II SA/Go 102/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant referent Marta Świetlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi H.Ż. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r. nr [...]. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę. Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2009 r. H.Ż. zwrócił się do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień o wydanie zaświadczenia stwierdzającego jego przymusowe zatrudnienie w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Do wniosku dołączył dokumenty potwierdzające wypłaty wynagrodzenia i nagród w tym okresie, oraz oświadczenie świadka. Wojskowy Komendant Uzupełnień, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...], odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści: "przymusowo zatrudniony w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej". W uzasadnieniu postanowienia organ administracyjny, wskazał dowody na których się oparł a to: oświadczenie J.H., który w 1964 roku, w trakcie ćwiczeń wojskowych w jednostce wojskowej [...], pracował na rzecz gospodarki narodowej wraz z H.Ż., kserokopię jego książeczki wojskowej, pismo Filii Kierownika Archiwum Wojsk Lądowych dotyczące pracy w okresie pełnienia służby wojskowej, pismo Dyrektora Biura Skarg i Wniosków MON, oraz czterech wyciągów z rozkazów Dowódcy Pułku Obrony Terytorialnej a także dokumenty znajdujące się w posiadaniu organu rozpatrującego sprawę. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że H.Ż. odbywał zasadniczą służbę wojskową od [...] marca 1964 r. do [...] listopada 1964 r. oraz od [...] marca 1965 r. do [...] listopada 1965 r. w Pułku Obrony Terytorialnej. Przedstawione dowody świadczą, że pełniąc zasadniczą służbę wojskową żołnierze jednocześnie pracowali, za co byli wynagradzani finansowo oraz dodatkowo w formie nagród pieniężnych. Wojskowy Komendant Uzupełnień stwierdził, że takie ustalenia nie pozwalają przyjąć aby H.Ż. spełniał przesłanki zawarte w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2001 r. Nr 60 poz. 622 z późn. zm.), albowiem nie odbywał zasadniczej służby wojskowej w latach 1949 - 1959 r. i nie był przymusowo zatrudniony. Lata w których H.Ż. odbywał zasadniczą służbę wojskową (1964 - 1965 r.) nie są podstawą do wydania żądanego zaświadczenia w świetle przepisów Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. 1994r. Nr 136 poz. 707). W uzasadnieniu decyzji organ zwrócił uwagę na fakt wydania w dniu [...] lutego 2008 r. zaświadczenia nr [...] co do rodzaju i okresu odbywania służby wojskowej. Wniesione od tego postanowienia odwołani nie zostało uwzględnione, zaś skarga oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 10 września 2008 r. W związku z powyższymi faktami organ I instancji stwierdził brak podstaw do wydania zaświadczenia o przymusowym zatrudnieniu w okresie pełnienia służby wojskowej. Od powyższego postanowienia H.Ż. wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień jest całkowicie zasadne. Z dokumentacji posiadanej przez Wojskową Komendę Uzupełnień (ewidencja wojskowa, przedstawiona przez zainteresowanego książeczka wojskowa) wynika, że wnioskodawca w okresie od dnia [...] marca 1964 r. do dnia [...] listopada 1964 r. oraz od dnia [...] marca 1965 r. do dnia [...] listopada 1965r. odbywał zasadniczą służbę wojskową w Pułku Obrony Terytorialnej. Poczynione ustalenia pozwalają przyjąć, że H.Ż. nie spełnia przesłanek zawartych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2001 r. Nr 60 poz. 622 ze zm.), albowiem nie odbywał zastępczej służby wojskowej w latach 1949 -1959 i nie był przymusowo zatrudniony. Od powyższego postanowienia H.Ż. wniósł skargę, w której zarzucił naruszenie przepisów art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 2001 r. (Dz. U. 2001 r. Nr 89, poz. 968) nowelizującą ustawę z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej (Dz.U. z 2001 r. Nr 60 poz. 622) poprzez stwierdzenie braku podstaw do wydania zaświadczenia o przymusowym zatrudnieniu. W uzasadnieniu skarżący odwołał się do złożonych dokumentów potwierdzających jego pracę podczas pełnienia służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 126) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tym organami a organami administracji rządowej. Kontrola administracji publicznej wykonywana przez sądy administracyjne, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145§1 pkt 1"a" - "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm.) nazywanej dalej p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości lub w części, gdy stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził, aby doszło do naruszenia przepisów prawa, w stopniu skutkującym konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Stosownie do treści art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że osoba ubiegająca się o zaświadczenie powinna wykazać swój interes prawny lub powołać przepis prawny dający podstawę żądania wydania zaświadczenia. Zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a., w przypadkach, o których mowa w powołanym przepisie art. 217 § 2 pkt. 2, organ administracji obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, że obowiązek wydania zaświadczenia wiąże się z prowadzeniem przez organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ wydając zaświadczenie działa wyłącznie na podstawie oraz w granicach prawa i w konsekwencji jego działanie jest uzależnione od tego, czy i jakie rejestry, ewidencje lub inne dane są w jego posiadaniu. Zaświadczenia nie są aktami administracyjnymi, lecz czynnościami faktycznymi, ponieważ nie są oświadczeniami woli, lecz oświadczeniami wiedzy. Zaświadczenie jest urzędowym potwierdzeniem istnienia określonego stanu prawnego lub faktów, a przy jego pomocy organ stwierdza, co mu jest wiadome, nie rozstrzyga jednak żadnej sprawy (vide: Z. Kmieciak: Charakter prawny zaświadczenia a możliwość ustalenia i weryfikacji jego treści, Państwo i Prawo 2004/10/58). Postępowanie dotyczące wydawania zaświadczeń stanowi rodzaj uproszczonego i w znacznym stopniu odformalizowanego postępowania administracyjnego, obowiązującego organy administracyjne przy podejmowaniu czynności materialno-technicznych, polegających na urzędowym potwierdzeniu stanu faktycznego lub prawnego. Postępowanie to służy tylko potwierdzeniu w formie urzędowej określonych okoliczności faktycznych lub prawnych. Tryb zaświadczeniowy nie może natomiast służyć rozstrzyganiu o określonych prawach czy obowiązkach osoby wnioskującej. Wprawdzie w doktrynie przyjmuje się, że do postępowania w sprawach zaświadczeń mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a., w tym przepisy o dowodach, to jednak z uwagi na treść art. 218 § 1 i § 2 k.p.a. organ nie ma obowiązku wydawania zaświadczeń na podstawie wszystkich dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Postępowanie wyjaśniające w sprawie o wydanie zaświadczenia, może być przeprowadzone jedynie w koniecznym zakresie, a taka regulacja modyfikuje zasady postępowania dowodowego ustalone w k.p.a. Występujący w tym przepisie zwrot "w koniecznym zakresie" wyraźnie wskazuje na ograniczenie ram postępowania dowodowego w stosunku do zakreślonych w art. 75-86 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające prowadzone na podstawie art. 218 § 2 k.p.a. polega bowiem na zbadaniu stanu faktycznego i prawnego z wykorzystaniem środków dowodowych, jednakże nie w celu poczynienia nowych ustaleń faktycznych lub prawnych, a jedynie dla usunięcia wątpliwości, co do znanych, bo istniejących już faktów lub praw (vide: Adamiak, Borkowski - Postępowanie administracyjne, s. 576). Uproszczony charakter postępowania w sprawach wydania zaświadczeń sprawia, że nie można w nim stosować w pełnym zakresie zasad ogólnych postępowania administracyjnego odnoszących się do strony. Sąd zwrócił uwagę, że użyte w art. 218 § 1 k.p.a określenie "danych znajdujących się w jego posiadaniu", nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco przez obejmowanie nim także danych dostarczonych właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających. W sytuacji, gdy danych wynikających z oświadczeń czy zaświadczeń nie potwierdzają inne dowody urzędowe, w tym rejestry i ewidencje znajdujące się w posiadaniu organu, przepis art. 218 § 2 k.p.a., uprawniający organ do przeprowadzenia w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, nie miał zastosowania. Innymi słowy, by organ mógł wydać zaświadczenie żądanej treści, okoliczności czy fakty, o których ma zaświadczyć, muszą wynikać z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu organu. Na tym bowiem polega istota zaświadczenia. Skoro posiadana przez organy wojskowe dokumentacja nie potwierdza faktów podanych przez skarżącego, organ zasadnie odmówił wydania dokumentów żądanej treści. Organ administracyjny odmawia wydania zaświadczenia m.in. w sytuacji, gdy wnoszący podanie żąda potwierdzenia okoliczności faktycznych lub stanu prawnego, które nie wynikają z ewidencji i rejestrów lub innych danych będących w posiadaniu tego organu (art. 218 § 1 k.p.a. a contrario) albo gdy żąda poświadczenia nieprawdy. Jeśli bowiem na podstawie posiadanych dokumentów (np. akt personalnych) nie można zaświadczyć o okoliczności, której potwierdzenia skarżący się domaga, to organ winien wydać postanowienie odmowne z argumentacją o braku w posiadanej dokumentacji dowodów, które mogłyby potwierdzać ową okoliczność, co miało miejsce w niniejszej sprawie. (podobnie wyroki WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r. w spr. II SA/Wa 1837-09 i z dnia 7 grudnia 2009 r. w spr. II SA/Wa 884/09, wyrok WSA w Opolu z dnia 28 listopada 2009 r. w spr. II SA/Op 320/09, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 września 2008 r. w spr. II SA/Go 384/08). W rozpatrywanej sprawie skarżący wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2009 r. zwrócił się do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień, o wydanie zaświadczenia stwierdzającego jego przymusowe zatrudnienie w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Organ odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia o żądanej treści twierdząc, że z posiadanej ewidencji wojskowej oraz przedłożonej przez skarżącego jego książeczki wojskowej wynika, iż odbywał on zasadniczą służbę wojskową od dnia [...] marca 1964r. do dnia [...] listopada 1964r. oraz od dnia [...] marca 1965r. do [...] listopada 1965r. w Pułku Obrony Terytorialnej (J W [...]). Pomimo złożenia dodatkowych dowodów organ stwierdził brak podstaw do wydania zaświadczenia o przymusowym zatrudnieniu w okresie pełnienia służby wojskowej. W przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych znajduje się poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia karty ewidencyjnej H.Ż. oraz jego książeczki wojskowej, z których to dokumentów wynikają dane dotyczące odbycia służby wojskowej przez skarżącego, a potwierdzające okoliczności, o których mowa w uzasadnieniu postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że odmowa wydania skarżącemu zaświadczenia o żądanej przez niego treści znajduje oparcie w dokumentach będących w posiadaniu właściwego w sprawie organu administracyjnego. Należy w sprawie podkreślić istotną okoliczność, że wcześniej, w dniu [...] lutego 2008r., skarżącemu wydane zostało zaświadczenie co do rodzaju i okresu odbycia przez niego służby wojskowej. Pomimo otrzymania zaświadczenia skarżący zwrócił się o wydanie kolejnego zaświadczenia, domagając się potwierdzenia okoliczności przymusowej pracy w okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej. Wskazać trzeba wyraźnie, jak wyżej powiedziano, że wydając zaświadczenie organ administracyjny może opierać się jedynie na posiadanych przez siebie dokumentach, albowiem zaświadczenie jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania prawdziwości tego co jest w nim stwierdzone. Wszelka dowolność w stwierdzeniach i nadinterpretacja danych jest niedopuszczalna. Sąd zwrócił uwagę, że organ I instancji przeprowadzając postępowanie wyjaśniające dokładnie wskazał jakie dokumenty, ewidencje i rejestry są w jego posiadaniu, a które to dowody mogłyby ewentualnie stanowić podstawę udzielenia żądanego zaświadczenia. Organ nadto, ustalając stan faktyczny, uwzględnił przedstawione przez skarżącego dowody, które świadczą, że pełniąc zasadniczą służbę wojskową żołnierze jednocześnie pracowali, za co byli wynagradzani finansowo oraz dodatkowo w formie nagród pieniężnych. W ocenie Sądu, organy I i II instancji zasadnie odmówiły wydania zaświadczenia żądanej treści, w sytuacji gdy posiadane dokumenty nie potwierdzają faktu wykonywania przez H.Ż. pracy przymusowej w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Zaświadczenie nie może być bowiem wydane co do faktów lub okoliczności, które nie wynikają bezpośrednio z danych znajdujących się w posiadaniu organu. Przepis art.217 § 1 ust 2 kpa (a contrario) nakazuje organowi odmowę wydania zaświadczenia, gdy strona domaga się jego wydania ze względu na swój interes prawny zaś organ nie dysponuje danymi pozwalającymi potwierdzić określone fakty lub stan prawny. Godzi się zauważyć, że treścią zaświadczenia musi być jedynie pozytywne załatwienie wniosku osoby ubiegającej się o potwierdzenie faktu lub stanu prawnego. W sytuacji, gdy dowody posiadane przez organ nie pozwalają na uwzględnienie wniosku, organ ten może wydać jedynie orzeczenie odmawiające wydania zaświadczenia (porównaj: wyrok NSA z 11 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 2709/98 niepubl.). Wniosek H.