I SPP/Go 6/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2021 r. sprzeciwu A.S. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 6/21 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 roku postanawia: 1. Zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 1.000 (tysiąc) złotych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. A.S. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od 2005 r. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów (w listopadzie 2020 r. osiągnął stratę w kwocie 57.001,08 zł). Z uwagi na zatory płatnicze i obecną sytuację związaną z Covid-19 posiada zadłużenie w: [...] 225.000 zł, [...] 75.000 Euro, [...] 110.000 zł, 155.000 zł i 356.000 zł, ZUS ok. 100.000 zł, US 7.500 zł. Przez Naczelnika US zajęte są posiadane nieruchomości, samochody, jak i udziały. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną – B.R. i uczącym się synem H.R. (lat 20). Jest właścicielem dwóch domów mieszkalnych o pow. 110 m² i 120 m², obciążonych hipotekami, co uniemożliwia ich sprzedaż, dwóch samochodów [...] rok prod. 2007 i [...] rok prod. 2004, zajętych przez Naczelnika US, co ogranicza prawo dysponowania nimi. Oświadczył nadto, że posiada oszczędności w wysokości 600 zł oraz udziały o wartości nominalnej 4.950 zł w A. sp. z o.o., jak również jest komandytariuszem w A. sp. z o.o. sp. komandytowa; udziały w ww. spółkach zajęte są przez urząd skarbowy. Dodał, że jego konkubina nie pracuje, gdyż zajmuje się niepełnosprawnym synem. Nie posiada majątku. Utrzymują się ze świadczenia pielęgnacyjnego konkubiny w kwocie 2.000 zł oraz renty syna w wysokości 1.650 zł. Do zobowiązań i wydatków zaliczył raty za nieruchomości 2.500 zł i 1.500 zł, prąd 300 zł, wodę 200 zł, ogrzewanie 300 zł i raty kredytów i [...] 5.000 zł. Do formularza dołączył wypowiedzenie pełnomocnictwa z dnia [...] stycznia 2021 r. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentów potwierdzających wysokość dochodów skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej: zestawienia wartości przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, jak również odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, -dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń B.R. i H.R. (przekaz pocztowy lub bankowy bądź aktualna decyzja ustalająca wysokość świadczenia), -odpisów rocznych zeznań podatkowych za rok 2020 skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, o ile zostały złożone, -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów), -dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, -oświadczenia, czy skarżący bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z jakichkolwiek form pomocy ze strony Państwa, osób trzecich (jeżeli tak, to należy podać jej formę, wysokość), -oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i osób wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., kopie deklaracji VAT-7 za miesiące październik-grudzień 2020 r., wyciąg z rachunku skarżącego w [...] za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] lutego 2021 r., wyciąg z rachunku skarżącego w [...] za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r., listę zajęć egzekucyjnych w [...] na dzień [...] lutego 2021 r. na łączną kwotę 16.760,75 zł, wydruk z aplikacji [...] o posiadanych kredytach: hipotecznym (pozostała kwota do spłaty 318.763,63 zł) i mieszkaniowym (pozostała kwota do spłaty 143.197,52 zł), wydruk z aplikacji ZUS o saldzie zadłużenia na dzień [...] lutego 2021 r. w kwocie 44.733,36 zł, odpowiedź [...] z dnia [...] września 2020 r. na wniosek o restrukturyzację kredytu hipotecznego z wykazaną kwotą zaległości na dzień [...] września 2020 r. - 5.116,26 zł, wezwanie do wykupu weksla na kwotę 14.560,56 zł, kopię zawiadomienia z [...] listopada 2020 r. o zagrożeniu ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych, ostateczne wezwanie do zapłaty zadłużenia wobec [...] (obecnie [...].) w kwocie 15.776 zł, pismo przewodnie z [...] listopada 2019 r. przesłanych skarżącemu tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS, kopię PIT-40 za 2020 rok H.R. oraz oświadczenie B.R. z dnia [...] lutego 2021 r. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z żadnej pomocy państwa. Wskazał jednocześnie koszty utrzymania: woda ok. 200 zł, prąd ok. 300 zł, telefon 25 zł, internet 80 zł, śmieci 80 zł zaznaczając, że z ich opłacaniem też w ostatnim okresie jest problem. Postanowieniem z 25 lutego 2021 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, bowiem o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody. Skarżący zaś regularnie dokonywał dostaw i nabycia towarów i usług, co w ocenie referendarza sądowego świadczy, że skarżący posiadał środki na ten cel. Ponadto skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających istotną dla oceny wniosku okoliczność, tj. jakimi środkami pieniężnymi dysponuje on oraz prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe konkubina. W sprzeciwie z dnia [...] marca 2021 r. skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację finansową i okoliczności, które do tego doprowadziły. Zarzucił, że referendarz sądowy nie wziął tego pod uwagę, zasugerował natomiast, że skoro skarżący osiągnął przychód, to miał wybór, czy przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych, czy na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że obroty z prowadzonej działalności nie wynikają z tego, że ma jakieś środki, lecz że kupuje towar na zasadzie przedpłat przez jego odbiorców i reguluje zobowiązanie wobec dostawcy towaru i zostaje mu jakaś mała marża, która nawet nie pozwala na pokrycie kosztów działalności, w tym odsetek od kredytów oraz kosztów obsługi prawnej postępowań podatkowych. Jednocześnie skarżący przedłożył wyciąg z [...]. Odnośnie możliwości zarobkowych skarżący wyjaśnił, że dom zakupiony był na kredyt z myślą o remoncie i jego późniejszym wynajmie. Jednakże wskutek braku zwrotu VAT skarżący wpadł w spiralę kredytową i nie ma z czego go wyremontować. Jego sytuację komplikują obostrzenia związane z COVID-19, co utrudnia mu prowadzenia działalności gospodarczej, jak i wynajęcie domu. Odnosząc się do sytuacji finansowej konkubiny skarżący wyjaśnił, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opiekuna osoby z niepełnosprawnością musi całkowicie powstrzymywać się od wykonywania pracy zarobkowej, w przeciwnym razie zasiłek przepada. Jednocześnie podkreślił, że nie może w żaden prawnie dopuszczalny sposób przymusić konkubiny do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skarżący wykazał przesłanki przyznania mu prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia go od wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 (tysiąc) złotych. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego, w tym: załączonych do sprzeciwu, wynika, że skarżący majątek skarżącego jest zajęty w postępowaniach egzekucyjnych, skarżący nie ma oszczędności oraz że prowadzi działalność gospodarczą (obecnie niedochodową). Należy jednak zwrócić uwagę, że skarżący, pomimo braku zysku z prowadzonej działalności gospodarczej, stale wykazuje koszty uzyskania przychodów. Oznacza to, że jest w stanie finansować koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Z żadnego z przedłożonych dowodów ani oświadczeń nie wynika jednocześnie, by deklarowane koszty uzyskania przychodów obejmowały również wartości nie stanowiące bieżących wydatków (np. odpisy amortyzacyjne). W złożonym przez skarżącego dokumencie pt. "Zbiorcze podsumowanie księgi (...)" (k. 23 akt prawa pomocy) mowa jest o "wydatkach na zakup towarów handlowych" lub "wydatkach pozostałych". Wbrew deklaracjom skarżącego zawartym w sprzeciwie, musi to oznaczać, że koszty te były (a także są) faktycznie ponoszone, czyli że stanowią wydatki w znaczeniu kasowym. Koszty uzyskania przychodów, co do zasady, stanowią bowiem tylko koszty rzeczywiście poniesione przez podatnika w celu uzyskania przychodów (art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Podważa to twierdzenie skarżącego zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, jakoby za koszty uzyskania przychodów uznawał kwoty zobowiązań nieponiesionych. Powyższe uprawnia wniosek, że skarżący nie jest całkowicie pozbawiony możliwości sfinansowania swojego udziału w postępowaniu sądowym. Jednak zestawiając jego sytuację majątkową z możliwymi do poniesienia kosztami sądowymi, stwierdzić należy, że - zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia - wpis stosunkowy (formalnie jeszcze nieustalony) powinien wynieść ponad 5.000 zł, zaś, w ocenie Sądu, uiszczenie takiej kwoty przez skarżącego jednorazowo, mogłoby stanowić ekonomiczną barierę w realizacji prawa do zaskarżenia decyzji podatkowej. Tym niemniej Sąd ocenił, że uiszczenie tytułem wpisu kwoty 1.000 zł, nie będzie się wiązało z niebezpieczeństwem narażenia skarżącego i jego rodziny na uszczerbek utrzymania koniecznego. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, należało zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział radcy prawnego nie jest niezbędny. Wynika to z tego, że sporządzenie skargi oraz pism procesowych, których adresatem jest Sąd I instancji, nie jest obciążone tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Skarga sporządzona osobiście przez skarżącego podlegać będzie merytorycznemu rozpoznaniu przez tut. Sąd, który rozpozna sprawę w jej granicach, niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto stronie, występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, Sąd w razie uzasadnionej potrzeby udzieli potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). W tych warunkach należało stwierdzić, że odmowa ustanowienia pełnomocnika nie ograniczy prawa skarżącego do sądu, zaś w razie zmiany okoliczności sprawy (w tym także etapu postępowania sądowego) postanowienie w tym przedmiocie może być zmienione (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., I OZ 135/14). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.