwestionując powyższego, Sąd nie jest w stanie dokonać oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżący będąc wezwany do przedłożenia wyciągów za rachunków bankowych za ostanie 3 miesiące, nie wypełnił tego zobowiązania. Nie przekonuje Sądu argumentacja, że z przyczyn technicznych lezących po stronie banku, nie było to możliwe. Dostrzec należy, że skarżący nie podał choćby nazwy banku, który prowadzi jego konto. Twierdzenie, że udokumentowanie otrzymywanego wynagrodzenia w ramach stosunku pracy jest w tym względzie miarodajne, jest dla analizy możliwości płatniczych strony, niewystarczające. Sąd nie kwestionuje bowiem wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, lecz jego działanie skoncentrowane jest na wyjaśnieniu w pełni sytuacji majątkowej strony. Nie ulega natomiast wątpliwości, że wyciągi z rachunków bankowych, są tego rodzajem dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia tej sytuacji. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Skarżący twierdzi również, że nie mógł prócz wynagrodzenia uzyskiwać innych dochodów, gdyż warunkuje to ustawa o Strażach Gminnych. Pomija jednak, że art. 31 cyt. ustawy stanowi, że strażnik nie może podejmować innego zajęcia zarobkowego bez zgody komendanta. Zatem nie można a prori przyjąć, że takie dodatkowe zatrudnienie jest niemożliwe. Możliwość taka istnieje bowiem, co wynika z przepisu, za odpowiednią zgodą. Skarżący nie złożył w tym zakresie jednak żadnych wyjaśnień. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego, nie wyjaśnił w pełni własnej sytuacji finansowej. Powyższe uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Trzeba bowiem zauważyć, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W orzecznictwie nie budzi przy tym wątpliwości, że uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązku nałożonego w trybie art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Co do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym, strona nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.