I SPP/Go 65/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. R.J., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał m.in., że jest osobą poważnie chorą, wymagającą stałego leczenia co wiąże się z wysokimi kosztami. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszka z żoną w stanowiącym ich własność mieszkaniu o powierzchni 62 m2. Są właścicielami garażu o wartości około 5.000 zł. Posiadają oszczędności w wysokości ok. 1.500 zł (współwłaścicielem konta skarżącego jest jego małżonka M.J.). Utrzymują się z dochodów ze stosunku pracy skarżącego w wysokości 2.060 zł i jego małżonki w kwocie 3.100 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący stara się podejmować prace dorywcze. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał leki i suplementy (400 zł miesięcznie), czynsz (ok. 350 zł miesięcznie), telefony (nie mniej niż 58 zł miesięcznie), internet (50 zł miesięcznie), prąd (105 zł miesięcznie plus koszty wyrównania), gaz (413 zł na 2 miesiące plus koszty wyrównania), koszty eksploatacji pojazdów i zakupu paliwa (900 zł miesięcznie), ubezpieczenie samochodów (ok 1.600 zł rocznie) oraz zakup odzieży, środków higieny (ok. 800 zł miesięcznie), a także koszty wyżywienia (ok. 2.400 zł). Ponadto skarżący ponosi dodatkowe koszty związane z rehabilitacją. Wydatek ten oszacował na kwotę 5.000 zł rocznie. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz jego małżonki (np. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia netto za ostatnie trzy miesiące), -udokumentowanie dochodów skarżącego uzyskiwanych z prac dorywczych, -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz jego żony obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -oświadczenia o pojazdach mechanicznych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę (z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości), a w przypadku ich braku - wskazania pojazdów, z których skarżący wraz z małżonką korzystają dojeżdżając do pracy (z podaniem ich właściciela oraz tytułu prawnego do dysponowaniem pojazdem), -dokumentów (rachunków, pokwitowań) dotyczących ponoszonych kosztów leczenia, zakupu leków i rehabilitacji za ostatnie trzy miesiące, -oświadczenia, czy małżonkowie korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców). W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego nadesłał zeznanie podatkowe małżonków za 2020 r. PIT-37, historię rachunku bankowego R.J. prowadzonego przez [...] za okres 03.04.2021r.-13.07.2021r., a także kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, kopie czterech zamówień leków z dnia [...].02.2021r., [...].03.2021r., [...].05.2021r., [...].06.2021r., dwóch paragonów zakupu leków z dnia [...].06.2019r. i [...].06.2019r., skierowania do szpitala z dnia [...].06.2021r., karty leczenia szpitalnego od [...].02.2021r. do [...].03.2021r., faktury za rehabilitację pocovidową w okresie od [...].05.2021r. do [...].05.2021r., faktury z [...].11.2019r. na zakup okularów korekcyjnych, trzech faktur za zakup części samochodowych z dnia [...].02.2020r., [...].04.2021r. i [...].04.2021r., polisy ubezpieczenia pojazdu na rok 2020/2021, rozliczenia za energię, rozliczenia za gaz, zawiadomienia o wysokości opłat za mieszkanie od czerwca 2021 r. oraz kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] lipca 2021 r. oddalającego skargę skarżącego na zajęcie egzekucyjne. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). W rozpoznawanej sprawie, skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na chwilę obecną, jedyną opłatą niezbędną dla skutecznego zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis od skargi w wysokości 500 zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2021r., poz. 535). Jak ustalono, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Oboje mają stałe źródła dochodów. Skarżący w złożonym wniosku akcentował znaczne wydatki, w szczególności związane z jego leczeniem i rehabilitacją oraz utrzymaniem i eksploatacją samochodów, z uwagi na dojazdy małżonków do pracy, które w całości pochłaniają uzyskiwane przez nich dochody. Oświadczył nadto, że posiada wraz z żoną lokal mieszkalny, garaż i oszczędności w kwocie ok. 1.500 zł. W ocenie referendarza sądowego, już samo dysponowanie oszczędnościami, i to w kwocie kilkukrotnie wyższej aniżeli wymagany w niniejszej sprawie wpis od skargi, co do zasady powoduje, że brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego, i w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Niezależnie od powyższego wskazać nadto należy, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania z [...] lipca 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i dokumenty przedłożone w dniu 13 lipca 2021 r. nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich zawarte są niepełne i budzą wątpliwości. Tymczasem oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Po pierwsze wskazać należy, że skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę jego małżonki. Wbrew wyraźnemu wskazaniu w wezwaniu referendarza sądowego skarżący nie nadesłał również wyciągów z rachunków i lokat bankowych swojej żony obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Z kolei historia rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. na nazwisko R.J., z uwagi na brak salda na początek i koniec okresu wydruku, nie pozwala na ustalenie stanu zgromadzonych tam oszczędności. Wątpliwości orzekającego budzą ponadto twierdzenia skarżącego w zakresie posiadanych samochodów i ponoszonych w związku z ich użytkowaniem wydatków. W rubryce 7.3. formularza PPF ("Przedmioty wartościowe, np. pojazdy mechaniczne, maszyny, biżuteria o wartości powyżej 5.000 zł") skarżący nie ujawnił posiadania jakiegokolwiek pojazdu. Z kolei w uzasadnieniu wniosku (rubryka 5 formularza) podniósł, że ponosi znaczne koszty związane z eksploatacją pojazdu, zakupem paliwa i kosztem ubezpieczenia "ubezpieczenie każdego z nich to koszt około 1.600 zł/rok", co dowodzi, że małżonkowie posiadają samochód, i to nie jeden. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2021 r. nadesłał polisę ubezpieczenia oraz dowody zakupu części z dnia [...].02.2020r., [...].04.2021r. i [...].04.2021r. do samochodu marki [...] rok prod. 2008, nr rej. [...], którego wartość w dniu [...].10.2020 r. tj. w dniu zawarcia ubezpieczenia wynosiła 9.315 zł. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.