Ż. został rozpoznany także w aspekcie ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2001 r. Nr 60 poz. 622 z późn. zm.) oraz aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie w postaci rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. 1994r. Nr 136 poz. 707). Powołana ustawa w art. 1 stanowi, iż : ust.1. Żołnierzom: 1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, 2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, 3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 - przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne. ust 2. Świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym. Organy orzekające w sprawie zebrały kompletny materiał dowodowy, zaś ustalony na tej podstawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości co do odbywania przez H.Ż. zasadniczej służby wojskowej w latach od 1964 r. do 1965 r., Fakt ten skarżący potwierdził we wcześniejszym wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne o wydanie zaświadczenia podobnej treści i zakończone wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 września 2008 r., w spr II SA/Go 384/09, oddalającym jego skargę. Zasadnie organy administracji uznały, że H.Ż. nie spełnia przesłanek zawartych w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy albowiem nie odbywał zasadniczej służby wojskowej w latach 1949 – 1959 i w tym okresie nie był przymusowo zatrudniony. Wykładnia gramatyczna, logiczna i systemowa przepisów art. 1 ust. 1 omawianej ustawy wskazuje, że o przymusowym charakterze zatrudnienia w ramach wojskowej służby zastępczej jako szczególnego rodzaju represji decyduje ściśle oznaczony okres, który zamyka się w latach 1949 - 1956. Praca wnioskodawcy jako żołnierza Pułku Wojsk Obrony Terytorialnej wynika już z innych przesłanek politycznych i wybiega poza ramy czasowe nakreślone przepisem art. 1 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy. Jako okres przymusowej pracy uprawniający do dodatku, uznać można tylko okres faktycznego wykonywania takiej pracy w latach 1949 - 1956. (podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 listopada 1995 w spr. III Aur 596/95). Postępowanie w sprawach zaświadczeń wydawanych na podstawie omawianej ustawy reguluje powołane wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami. Stosownie do § 2 powołanego rozporządzenia : 1. Zaświadczenia, o których mowa w § 1 ust. 1, wydaje wojskowy komendant uzupełnień, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. 2. W wypadku odmowy wydania zaświadczenia lub odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści albo niewydania zaświadczenia w terminie, wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia do szefa właściwego wojewódzkiego sztabu wojskowego w trybie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie administracyjne, będące przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie, prowadzone było zgodnie z cytowanymi przepisami przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień jako organ I instancji, zaś zażalenie zostało rozpoznane przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego jako organ II instancji. W ten sposób został zachowany właściwy tryb postępowania przewidziany w powołanym rozporządzeniu. Organy administracji ustalając niewypełnienie przez H.Ż. przesłanki odbywania zasadniczej służby wojskowej w latach 1949 – 1959, zwolnione były tym samym od podejmowania dalszych czynności wyjaśniających o jakich mowa w § 1 ust. 2, 2a i 3 cytowanego wyżej rozporządzenia. Z powyższych względów skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonemu postanowieniu nie można postawić zarzutu, iż zostało one wydane z naruszeniem prawa mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zaskarżone postanowienie zostało podjęte po prawidłowo przeprowadzonej analizie materiału dowodowego, a dokonana ocena prawna stanu faktycznego jest zgodna z obowiązującymi przepisami . W tym stanie rzeczy mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd, z powołaniem się na przepis art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.