I SPP/Go 27/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2020 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W.S. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. wniosła o nieobciążanie jej kosztami procesowymi ze względu na trudną sytuację materialną. W nadesłanym w dniu 29 marca 2021 r. formularzu PPF skarżąca rozszerzyła zakres wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podniosła, że znalazła się w trudnej sytuacji materialno-bytowej z powodu utraty dopłat bezpośrednich w 2020 r., niskiego świadczenia emerytalnego i znacznych kosztów utrzymania i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Opiekuje się chorym mężem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wraz z mężem są właścicielami mieszkania o pow. 65m², 5,76 ha gruntów ornych oraz drobnego ptactwa, a także samochodu osobowego marki [...]. Nie posiada oszczędności, wierzytelności i innych wartościowych przedmiotów. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 807,20 zł. Wśród miesięcznych zobowiązań i wydatków skarżąca wskazała opłaty za gaz 70 zł, wodę 100 zł, energię 100 zł, podatek 180 zł, opał 100 zł oraz wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, pismem z dnia [...] maja 2021 r. skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo rolne w zakresie produkcji roślinnej na pow. 14,71 ha. Ze sprzedaży zboża za 2020 r. skarżąca w dniu [...] marca 2021 r. uzyskała dochód w wysokości 17.917,91 zł. Po stronie kosztów wskazała zakup nawozów i odżywek, ziarna do zasiewu w łącznej kwocie 26.529,34 zł, a także zakup paliwa, olejów i smarów oraz części zamiennych do sprzętu rolniczego. Dodała, że za rok 2019 otrzymała dopłaty w kwocie 13.688 zł, a za rok 2020, z uwagi na błąd systemu, dopłat nie otrzymała. Oświadczyła, że wraz z mężem nie korzysta z żadnych form pomocy ze strony państwa i osób trzecich, jedynie syn pomaga im przy żniwach. Skarżąca przedłożyła wydruk przelewu z dnia [...].03.2021 r. kwoty 17.917,91 zł na jej rachunek bankowy prowadzony w [...], kopie faktur na zakup ziarna, nawozów, wapna, saletry wraz z dowodami zapłaty z rachunku bankowego skarżącej, kopię decyzji ARiMR z [...].12.2019 r. o przyznaniu płatności na rok 2019, kopie przekazów pocztowych: z dnia [...] marca 2021 r. świadczenia emerytalnego skarżącej w wysokości 807,20 zł oraz jej męża z dnia [...] lutego 2021 r. w wysokości 2.892,15 zł, kopię faktury z [...].02.2021 r. na zakup aparatu słuchowego dla męża na kwotę 7.998 zł oraz kopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża z [...].07.2006r. i jego legitymacji osoby niepełnosprawnej. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są bowiem z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08 - powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Co więcej, to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. Jak ustalono, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Są właścicielami mieszkania, samochodu oraz gruntów rolnych, na których skarżąca prowadzi dochodową działalność roślinną. W 2019 r. otrzymała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 13.757,52 zł. Co więcej, oboje małżonkowie posiadają stałe dochody z tytułu emerytur: skarżąca w kwocie 807,20 zł, a jej małżonek w wysokości 2.892,15 zł. Comiesięczne wydatki skarżąca określiła na kwotę około 550 zł (opłaty za gaz, wodę, energię, podatek, opał) oraz koszty związane z leczeniem i rehabilitacją, których wysokości nie oszacowała. Nie kwestionując powyższego, brak jest jednak podstaw do dokonania pełnej oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżąca będąc wezwana do przedłożenia wyciągów rachunków bankowych własnych, jak i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, nie wypełniła tego zobowiązania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada rachunek między innymi w [...], na ten bowiem rachunek wpłynęła w dniu [...] marca 2021 r. zapłata za sprzedaż zboża, przyznane płatności na 2019 rok, z tego też rachunku skarżąca dokonywała opłat za faktury na zakup m.in. nawozów. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego, nie wyjaśnił w pełni własnej sytuacji finansowej. Powyższe zaś uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Wyciągi z rachunków bankowych są bowiem tego rodzajem dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że skarżąca nie wydatkowała w całości środków w wysokości 17.917,91 zł otrzymanych w dniu [...] marca 2021 r. za sprzedaż zboża (wpływ środków na rachunek bankowy skarżącej). Jak bowiem wynika z przedłożonych dokumentów, w dniu [...].03.2021 r. dokonała jedynie zapłaty przelewem kwoty 11.161,80 zł (f-ry za zakup nawozów z [...].03.2021r.), pozostałe zaś przedłożone przez skarżącą faktury na zakup nawozów oraz zakup aparatów słuchowych dla R.S. uregulowane zostały przed otrzymaniem ww. przelewu za sprzedaż zboża tj. przed [...].03.2021 r., i tak f-ry VAT nr [...] na łączną kwotę 4.809,34 zł zapłacono [...].03.2021r., faktury VAT nr [...] na łączną kwotę 10.558,20 zł zapłacono [...].09.2020r., z kolei f-rę VAT nr [...] na zakup aparatu uregulowano [...].02.2021r., co więcej ww. zakup w części został dofinansowany przez NFZ. Powyższe oznacza, że skarżąca może dysponować oszczędnościami zgromadzonymi na rachunku bankowym. Co więcej, skarżąca nie wykazała również wydatkowania w całości środków uzyskiwanych co miesiąc tytułem świadczeń emerytalnych małżonków. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.