I SPP/Go 55/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 55/22 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi H.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 rok od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H.B. złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 500 zł, pełnomocnik Skarżącej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ww. opłaty. W nadesłanym formularzu Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z uwagi na wiek (89 lat) boryka się z wieloma problemami zdrowotnymi. Jest właścicielką mieszkania poł. w [...], w którym mieszka, oraz domu jednorodzinnego poł. w [...], zamieszkałego przez wnuka. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.800 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na czynsz, media, koszty leczenia oraz pozostałe koszty utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących rzeczywistych zdolności płatniczych Skarżącej, pismem z dnia [...] października pełnomocnik strony nadesłał kopię potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego skarżącej na lipiec 2022 r. w kwocie 2.105,77 zł. Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że Skarżąca obecnie nie posiada rachunków bankowych, a opłaty za utrzymanie domu ponosi jej wnuk, który aktualnie tam mieszka. H.B. korzysta ze wsparcia finansowego swoich synów w kwotach nieregularnych, w zależności od potrzeb. Miesięczne koszty jej utrzymania wynoszą: koszty utrzymania mieszkania i telefon ok. 1.000 zł, zakup żywności i odzieży ok. 600 zł, koszty leczenia 500-700 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 11 października 2022 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Stwierdził, iż przedłożone na wezwanie dokumenty i informacje dotyczące rzeczywistej sytuacji materialnej H.B. oraz oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, bowiem dane w nich zawarte są niepełne i budzą wątpliwości. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie mieszkania, w którym mieszka. Zgodnie bowiem z oświadczeniem Skarżącej, koszty utrzymania domu ponosi jej wnuk. Nie wskazała nawet jaki rodzaj i wysokość wydatków obejmują "koszty utrzymania mieszkania". W piśmie z dnia [...] października 2022 r. oświadczyła jedynie, że koszty utrzymania mieszkania i telefon wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu Referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała w żaden sposób formy, rodzaju, a przede wszystkim wysokości pomocy otrzymywanej od synów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie ujawniła również danych tych osób, co w rezultacie nie pozwala na dokonanie oceny ich sytuacji finansowej, jak i ich możliwości udzielania wsparcia. W rezultacie Referendarz przyjął, iż z uwagi na brak możliwości ustalenia, czy i w jakim ewentualnie zakresie, w tym również przy wsparciu najbliższej rodziny, poniesienie przez stronę kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jej utrzymania. W ocenie Referendarza posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia pełnomocnik Skarżącej wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, iż z przedstawionej sytuacji materialnej Skarżącej wynika, iż nie posiada ona środków na pokrycie kosztów wpisu sądowego. Ponadto bez znaczenia pozostają dane personalne synów, z których pomocy korzysta Strona oraz wysokość otrzymywanego wsparcia finansowego. Skarżąca nie zawierała z synami umów darowizny a pomoc finansowa jest w nieregularnych kwotach, w zależności od potrzeb Skarżącej. W związku z powyższym pełnomocnik Strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z zm., dalej jako: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 4 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W niniejszej sprawie Skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu sądowego od skargi. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć należy, że ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przypomnieć bowiem trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez Skarżącą dokumentów i oświadczeń oraz argumentów podniesionych w sprzeciwie stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku na jej utrzymanie. Przede wszystkim zauważyć należy, że Skarżąca, pomimo skutecznego doręczenia jej wezwania z 16 września 2022 r. do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość świadczenia emerytalnego, wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat, dokumentów potwierdzających wysokość opłat za mieszkanie przy ul. [...]. oraz za dom położony w [...], oświadczenia o kosztach utrzymania Skarżącej, z wyszczególnieniem kwot przeznaczonych na konkretne cele oraz informacji, czy Skarżąca korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), przedłożyła jedynie, kopię przekazu pocztowego – potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego w wysokości 2105,77 zł. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada rachunków bankowych, a opłaty za utrzymanie domu przy ul. [...] ponosi jej wnuk, który aktualnie tam mieszka. Dodała, iż korzysta ze wsparcia finansowego swoich synów w kwotach nieregularnych, w zależności od potrzeb. Wskazała również na koszty utrzymania mieszkania przy ul. [...] oraz telefon na kwotę około 1.000 zł, zakupy żywności i odzieży na kwotę 600 zł, koszty leczenia na kwotę 500 zł – 700 zł. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca podniosła, iż nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów bieżącego utrzymania a tym bardziej kosztów wpisu sądowego. Dodała, że korzysta ze wsparcia finansowego synów. Jest właścicielem mieszkania o pow. 53 m3 oraz domu o szacunkowej wartości 600.000 zł. Skarżąca ma stałe źródło dochodu (świadczenie emerytalne). Skarżąca wskazała, iż koszty utrzymania wynoszą 1.800 zł i pokrywane są ze świadczenia emerytalnego. Pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu Referendarza sądowego, Skarżąca nie przedłożyła wyciągów ze swoich rachunków bankowych i lokat, ani żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie mieszkania, w którym mieszka. Jedynie w piśmie z dnia [...] października 2022 r. oświadczyła, że koszty utrzymania mieszkania i telefon wynoszą 1000 zł. Skarżąca nie ujawniła zakresu (wysokości i formy) otrzymywanej pomocy od rodziny, a przede wszystkim nie wskazała osób udzielających jej tej pomocy, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i ich możliwości udzielania wsparcia Skarżącej. Zdecydowanie trzeba podkreślić, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). Podkreślić należy, że Skarżąca jest właścicielką dwóch nieruchomości. W swoim wniosku oraz kolejnych pismach nie wyjaśniła, dlaczego mimo posiadania majątku o znacznej wartości (łącznie 850.000 zł) oraz braku zobowiązań, nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 500 zł. Za takie wyjaśnienie nie może zostać uznana informacja o tym, że z jednej z nieruchomości korzysta wnuk. Aktualne pozostaje zatem stanowisko Referendarza przedstawione w postanowieniu z dnia 11 października 2022 r. i Sąd nie znalazł podstaw do zmiany ww. postanowienia. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia