I SPP/Go 2/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2022 r. sprzeciwu J.J. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 2/22 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [....] lutego 2022 r. J.J., reprezentowana przez adwokata, złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Go 255/21 oddalającego w całości jej skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Skardze kasacyjnej towarzyszył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca ujawniła, że jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 100m², mieszkania o pow. 29m². Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.420 zł i wynagrodzenia za pracę (½ etatu) w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań wskazała: opłaty za mieszkanie 250 zł, gaz 100 zł, prąd 80 zł, telefon 70 zł, lekarstwa 200 zł, rata kredytu 580 zł i podatek za dom 700 zł. Postanowieniem z 3 marca 2022 r. referendarz sądowy odmówił J.J. przyznania prawa pomocy. Ustalił, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury i dodatkowo ze stosunku pracy, w łącznej wysokości 3.119,59 zł netto miesięcznie, który pozwala na zaspokajanie wszystkich zobowiązań skarżącej i wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Zwrócił również uwagę, że zgromadzone na rachunkach bankowych oszczędności znacznie przewyższają wymagany w niniejszej sprawie wpis od skargi. Jak wynika z przedłożonego wyciągu rachunku bankowego skarżąca posiadała oszczędności w kwocie 2.000 zł, zatem w kwocie wystarczającej na sfinansowanie wpisu od skargi kasacyjnej - jedynej opłaty sądowej na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Analiza operacji na ww. rachunku dowodzi nadto, że skarżąca dodatkowo posiada rachunek bankowy o nr [...], na to bowiem konto dokonała przelewu wewnętrznego w dniu [...] grudnia 2021 r. kwoty w wysokości 6.000 zł, a którego, pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie ujawniła w niniejszym postępowaniu. Nadto podkreślił, że uwagę zwracają nieruchomości skarżącej o znacznych wartościach: lokal mieszkalny, w którym mieszka, a także dom. Referendarz sądowy zwrócił przy tym uwagę, że nieruchomość poł. w [...] w czerwcu 2021 r. była przedmiotem najmu przynosząc skarżącej dodatkowy dochód, co wynika z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącą i prowadzonym przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SPP/Go 61/21. Nadto skarżąca nie wyjaśniła kwestii wydatków związanych z utrzymaniem ww. nieruchomości, zarówno ich wysokości, a także kto je finansuje, skarżąca ujawniła jedynie ponoszenie opłat za wodę, zgodnie z przedłożonymi fakturami, oraz podatek od nieruchomości. W sprzeciwie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Wskazała, że uzyskiwane przez nią dochody, obejmujące zarówno zatrudnienie, jak i emeryturę, są niewystarczające na utrzymanie. Przyznała, że ponosi także koszty różnego rodzaju oraz zobowiązanie wobec urzędu skarbowego. Stwierdziła, że wbrew zapatrywaniom wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie dysponuje oszczędnościami , które bez uszczerbku utrzymania dla siebie byłaby w stanie ponieść. To, że posiada na rachunku bankowym oszczędności w kwocie 2.000 zł, nie może być powodem odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Powyższa kwota była przeznaczona na koszty utrzymania i wyżywienia, lekarstw oraz zapłatę zobowiązania do urzędu skarbowego. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że stan domu o pow. 100 m2 w chwili obecnej nie pozwala na zadysponowanie przedmiotowa nieruchomością, a ona sama nie jest w posiadaniu dodatkowych środków finansowych, aby mogła poczynić nakłady. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw był bezzasadny. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości ok. 3.119,59 zł, na którą składa się wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz emerytura. Kwota ta pozwala jej na zaspokojenie wszystkich zobowiązań i wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Oprócz rachunku bankowego w [...] o nr [...], za pośrednictwem którego skarżąca dokonuje opłat, posiada również rachunek bankowy o nr [...], na który dokonała przelewu wewnętrznego w dniu [...] grudnia 2021 r. kwoty w wysokości 6.000 zł, a którego, pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie ujawniła w niniejszym postępowaniu. W ocenie Sądu przedstawienie niepełnej sytuacji finansowej strony, gdy skarżąca posiada dodatkowy rachunek bankowy, którego historii operacji nie przedstawia w toku niniejszego postępowania, utrudnia pełną i rzetelną ocenę jej zdolności płatniczych. Nie bez znaczenie pozostaje również fakt, na który zwrócił uwagę referendarz sądowy, że skarżąca dysponuje nieruchomościami o znacznych wartościach: lokalem mieszkalnym poł. w [...], w którym mieszka oraz domem poł. w [...]. Z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu z wniosku skarżącej o zwolnienie od wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynika, że nieruchomość poł. w [...] w czerwcu 2021 r. była przez skarżącą wynajmowana. Jednakże w trakcie niniejszego postępowania skarżąca, mimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie udzieliła odpowiedzi w zakresie ewentualnych dochodów z tytułu posiadanej nieruchomości. Wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, że właściciela nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (por. m. in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05 oraz z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15). Nie sposób też nie zauważyć, że w szeregu wymienionych przez stronę miesięcznych wydatków znajdują się m.in. zobowiązania kredytowe. Te natomiast, jako zobowiązania cywilnoprawne, nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Zaciągnięcie kredytów i wynikający z tego obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądza automatycznie o istnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05). Wobec powyższego, referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Istotnym obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny (m. in. co do istnienia dodatkowego rachunku bankowego, czy osiągania ewentualnego dochodu z tytułu najmu nieruchomości), skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Przedstawione zaś przez stronę dokumenty i informacje w zakresie oceny jej zdolności płatniczych dają podstawę do przyjęcia, że posiada ona środki, a także ma możliwość ich pozyskania, na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który w tej sprawie wynosi 1.000 zł (§ 1 pkt 4 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2021 r., poz. 535). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2, orzekł jak w sentencji postanowienia.